የመኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን መጽሐፍ ዓላማ

ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው፥ መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞንን ልንረዳባቸው የምንችልባቸው በርካታ መንገዶች አሉ። የመጽሐፉ ዓላማ የሚወሰነው መጽሐፉ በሚተረጐምበት መንገድ ነው። ይህን መጽሐፍ በምንተረጕምበት ጊዜ ልንጠነቀቅባቸው የሚገቡ ሁለት ከፍተኛ ደረጃዎች ይኖራሉ። የመጀመሪያው መጽሐፉ ሙሉ በሙሉ ዓለማዊ የሆነና ስለ ፍቅር አሳፋሪ በሆነ መንገድ የሚናገር ነው በለሚል ብዙ ክርስቲያኖች ሐፍረት ስለሚሰማቸው ይህንን መጽሐፍ ከማጥናት ይቈጠባሉ። እንዴት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እንደተካተተ በማሰብም ይገረማሉ። ሁለተኛው ከፍተኛ ደረጃ ደግሞ፥ መጽሐፉን ከመጠን በላይ መንፈሳዊ ማድረግና የሚሰጠው ትርጕም ግጥሙ ከያዛቸው ነገሮች ጋር አንዳችም ግንኙነት የሌለው አድርጎ ማቅረብ ነው። አንዳንድ ክርስቲያኖች፥ እያዳንዱን የአነጋገር ዘይቤ ስለ እግዚአብሔርና እርሱ ለእኛ ስላለው ፍቅር የሚገልጽ ነው ብለው እስከ መገመት ይደርሳሉ። ይህም በተርጓሚው አመለካከት ብቻ የሚታይና በእውነታ ላይ ያልተመሠረተ ግምታዊ አተረጓጐምን ወደ መከተል ይመራል። ለመጽሐፉ የምንሰጠው ማንኛውም ትርጒም በእነዚህ ሁለት አመለካከቶች መካከል ሚዛናዊ ሆኖ መቅረብ አለበት። ይህን የጥናት መጽሐፍ በጻፈው ሰው አመለካከት፥ የመኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞንን ትርጕም በሁለት ደረጃ ማየት ከሁሉ የተሻለ ነው።

1. ለማንኛውም ዓይነት አተረጓጐም ልዩ ክብደት ከመስጠታችን በፊት፥ በቅድሚያ ለመጽሐፉ ታሪክ ልዩ ትኵረት መስጠት አለብን። ታሪኩ የፍቅር መዝሙር ሲሆን፥ በባልና ሚስት መካከል ሊኖር ስለሚችልና መኖርም ስላለበት የግንኙነትና የፍቅር ውበት ምሳሌ ነው። ይህ ፍቅር በመጨረሻ በፍትወተ ሥጋ ግንኙነት ይገለጣል። በባልና ሚስት መካከል የሚደረግ የግብረ ሥጋ ግንኙነት ንጹሕና መንፈሳዊ እንዳልሆነ የሚመስላቸው ብዙ ሰዎች አሉ። በእግዚአብሔር ፊት መልካም ያልሆነና ልጆችን ለማፍራት ብቻ የሚደረግ ነገር አድርገው ይገምቱታል። ይህ አመለካከት በካቶሊክና በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት የሚገኙ አንዳንድ ሃይማኖታዊ መሪዎች ስለ ጋብቻ ያላቸው አመለካከት ዝቅተኛ እንዲሆንና ሳያገቡ መኖርን እንደ ከፍተኛ ብቃት እንዲቈጥሩ አድርጓቸዋል፤ ዳሩ ግን ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ አመለካከት አይደለም።

እግዚአብሔር የመጀመሪያዎቹን ሰዎች ወንድና ሴት አድርጎ በአምሳሉ ፈጥሯቸዋል (ዘፍጥ. 1፡27)። የጾታ ባሕርያቸውን በመወሰን፥ በጋብቻ ውስጥ በሚፈጸም የግብረ ሥጋ ግንኙነት ደስ እንዲላቸው አስቀድሞ አቀደ። እርቃናቸውን ባያቸው ጊዜ እንኳ «መልካም» እንደነበሩ ተናግሯል። በመጽሐፍ ቅዱስ አመለካከት፥ የግብረ ሥጋ ግንኙነት በጋብቻ መጣመር ውስጥ እስከሆነ ድረስ መልካም ነው። ጋብቻ ክቡር ነው (ምሳሌ 18፡22፤ ዕብ. 13፡4። መጽሐፍ ቅዱስ የሚከለክለው የግብረ ሥጋ ግንኙነትን ከጋብቻ ውጭ በመፈጸም፥ ክቡር የሆነውን ግንኙነት ማበላሸትን ነው (ዘጸ. 20፡14፤ ዘሌ. 18፡22፤ ማቴ. 5፡27-28፤ 1ኛ ቆሮ. 6፡13፥ 18)። ሁለት ሰዎች ከመጋባታቸው በፊት የሚያደርጉት ማንኛውም የግብረ ሥጋ ግንኙነትና ከጋብቻ ውጭ የሚደረግ የግብረ ሥጋ ግንኙነት አጥብቆ የተከለከለ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ፥ የተሳሳተ የግብረ ሥጋ ግንኙነት የሰው ልጅ በኃጢአት የመውደቅ ምልክትና በጋብቻ ውስጥ ብቻ የተቀደሰውን ነገር እንደማጥፋት ተደርጎ ተወስዷል (ለምሳሌ፡- ሮሜ 1፡24-32)።

መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን በዚህ የግብረ ሥጋ ግንኙነት ባልና ሚስት ደስ ሊሰኙበት እንደሚገባ ይናገራል (መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን 6፡2-3፤ 7፡10-13፤ 8፡1-3)። የግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚፈቀደው ለተጋቡ ሰዎች ብቻ ነው (መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን 4፡12 ተመልከት)። የግብረ ሥጋ ግንኙነት የሥጋዊ ፍላጎት ውጤት ከመሆን ይልቅ በባልና ሚስት መካከል ሊኖር የሚገባው የፍቅር ግንኙነት ውጤት መሆን አለበት (መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን 6፡2-3፣ 7፡10-13)። በባልና ሚስት መካከል የጠለቀ የፍቅር ግንኙነት ከሌለ፥ እግዚአብሔር አስቀድሞ በባልና ሚስት መካከል እንዲኖር ያቀደው የአእምሮ፥ የመንፈስና የአካል ውሕደት ጭምር ግቡን ሳይመታ ይቀራል። በዚህ ሁኔታ የግብረ ሥጋ ግንኙነት እንስሶች ከሚያደረጉት ነገር ያልተለየ አካላዊ እንቅስቃሴ ይሆናል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ብዙ ሰዎች የግብረ ሥጋ ግንኙነት በጋብቻ ውስጥ ስላለው ስፍራ ካላቸው አስተሳሰብ ይህ ትምህርት የሚለየው እንዴት ነው? ለ) ይህ ነገር ይሟላ ዘንድ ባሎች ስለሚስቶቻቸው ካላቸው አስተሳሰብ ውስጥ ሊለውጡት የሚገባው ምንድን ነው?

በጋብቻ የተጣመሩ ሰዎች መኃልየ መኃልይን በማንበብ አንዳቸው ለሌላቸው ያላቸው ፍቅር ጥልቅ መሆን እንደሚገባው ቢመለከቱ ብዙውን ጊዜ ጠቃሚ ነው። 

2. በአንድ በኩል መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን ሀ) በእግዚአብሔርና በእስራኤል፥ ደግሞም ለ) በክርስቶስና በቤተ ክርስቲያን መካከል ያለውን ግንኙነት የሚገልጽ ሥዕላዊ ሁኔታ ነው። ለዚህ ነው አይሁዳውያን እንዲረዱት እግዚአብሔር መኃልየ መኃልይን በቡሉይ ኪዳን ውስጥ እንዲጠቃለል ያደረገው።

በብሉይ ኪዳን፥ እስራኤል ብዙ ጊዜ ከሙሽራ ጋር ትነጻጸር ነበር (ለምሳሌ፡- ኢሳይያስ 50፡1፤ 54፡4-5፤ ሕዝቅኤል 16፡23፤ ሆሴዕ 1-3)። ማንኛውም የጣዖት አምልኮ እንደ ማመንዘር ይታይ ነበር። ለእስራኤላውያን መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን በእግዚአብሔርና በሕዝቡ መካከል ሊኖር የሚገባው የፍቅር ጥልቀት ምሳሌ ነው። አንድ ሰው ይህ ግጥም ሦስት ባሕርያት አሉት የሚለውን አመለካከት ከያዘ፥ ሴቲቱ እስራኤልን፥ እረኛው እግዚአብሔርን የሚወክሉ ሲሆን፥ ሰሎሞን ደግሞ በእግዚአብሔርና በእስራኤል መካከል የሚኖረውን የፍቅር ግንኙነት ለማበላሸት የሚጥረውን ዓለምን ይወክላል። ሴቲቱ ከሰሎሞን ጋር ለመዋሐድ እሺ ብትል ኖሮ በኤኮኖሚ በኩል የሚበጃት ቢሆንም ቅሉ አሻፈረኝ በማለቷ እስራኤል ለእግዚአብሔር ሊኖራት የሚገባውን ታማኝነት የሚያመለክት ነበር። ሌሉች አማልክት ወይም ሕዝቦች የእርሷን ታማኝነት የቱንም ያህል ቢሹም እንኳ ለእግዚአብሔር ታማኝ መሆን ነበረባት።

በታሪኩ ውስጥ ሰሎሞንና ሴቲቱ ብቻ አሉ በሚለው አመለካከት ግን ሰሎሞን የእግዚአብሔር፥ ሴቲቱ የእስራኤል ምሳሌ ናቸው።

አዲስ ኪዳን ይህንን የጋብቻ ተምሳሌት በመጠቀም፥ ክርስቶስ ሙሽራው፥ ቤተ ክርስቲያን ደግሞ ሙሽራይቱ እንደሆነች ይናገራል።

የውይይት ጥያቄ፥ ኤፌ. 5፡23-33፤ ራእይ 19፡7፤ 21፡2፥ 9-10፤ 22፡17 ተመልከት። ሀ) በእነዚህ ጥቅሶች ውስጥ የክርስቶስ ሙሽራ ተብለው የተጠሩት ነገሮች ምንድን ናቸው? ለ) ምድራዊ የሆነው ጋብቻ ከክርስቶስ ጋር ካለን ግንኙነት ጋር የተነጻጸረው እንዴት ነው?

ብዙ ሰዎች በክርስቶስና በቤተ ክርስቲያን መካከል ያለው ግንኙነት የመጣው በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ከሚኖር የጋብቻ ግንኙነት ተምሳሌት የሆነ ይመስላቸዋል፤ ነገር ግን ምድራዊው ጋብቻ በእግዚአብሔር በራሱ መካከል ከነበረው ግንኙነት ተምሳሌት እንደተከሠተ ማሰቡ የተሻለ ይመስላል። 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመኃልየ መኃልይ ትርጕም እና አስተዋጽኦ

የመኃልየ መኃልይ ትርጕም

ምሁራን ይህ መኃልየ መኃልይ እንዴት መተርጐም እንዳለበት ለመወሰን ሞክረዋል። ይሁን እንጂ መጽሐፉን መረዳት ስለሚችሉበት መንገድ ለመስማማት አልቻሉም። በዚህም ምክንያት መጽሐፉ ሲተረጐም የቆየባቸው አያሌ የተለያዩ መንገዶች አሉ። እንዲሁም ይህን መጽሐፍ መተርጐም እጅግ አስቸጋሪ የሆነበት ሦስት ምክንያቶች አሉ፡-

1. የመጽሐፉ ርእሰ-ጉዳይ የሆነው የሁለት ግለ ሰቦች ፍቅርና በመጽሐፉ ውስጥ የምናየው የቋንቋ አጠቃቀም በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ መኖር ያለበት ዓይነት አይመስልም። ስለ ፍትወተ-ሥጋ የሚናገር እንጂ የሥነ-መለኮት ትምህርት እውነቶችን የሚያስተምር አይመስልም። 

2. መጽሐፉን ራሱ ለመረዳት ቀላል አይደለም። በመጽሐፉ ውስጥ ያሉት አብዛኛዎቹ ቃላት ግልጽ ያልሆኑና ያልታወቁ ትርጒሞች ያሏቸው ናቸው። እንደ እውነቱ መጽሐፉ የሚናገረው ስለ ሁለት ይሁን ወይም ስለ ሦስት ሰዎች ግልጽ አይደለም። አንዳንዶች መጽሐፉ የሚናገረው ስለ ሰሎሞንና ስለ ሱላማጢሲቱ ሴት ፍቅር ነው ሲሉ፥ ሌሎች ደግሞ በታሪኩ ውስጥ የሚገኙት ሰዎች ሦስት ናቸው፤ እነርሱም:- በአንድ በኩል ሴትየዋን ወደ እልፍኙ ሊያስገባት የቃጣው ንጉሥ ሰሎሞን ሲሆን፥ በሌላው በኩል ደግሞ የሴትየዋ የመጀመሪያ ወዳጅ የሆነውና በፍቅሩም ሊማርካት የቻለው ፍቅረኛዋ እረኛ አለ በሦስተኛ በኩል ደግሞ ሰሎሞንን ለማግባት ተቃርባ የነበረችው ነገር ግን መጨረሻ ላይ እረኛውን ያገባችው ሱላማጢሲቱ ሴት ነበረች። የታሪኩም ትርጕም እንደስሜታችን ሊለያይ ይችላል። እዚህ ላይ ሰሎሞን የቀረበው በመልካም ነው ወይስ በክፉ አስተሳሰብ በሚለው ስሜት ላይ የተመረኮዘ ይሆናል ማለት ነው።

3. ታሪኩ የተፈጸመበትን ጊዜና ቦታ አናውቅም። መዝሙሩ የቀረበው ሰሎሞን አንዲትን ሴት በፍቅሩ ለማሸነፍ በመቻሉ እንደ ሠርግ መዝሙር ሆኖ ነውን? ወይስ ሰሎሞን ባሉት ሚስቶቹ ላይ ሌላ ሴት ለመጨመር ባደረገው መከራ የታየበትን ሞኝነት ለመግለጥ ነው?

ይህ መዝሙር የተተረጐመባቸው ስድስት መንገዶች አሉ። የመጀመሪያዎቹን ሦስት የአተረጓጐም መንገዶች የማይቀበሉት የመጽሐፍ ቅዱስን እውነተኛነት የማያምኑ ሰዎች ናቸው። እነዚህም ሦስት መንገዶች መጽሐፉን ለመተርጐም ተቀባይነት የሌላቸው ናቸው። እነርሱም፡-

1. ታሪኩ ልብ ወለድ ሲሆን፥ የተጻፈውም ለእስራኤል ነገሥታት መዝናኛ ይሆን ዘንድ በተውኔት (ድራማ) መልክ እንዲቀርብ ነው። 

2. ታሪኩ የተወሰደው ከከነዓናውያን እምነት ሲሆን፥ በሁለት አማልክት መካከል ስላለ ፍትወተ-ሥጋ ግንኙነት የሚናገር አፈ ታሪክ ነው። 

3. መዝሙሩ የሠርግ መዝሙር ሲሆን፥ የሚዘመረው ለሙሽራዪቱና ለሙሽራው ፍቅር አክብሮት ለመስጠት ነበር። የሚዘመረውም በሠርግ በዓል ላይ ነበር። 

የመጨረሻዎቹ ሦስት የአተረጓጐም መንገዶች ግን በክርስቲያኖችና በአይሁድ ዘንድ የተለመዱ መንገዶች ናቸው፡-

4. አንዳንዶች ይህ ታሪክ ተምሳሌታዊ ብቻ እንደሆነ ይናገራሉ። ከሰሎሞንና ከሴቲቱ ፍቅር ጋር ምንም ግንኙነት የሌለው ተምሳሌታዊ ትርጕም አዘል ነው። እግዚአብሔር ሙሽራው ለሆነችው እስራኤል ያለውን ፍቅር ለአይሁድ የሚያሳይ ሲሆን፥ ለክርስቲያኖች ደግሞ፥ ከርስቶስ ሙሽራው ለሆነችው ቤተ ክርስቲያን ያለውን ፍቅር የሚያሳይ ነው። በታሪክ ውስጥ በጣም የታወቀውና ከፍተኛ ተቀባይነት ያለው አተረጓጐም ይህ ነው። ሆኖም ግን ይህ አተረጓጐም በርካታ ችግሮች አሉት። ሰዎች በይሆናል ታሪኩን በሚተረጕሙበት ጊዜ ከእውነት የራቀ ትርጕም ወደ መስጠት ይመራቸዋል።

5. ይህ አመለካከት ከአንድ ልዩነት በቀር፥ በተራ ቊጥር 4 ከሚገኘው አመለካከት ጋር ይስማማል። መዝሙሩ የሚያንጸባርቀው የሰሎሞንና የሴቲቱ ገጠመኞችን ነው። ታሪኩ በእርግጥ የተፈጸመ ነው። ሆኖም ይህ ታሪክ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተገኘበት ዋና ምክንያት ከዚህ ለጠለቀ እውነት ተምሳሌት እንዲሆን ነው። የመጀመሪያው ሰው አዳም የመጨረሻው ሰው የክርስቶስ ተምሳሌት እንደሆነ ሁሉ (ሮሜ 5)፣ መልከ ጸዴቅም የኢየሱስ ተምሳሌት ነው (ዕብ. 7)፤ ይህም ታሪክ የሚከተለውን ተምሳሌት ይዞአል፡- ለአይሁድ ሰሎሞን የእግዚአብሔር፥ ሴቲቱ ደግሞ የእስራኤል ተምሳሌት በመሆን በመካከላቸው ያለውን ግንኙነት ያሳያሉ። ለክርስቲያኖች ደግሞ፥ ሰሎሞን የክርስቶስ፥ ሴቲቱ የክርስቶስ ሙሽራ የሆነችውን የቤተ ክርስቲያን ምሳሌ ናት።

6. የመጨረሻው አመለካከት ታሪኩን እንዳለ በቀጥታ የሚቀበል ነው። በሰሎሞንና በሴቲቱ ወይም በሰሎሞን፥ በሴቲቱና በእረኛው መካከል ያለ የፍቅር ታሪክ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተካተተበት ምክንያት፥ እግዚአብሔር በጋብቻ ውስጥ በፍትወተ ሥጋ ለሚገለጥ ፍቅር አክብሮት እንዳለው ለማሳየት ነው። እግዚአብሔር ወንድና ሴት እርስ በርሳቸው በጥልቅ ፍቅር እንዲዋደዱና አንዱ ለሌላው ደስታ ሙሉ በሙሉ ራሱን ይሰጥ ዘንድ እንደሚፈልግ ያሳያል። የጋብቻን ክቡርነትና በጋብቻ ውስጥ የፍትወተ ሥጋ መልካምነትን ያሳያል። 

የመኃልየ መኃልይ አስተዋጽኦ 

ብዙ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜዎች ለመኃልየ መኃልይ የተለያየ አስተዋጽኦ አላቸው። እነዚህ አስተዋጽኦዎች የጥቅሶቹ አከፋፈልና የተናጋሪዎቹ ማንነት ከአንዱ ትርጓሜ ወደ ሌላው ይለያያል። ይህ የሚያሳየው ይህን ግጥም መተርጐም ምን ያህል አስቸጋሪ እንደሆነ ነው። ከዚህ በታች ሁለት አስተዋጽኦዎች ቀርበዋል። አንዱ አስተዋጽኦ መጽሐፉ ሁለት ዋና ገጸ-ባሕርያት እንዳሉት አድርጎ የሚያቀርብ ሲሆን፥ ሌላው ደግሞ መጽሐፉ ሦስት ዋና ገጸ-ባሕርያት እንዳሉት አድርጎ የሚያቀርብ ነው። 1ኛ. መጽሐፉ ሁለት ዋና ገጸ ባሕርያት ማለትም ሰሎሞንና ሴቲቱ ብቻ እንዳሉት አድርጎ የሚያቀርበው አመለካከት፡-

1. ሴቲቱ ስለ ወደደችው ንጉሥ የፍቅር መዝሙሯን ትዘምራለች (1፡2-7)፤ 

2. ንጉሡ ከሴቲቱ ጋር ይነጋገራል (1፡8-2፡7)፤ 

3. የፀደይ ወቅት መዝሙር ነው (2፡8-13)፤ 

4. ሴቲቱ ፍቅረኛዋን ትፈልጋለች (2፡14-3፡5)፤ 

5. የንጉሡ የሠርግን ሂደት ያሳያል (3፡6-11)፤ 

6. የሴቲቱ ውበት እንደ አትክልት ስፍራ ነበር (4፡1-5፡ 1)፤ 

7. ሴቲቱ ስለ ፍቅረኛዋ ያደረገችውን ንግግር ያመለክታል፤ (5፡2-6፡3)፤ 

8. ሰውዬው ስለ ፍቅረኛው ውበት ያደረገውን ንግግር ያመለክታል (6፡4-7፡9)፤ 

9. ሴቲቱና ሰውዩው ስለ ፍቅር ያንጸባረቁት ነገር ነበር (7፡10-8፡14)። 

2ኛ. በታሪኩ ውስጥ ሦስት ዋና ገጸ ባሕርያትን ማለትም ሰሎሞን፥ እረኛውንና ሴቲቱን የሚያሳየው አመለካከት፡-

1. ሱላማጢሲቱ ሴት በቤተ መንግሥት አደባባይ 

ሀ. ንጉሡና ሴቲቱ ሲነጋገሩ (1፡2-2፡2)፥

2) ሴቲቱ ስለጠፋባት ፍቅረኛዋ ስትናገር (1፡2-4)፥

3) የቤተ መንግሥቱ ሴቶች ቁንጆይቱን ሲያሞግሷት (1፡4)፥ 

4) ቁንጆይቱ ለቤተ መንግሥቱ ሴቶች ምላሽ ስትሰጥ (1፡5-7)። 

5) የቤተ መንግሥቱ ሴቶች ቆንጆይቱን ሲመክሯት (1፡8)። 

6) ሰሎሞን ቆንጆይቱን ሲናገራት (1፡9-10፥ 

7) ቆንጆዪቱ ለሰሎሞን ስትመልስለት (1፡12-14)። 

8) ሰሎሞን እንደገና ቆንጆይቱን ሲናገራት (1፡15)። 

9) ቆንጆይቱ ለሰሎሞን ምላሽ ስትሰጥ (1፡16-2፡1)፥

10) ሰሎሞን ቆንጆይቱን ሲናገራት (2፡2)። 

ለ. ቆንጆዪቱ አፍቃሪዋን እረኛ ስትፈልገው (2፡3-3፡5) 

2. ሰሎሞን ቆንጆይቱን በፍቅር ለመማረክ ይናገራል 

ሀ. ሰሎሞን ቆንጆይቱን ለመማረክ ያደረገው የመጀመሪያ ሙከራ (3፡6-5፡8) 

ለ. ሰሎሞን ቆንጆይቱን ለመማረክ ያደረገው ሁለተኛ ሙከራ (5፡9-7፡9) 

3. ሱላማጢስቱ ሴት ንጉሥ ሰሎሞንን ሳትቀበል እንደቀረች (7፡10-8፡4) 

4. ሱላማጢሲቱ ቆንጆና እረኛው እንደገና በፍቅር እንደተዋሐዱ (8፡5-14)።

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን መግቢያ

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እግዚአብሔር መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እንዲካተት ያደረገው ለምን ይመስልሃል? ለ) የመጽሐፉን አተረጓጐም በሚመለከት ምን ሰምተሃል?

መጽሐፈ መክብብ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ለመረዳት እጅግ አስቸጋሪ ከሆኑት መጻሕፍት አንዱ ነው። አስቸጋሪ ከሆኑት ውስጥ ሌላው ደግም መኃልየ መኃልይ ነው፤ ታዲያ ለምንድን ነው በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተካተቱት? መኃልየ መኃልይ ላይ ላዩን ቢያዩት አስቸጋሪ አይመስለኝም። በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ስላለ ግንኙነት የቀረበ የፍቅር ግጥም ነው፤ ዳሩ ግን ለምን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ተካተተ? በመጽሐፉ ውስጥ ስለ እግዚአብሔር የተጠቀሰ ነገር የለም ማለት ይቻላል። መጽሐፉ ሊያስተምረን የሚሞክረው ነገር ምንድን ነው?

እነዚህ ጥያቄዎች በምሁራን መካከል ብዙ ክርክር አስነሥተዋል። ሰዎች ይህን መጽሐፍ በአጠቃላይ በታሪክ ውስጥ በተለያዩ መንገዶች ተረድተውታል። መጽሐፉ የተተረጐመባቸው በርካታ የተለያዩ መንገዶች ቢኖሩም፥ በዘመናት ሁሉ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የላቀ ስፍራ ከተሰጣቸው መጻሕፍት አንዱ ሆኖ ቆይቷል። አብዛኛዎቹ የጥንት የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ አዘጋጆች ስለዚህ መጽሐፍ ታላላቅ ትርጓሜዎችን ጽፈዋል። ባለንበት ዘመን ግን ይህን መጽሐፍ የምንረዳበትን ሁኔታ በሚመለከት ጥያቄዎች ተነሥተዋል። በመሆኑም በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከተረሱትና ጥቂት ክርስቲያኖች ከሚያነቡት ወይም ከሚሰብኩት መጻሕፍት አንዱ ሆኗል። 

የመኃልየ መኃልይ መጽሐፍ ስያሜ 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) በግዕዝ መኃልየ መኃልይ ማለት ምን ማለት እንደሆነ አንድን የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ቄስ ጠይቅ። ለ) ለዚህ ስያሜ አቻ የሚሆን የአማርኛ ቃል ምንድን ነው?

በታሪክ ውስጥ ሁሉ ይህ መጽሐፍ የተለያዩ ስሞች ነበሩት። አንዳንድ ጊዜ «የሰሎሞን መዝሙራት» እየተባለ ይጠራል። ይህ የሚያንጸባርቀው መዝሙሩን የጻፈው ሰሎሞን እንደሆነ ሰዎች ያምኑ እንደነበር ወይም ስለ ሰሎሞን የተጻፈ መጽሐፍ እንደነበር ነው። አይሁድ ይህን መጽሐፍ «ከመዝሙራት ሁሉ የሚበልጥ የሰሎሞን መዝሙር» ብለው ይጠሩታል። ይህ ርእስ የተገኘው ከመኃልየ መኃልይ 1 ቁጥር 1 «ከመዝሙር ሁሉ የሚበልጥ የሰሎሞን መዝሙር» ከሚለው ቃል ነው። በዕብራይስጥ «የመዝሙሮች መዝሙር» ማለት «ከሁሉ የላቀ ታላቅ መዝሙር» ማለት ሲሆን፥ ይህ የሚያሳየው በጥንት ጊዜ መዝሙሩ ምን ያህል ተወዳጅ እንደነበረ ነው። ይህ የዕብራይስጡ ርእስ፣ ጸሐፊው ሰሎሞን መሆኑን ወይም መዝሙሩ ለሰሎሞን የተበረከተ ይሁን ወይም መዝሙሩ የተጻፈው ስለ ሰሎሞን መሆኑን ግልጽ አያደርግም። 

የመኃልየ መኃልይ ጸሐፊ 

የዚህ መጽሐፍ ዋና ገጸ-ባሕርይ ሰሎሞን እንደሆነ የሚያጠራጥር አይደለም፤ ነገር ግን ይህ ማለት ሰሎሞን የዚህ ግጥም ጸሐፊ ነው ማለት አይደለም። ይህ መዝሙር ስለተጻፈበት ሁኔታ ሦስት ዐበይት አመለካከቶች አሉ፡- 

1. ሰሎሞን ያፈቀራትን ሴት አግኝቶ ስላገባበት ሁኔታ የጻፈው ግጥም ነው።

2. ሰሎሞን ከሚስቶቹ አንዷን ስላገባበት ሁኔታ አንድ ሌላ እስራኤላዊ የጻፈው ግጥም ነው።

3. ከሰሜን እስራኤል የሆነ አንድ ያልታወቀ እስራኤላዊ፥ በተከፋፈለው መንግሥት ዘመን መጀመሪያ ገደማ፥ ሰሎሞን ወደ ውድቀት የመሩትን ሴቶች እንዴት ባለማስተዋል እንደተከተላቸው ለማሳየት የጻፈው ግጥም ነው። 

ታሪካዊ ሥረ-መሠረት 

የውይይት ጥያቄ፥ 1ኛ ነገሥት 4፡20-28፤ 10፡14-11፡4 አንብብ። ሀ) ሰሎሞን ከሴቶች ጋር የነበረው ግንኙነት ምን ይመስል ነበር? ለ) ሰሉሞንን በኃጢአት እንዲወድቅ ያደረገው ምን ነበር?

በመኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን ውስጥ በርካታ ታሪካዊ መረጃ ባይኖርም፥ ታሪኩ የሚያንጸባርቀው ከ971-931 ዓ.ዓ. በእስራኤል ላይ ነግሦ ስለነበረው ስለ ሰሎሞን እንደሆነ በቂ ማብራሪያ ይሰጣል። ሰሎሞን በዓለም ላይ ከኖሩ ሰዎች ሁሉ የላቀ ጥበበኛ ሰው የነበረ ቢሆንም የራሱ የሆነ ትልቅ ድክመት ነበረው። ልቡ በቀላሉ በሴቶች ይነሆልል ነበር። 700 ሚስቶችና 300 ቁባቶች እንደነበሩት መጽሐፍ ቅዱስ ይናገራል። አብዛኛዎቹ ሴቶች ባዕዳን አማልክትን ያመልኩ የነበሩ የአሕዛብ ወገን የነበሩ ናቸው። እነዚህ ሴቶች የሰሎሞንን ልብ ወደ ጣዖት አምልኮ አሸፈቱት። እንዲሁም በርሱ ላይ የእግዚአብሔርን ፍርድ አመጡበት፤ የእስራኤል መንግሥትም እንዲከፈል አደረጉ።

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

መክብብ 7-12

በሕይወት ውስጥ ሌሎች የሚሰጡንን ቀላል መልሶች ከመቀበል ይልቅ አስቸጋሪ የሆኑ ጉዳዮችን ማሰብ እጅግ አስፈላጊ የሚሆንባቸው ጊዜያት አሉ። መጽሐፈ መክብብ አስቸጋሪ የሆኑ ጉዳዮችን ያነሣል። ጸሐፊው የሚያስተምረውን ነገር ለመረዳት በጥንቃቄ የተሞላ ጥናት ይጠይቃል። ግልጽ መልሶች ስለሌላቸው ጉዳዮች በጥልቀት ለማሰብ ፈቃደኞች ካልሆንን በስተቀር እምነታችንና መረዳታችን ሁል ጊዜ የላላ ይሆናል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ሰዎች ቀላል መልሶች የሚሰጡባቸውን፥ በጣም የተወሳሰቡና በጥልቀት ማሰብ የሚጠይቁ ጉዳዮችን ዘርዝር። ለ) በመጽሐፍ ቅዱስ በመመራትና በጥንቃቄ በማሰብ፥ የተወሳሰቡ ጉዳዮችን በመቀበልና ጥሩ መልሶችን በመስጠት ችሎታቸው የታወቁትን ኢትዮጵያውያን ጥቀስ። ሐ) እንደ መጽሐፈ መክብብ ጸሐፊ በጥልቀት ለማሰብ የሚፈልጉ ሰዎች እጅግ ጥቂት የሆኑት ለምንድን ነው? 

የውይይት ጥያቄ፥ መክብብ 7-12 አንብብ። ሀ) ጸሐፊው «ከንቱ» የሚላቸውን ነገሮች ዘርዝር። ለ) ጸሐፊው እነዚህ ነገሮች ከንቱዎች እንደሆኑ የሚናገረው ለምንድን ነው? ሐ) በእነዚህ ምዕራፎች ውስጥ፥ ከእግዚአብሔር ጋር በሚደረግ ግንኙነት ለሕይወት ትርጒም ማግኘት እንደሚቻል ለማንጸባረቅ፥ ጸሐፊው ስለ እግዚአብሔር የሚናገራቸው ነገሮች ምንድን ናቸው?

1. መክብብ 7 የሰዎችን የተለመደ አስተሳሰብ የሚቃወሙ የአጫጭር ምሳሌዎች ስብስብ ነው። ሰዎች፡- ከሞት ቀን የልደት ቀን፥ ኃዘን ካለበት የቀብር ሥርዓት ላይ ከመገኘት ደስታ ባለበት በጋብቻ በዓል ላይ መገኘት ይሻላል ይላሉ። ጸሐፊው ግን ይህንን አሳብ ይቃረናል። ምናልባት ይህ የሆነው፥ በደስታ ከምንፈነጥዝበትና በሳቅ ከምናወካበት ጊዜ ይልቅ ወደ ሞት ስንጠጋ በይበልጥ ስለ ሕይወትና እግዚአብሔርን ደስ በሚያሰኝ መንገድ ስለ መጓዝ ስለምናስብ ይሆናል። ምንም እንኳ ሐሤት በምናደርግበት ጊዜ ደስ መሰኘት ቢኖርብንም፥ እግዚአብሔር ያስተምረን ዘንድ ክፉ ጊዜያትንም እንደሚሰጠን ማስታወስ ያስፈልጋል (መክብብ 7፡1-14)። 

2. ሕይወት ሚዛናዊና ቅን ፍርድ የሚገኝባት አይደለችም። ጻድቅ ዕድሜ ሳይጠግብ ይሞታል፤ ኃጢአተኛ ሰው ግን በክፋቱ እየቀጠለ፥ ረጅም ዕድሜ ይኖራል (መክብብ 7፡15)። ጻድቃን ብዙ ጊዜ ይቀጣሉ፤ ኃጢአተኞች ግን ቅጣት ሳያገኛቸው ይኖራሉ (መክብብ 8፡14)። 

3. ትምህርት ማብቂያ የለውም ጥበብንም ሁሉ ማወቅ አይቻልም። በኃጢአት ወጥመድ ውስጥ ከመውደቅ ይጠብቀን ዘንድ ጥበብ ያስፈልገናል (መክብብ 7፡19-8፡1)። 

4. የሰው ልብ በኃጢአትና በክፋት የተሞላ ነው (መክብብ 7፡20፤ 9፡3)።

5. ሞት የሀብታምና የድሀ፥ የመሪዎችና የተራ ሰዎች፥ በአጠቃላይም የሰው ልጅ ሁሉ መጨረሻ ነው፤ ዳሩ ግን በሕይወት ዘመንህ ሳለህ ደስ ይበልህ። እግዚአብሔር በሰጠህ ሚስት ደስ ይበልህ። በሥራህ ደስ ይበልህ፤ ሥራህንም በሙሉ ኃይልህ ሥራ። ሞት ይህንን ሁሉ ወደ ፍጻሜ እንደሚያመጣ በማስተዋል ኑር (መክብብ 9፡1-10)። 

6. ጥበብ ከሀብት ይበልጣል (መክብብ 9፡13-11፡6)። ጥበብ ሰውን ከጕዳት በመጠበቅ ረጅም ዕድሜን ያጐናጽፈዋል።

ደግሞም ጸሐፊው የሕይወትን ከንቱነት በማሳየት እግዚአብሔርን በሕይወት ዘመን ሁሉ ከማስታወስ አስፈላጊነት ጋር አወዳድሮ ሚዛናዊ ያደርገዋል። የሚከተሉትን አስተውል፡-

1. ጸሐፊው በሃይማኖት ስም ተገቢ ያልሆነ ቅንዓት እንደማያስፈልግ፥ ይልቁንም የሃይማኖትን ቅንዓት ከተግባራዊ ጥበብ ጋር ሚዛናዊ ማድረግ እንደሚገባ ይመክራል (መክብብ 7፡15-18)። በሌላ አባባል ሚዛናዊነት አትጣ ማለት ነው። የማይገባ የሃይማኖት ቅንዓት ከሌሉች ጋር ላለህ ግንኙነት ዕንቅፋት እንዲሆን ወይም በራስህ ላይ የማያስፈልግ ስደት እንዲያስከትል አታድርግ። 

የውይይት ጥያቄ፥ የማያስፈልግ የሃይማኖት ቅንዓት በሰው ላይ የሚያመጣቸው ተገቢ ያልሆኑ ችግሮች ምንድን ናቸው?

2. ወጣቶች በሕይወት ጣጣዎች ሊጐብጡ አይገባም። ነገር ግን መደሰት ያስፈልጋቸዋል። ዳሩ ግን በሕይወታቸው የሚያደርጉትን ነገር ሁሉ እግዚአብሔር ወደ ፍርድ እንደሚያመጣው ሁልጊዜ ሊያስታውሱ ይገባል (መክብብ 11፡7-10፤ 12፡14)። 

3. ሰው እስከ ሽምግልና ዕድሜው ድረስ በመጠበቅ እግዚአብሔርን ሊያስብና እርሱን ሊያከብር ከመሞከር ይልቅ በወጣትነት ዕድሜው ሊያደርገው ይገባል። ዕድሜ እየገፋ ሲሄድ ለእግዚአብሔር ልንሠራ የምንችልበት ኃይላችን የሚከዳበት ጊዜ ይመጣል። ያኔ ለእግዚአብሔር ለመሥራት ጊዜው እጅግ እንደዘገየ እንረዳለን (መክብብ 12፡1-7)። 

4. ለሕይወት መሠረታዊውና ትርጒም የሚሰጠው ነገር ራስን ለእግዚአብሔር ማስገዛት ወይም እግዚአብሔርን በመፍራትና ትእዛዛቱን በመጠበቅ መኖር ነው (መክብብ 12፡13)፤ እግዚአብሔር ሰውን የፈጠረበት ምክንያት ይህ ነው። ሕይወት ከንቱና ተስፋ አስቆራጭ በሆነ ነገር የተሞላች ብትመስልም በፈሪሀ-እግዚአብሔር በመኖር ደስታና እርካታ ለማግኘት ይቻላል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እነዚህን የመጽሐፈ መክብብ ምዕራፎች በመጠቀም፥ በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ ያሉትን ወጣቶች እንዴት ትመክራቸዋለህ? ለ) በሕይወታቸው መጨረሻ፥ ጊዚያቸውን በከንቱ እንዳጠፉ እንዳይሰማቸው ማስታወስ የሚገባቸውን እጅግ አስፈላጊ ነገሮች ጥቀስ። ሐ) መጽሐፍ መክብብን በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ የሚገኙ ወጣቶችንና ነጋዴዎችን የምታስተምርባቸውን መንገዶች ዐቅድ። መ) ከዚህ መጽሐፍ ውስጥ ልታስተምራቸው የምትፈልጋቸውን እጅግ ጠቃሚ እውነቶች ዘርዝር።

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

መክብብ 1-6

የውይይት ጥያቄ፡ ሀ) ብዙ ክርስቲያኖች በተለይም ወጣቶች፡- ሀብታም፥ የተማረ፥ ጥሩ ኑሮ የሚኖርና ከፍተኛ ሥልጣን ያለው ሰው ለመሆን የሚፈልጉት ለምንድን ነው? ለ) ይህ መልካም ነውን? መልስህን አብራራ። ሐ) ለእነዚህ ነገሮች ያለው አመለካከት ሚዛናዊነት ለጐደለውና ያለ እግዚአብሔር ከንቱና እርባናቢስ መሆናቸውን ላልተገነዘበው ሰው እንዴት ትመክረዋለህ? 

የውይይት ጥያቄ፥ መክብብ 1-6 አንብብ። ሀ) የመጽሐፈ መክብብ ጸሐፊ «ከንቱ» የሚላቸውን ነገሮች ዘርዝር። ለ) ጸሐፊው እነዚህ ነገሮች ከንቱ ናቸው የሚለው ለምንድን ነው? ሐ) ከእግዚአብሔር ጋር በሚደረግ ግንኙነት ሕይወት ትርጒም እንደምታገኝ ለማንጸባረቅ ጸሐፊው በእነዚህ ምዕራፎች ስለ እግዚአብሔር የሚናገረው ነገር ምንድን ነው?

1. አጠቃላይ አሳብ፡- ሕይወት ሁሉ ከንቱ ነው (1፡1-11)።

ጸሐፊው ከእግዚአብሔር የተለየን ሕይወት ሲመለከት ከንቱ ነው ከማለት በቀር ምንም ለመናገር አልቻለም። ሰው በከፍተኛ ድካም ይሠራል፤ ከዚያም ይሞታል። ከትውልድ ወደ ትውልድ ሰዎች ይሞታሉ፤ ስማቸውን እንኳ የሚያስታውስ የለም። ሕይወት የከንቱ ድግግሞሽ የማያቋርጥ ዑደት ይመስላል። 

2. የዓለም ጥበብ ከንቱ ነው (መክብብ 2፡12-18)። ጸሐፊው ጥበብን ለመመርመር የተቻለውን ያህል ጥረት አድርጓል፤ ነገር ግን በተመራመረ ቊጥር፥ በምድር ላይ የሚያየው ነገር የበለጠ እያሳዘነው ሄደ። ጥበብ ከአላዋቂነት የሚሻል ቢሆንም፥ በመጨረሻ ግን ጥበበኛውም ሆነ ሞኙ ይሞታሉ። ከሞቱ በኋላ ሁለቱም ይረሳሉ፤ ስለዚህ አንዱ ከሌላው አይሻልም። 

3. ዓለማዊ ደስታ ከንቱ ነው፤ (መክብብ 2፡1-11)። ለመሆኑ ሳቅና ደስታ ምን ትርጕም አላቸው? ጸሐፊው ብዙ ወይን በመጠጣትና በመሳቅ በሕይወት ደስ ለመሰኘት ሞክሯል። በተጨማሪ ታላላቅ ሕንጻዎችን ከገነባ፥ መዝናኛዎችን ካቋቋመ። በርካታ አገልጋዮችና ቁሳቁስ ካለው፥ ደስተኛ እንደሚሆን አስቦ ነበር፤ ዳሩ ግን ከእነዚህ ነገሮች አንዳቸውም እውነተኛ ደስታን ወይም የሕይወት ዓላማ ሊያስጨብጡት አልቻሉም፤ ከንቱዎች ነበሩና። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ሀብት አንድን ሰው ደስተኛ የሚያደርገው ይመስልሃል? መልስህን አብራራ። ለ) መልስህን የሚደግፉ ምስሌዎችን ከሰዎች ሕይወት ስጥ።

4. በትጋት መሥራት እርካታን አያስገኝም (መክብብ 2፡17-23)። ሰው እጅግ ጠንክሮና ተግቶ ሊሠራ ይችላል፤ በሚሞትበት ጊዜ ግን የድካሙ ፍሬ ሁሉ ለሌሎች ይሆናል። በዚያን ጊዜ የደከመበትን ነገር ሁሉ ስለሚያጣ በድካሙ ሁሉ ላይ የበላይ ተቆጣጣሪ ሊሆን አይችልም። ሞኝ ሰው የደከመበትን ሁሉ ሊያጠፋና ሊያበላሽ ይችላል፤ ስለዚህ ብዙ ሀብት ለማግኘት ጠንክሮና ተግቶ መሥራቱ ከንቱ ነው። ሰው ልክ እንደ እንስሳት ሞቶ ወደ ዐፈርና ወደ ትቢያ መመለሱ ስለማይቀር ከእንስሳት አይሻልም። 

5. ሕይወት በፍትሐዊነት የተሞላች ናት (መክብብ 5፡8-9)። በምድራዊ መንግሥታት ዘንድ ብዙ ጊዜ የፍርድ መዛባትን እናያለን። በምድር ላይ በክፋትና በኃጢአት ከመኖር ይልቅ የዚህ ዓይነቱን ክፋትና ኃጢአት ላለማየትና ላለመልመድ አለመወለድ ይሻል ነበር (መክብብ 2፡16፤ 4፡1-3)። በመንግሥት አመራር ውስጥ የተለያየ ደረጃ ባላቸው ሰዎች ዘንድ ራስ ወዳድነትን አስከትሏል። ባላቸው ሥልጣንና ሀብት ከቶ ስለማይረኩ ያለማቋረጥ ባላቸው ነገር ላይ ለመጨመር ይፈልጋሉ፤ ስለዚህም የበታቾቻቸውን ይጨቁናሉ። 

6. ሰዎች፥ ሀብት ደስታን ያስገኛል ብለው ቢያስቡም፥ ፍጹም አያስገኝላቸውም (መክብብ 5፡10-6፡12)። ሀብት ያላቸው ሰዎች ነጋ ጠባ በያዙት ላይ ለመጨመር ይጥራሉ እንጂ በፍጹም አይረኩም። ሰው በርካታ ሀብትና ቁሳቁስ ሲኖረው ሌቦች ይሰርቁብኛል ብሉ ይጨነቃል። ዳሩ ግን ሰው በሚሞትበት ጊዜ ሀብቱን ይዞ ሊሄድ አይችልም። ይህም ደግሞ ከንቱ ነው። ሰው ባለው ቢደሰት ይሻላል፡፡ ሰዎች ከሚፈልጓቸው ከንቱ ነገሮች በተቃራኒ፥ ጸሐፊው እውነተኛ ደስታና እርካታ የሚሰጡትን ነገሮች አመልክቷል። አንድ ሰው በሕይወቱ ትርጕም ያለው ኑሮ ሊኖር የሚችለው ከእግዚአብሔር ጋር ትክክለኛ ግንኙነት ሲኖረው ብቻ ነው። ጸሐፊው የሚሰጠውን የሚከተለውን ምክር አስተውል፡- 

1. ሰው ሕይወትን የተቀበለው ከእግዚአብሔር እጅ መሆኑን በመገንዘብ ደስ ሊለው ይገባል (መክብብ 2፡24)። እግዚአብሔር በሰው ልብ ውስጥ ዘላለማዊ አምላክ ከሆነው ከእርሱ ጋር ኅብረት የማድረግን ፍላጎት ወይም «ዘላለማዊነትን» ሰጠው። ሙላትና እርካታ ሊኖር የሚችለው በዚያ ግንኙነት ውስጥ ብቻ ነው (መክብብ 3፡1-14)። ሁልጊዜ የተሻለና የበለጠ ነገር ከመፈለግ ይልቅ እግዚአብሔር በሰጠን ነገር መመራትና መርካት አስፈላጊ ነው (መክብብ 5፡18-20)። 

2. እግዚአብሔር እውነተኛ ጥበብን የሚሰጠው፥ ሰው ከእርሱ ጋር ትክክለኛ ግንኙነት ሲኖረው ብቻ ነው (መክብብ 2፡26)። 

3. ሰው በፈራጁ በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ መሆኑን ማስታወስ አለበት (መክብብ 3፡15)። 

4. ከእግዚአብሔር ጋር ያለን ግንኙነት ሃይማኖታዊ ሥርዓት ብቻ ሳይሆን፥ ልባዊና በተግባርም የሚገለጥ መሆን አለበት (መክብብ 5፡1-7)። ሰው ወደ እግዚአብሔር ፊት መምጣት ያለበት መሥዋዕቶች በሚቀርቡበት ባዶ ሃይማኖታዊ ሥርዓት ወይም በበርካታ ከንቱ ቃላት ሳይሆን፥ እርሱ የሚለውን በፍርሃትና በአክብሮት ለመስማት መሆን አለበት። ለእግዚአብሔር የሚነገሩ ቃላት ከእውነተኛ ልብ የመነጩ መሆን አለባቸው። በእግዚአብሔር ፊት የምናደርጋቸው ስእለቶች የቱንም ያህል ዋጋ ቢያስከፍሉንም እንኳ መጠበቅ አለባቸው።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ወጣት ክርስቲያኖች በሰው ሕይወት ውስጥ ከፍተኛና ከሁሉ የላቁ ነገሮች፡- ትምህርት (ጥበብ)፥ ሀብት፥ ቁሳዊ ነገሮች፥ ወዘተ. እንደሆነ በማሰብ በአጉል ወጥመድ ሊጠመዱ የሚችሉባቸውን መንገዶች ዘርዝር። ለ) አንድ ሰው ከእግዚአብሔር ጋር ትክክለኛ ግንኙነት ከሌለው፥ እነዚህ ነገሮች ሁሉ ከንቱ መሆናቸውን እነዚህ ምዕራፎች የሚያሳዩት እንዴት ነው?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመጽሐፈ መክብብ ዓላማ እና ዋና ዋና ትምሕርቶች

የመጽሐፈ መክብብ ዓላማ

የምናጠናው የጥበብ መጻሕፍት በመባል የሚታወቁትን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች እንደሆነ ታስታውሳለህ። መጽሐፈ መክብብ ከጥበብ መጻሕፍት አንዱ ነው። የመጀመሪያው፥ የጥበብ መጽሐፍ የሆነው መጽሐፈ ኢዮብ ጻድቅ ለምን መከራ ይቀበላል? ለሚለው ጥያቄ መልስ ለመስጠት ይሞክራል። መዝሙረ ዳዊት እግዚአብሔርን በማምለክ የሚገኘውን የጥበብ መሠረት ሲሰጠን፥ መጽሐፈ ምሳሌ ደግሞ በሕይወታችን እንዴት መኖር እንዳለብን የሚያሳዩ ተግባራዊ መልሶች በማቅረብ የጥበብን መሠረት ይሰጠናል። መጽሐፈ መክብብ በሕይወት ዓላማ ላይ በማተኮር፥ ያለ እግዚአብሔር ሕይወት ከንቱ እንደሆነ ያስተምረናል። መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን ደግሞ ጥበብ የሞላበት የጋብቻ ግንኙነት የሚመሠረተው በእውነተኛ ፍቅር ላይ እንደሆነ ያስተምረናል።

መጽሐፈ መክብብ የተጻፈው፥ «አንድ ሰው ደስታንና የዓላማን መከናወን በሕይወቱ ውስጥ እንዴት ሊያገኝ ይችላል?» (መክብብ 1፡3) ለሚል ዐቢይ የፍልስፍና ጥያቄ መልስ ለማስገኘት ነበር። «ከፀሐይ በታች» ባለ ነገር ውስጥ ሁሉ የሕይወትን ዓላማ ስለሚፈልግ ሰው የተጻፈ መጽሐፍ ነው። «ከፀሐይ በታች» የሚለው ሐረግ ከእግዚአብሔር ውጭ ላሉ ለማናቸውም ነገሮች የተሰጠ ስም ነው። በመሠረቱ ጸሐፊው «እግዚአብሔር ባይኖር ኖሮ ወይም እኔ የምኖረው እግዚአብሔር እንደሌለ ቆጥሬ ቢሆን ኖሮ፥ ምን እሆን ነበር? ሕይወት ትርጕም ይኖራት ነበርን? » በማለት ይናገራል። ስለዚህ ጸሐፊው በሕይወት ውስጥ ምናልባት ትርጉም ባገኝ ብሉ የተለያዩ ነገሮችን መመልከት ይጀምራል። ምናልባት ሕይወት ያለ እግዚአብሔር ትርጕም ይኖረው እንደሆነ በማለት የተለያዩ የታወቁ የዓለም ፍልስፍናዎችን መርምሯል ለማለት እንችላለን። ማጠቃለያው «ሁሉም ከንቱ ነው» የሚል ነው። (በመጽሐፉ ውስጥ ይህንን ዓረፍተ ነገር 25 ጊዜ ተደጋግሞ እናገኘዋለን)። 

1. ጸሐፊው ትኲረቱን ወደ ሳይንስ በማድረግ በምድር ላይ ያሉ ነገሮች ትርጕም ይኖራቸው እንደሆነ ለመረዳት ምርምር አድርጓል። ሳይንስ ማድረግ የሚችለው ችግሮችን ማየት እንጂ መፍትሔ መስጠት አይደለም (መክብብ 1፡4-10። 

የውይይት ጥያቄ፥ ለእግዚአብሔር ክብርን ሳይሰጥ ነገሮችን ሁሉ ለማብራራት በሚሞክረው ዘመናዊ ሳይንስ ላይ ከሚገባ በላይ እንዳንደገፍ ይህ እንዴት ሊያስጠነቅቀን ይገባል? 

2. ጸሐፊው ዓለማዊ ጥበብ፥ ፍልስፍናና ትምህርት ለሕይወት ትርጕም ይሰጡ እንደሆነ ለማየት ምርመራ አካሄደ፤ ነገር ግን ዓለማዊ ጥበብ እውነተኛ መልሶችን ለመስጠት አይችልም። ጥበበኛውም ሆነ ሞኙም ሳይቀር ሁሉንም ሰው ሞት ይጠባበቀዋል። ችግሮች በሁሉም ስፍራ አሉ። 

3. ጸሐፊው፥ ሰው ራሱን ለማስደሰት ሲል ብቻ በራስ ወዳድነት የሚገፋውን የምቾት ሕይወት ተመልክቷል፤ ነገር ግን ያም ደስታ በራሱ ከንቱ መሆኑን ለማየት ጊዜ አልወሰደበትም። 

4. ቀጥሎ ጸሐፊው፥ ሰዎች ለሕይወት ደስታና ትርጒም ይሰጣል ብለው የሚያስቡትን አንድ ነገር ይመለከታል። ይህም ሀብት ነው። ሀብት እርካታ ይሰጣልን? ጸሐፊው አይሰጥም ይላል፤ ምክንያቱም ሰው በሚሞትበት ጊዜ የአንድ ሰው ሀብት ወደ ሌላው ስለሚተላለፍ ሰውዬው በሙላት ደስታን አያገኝበትም። 

5. ጸሐፊው የሰውን ሕይወት መለወጥ ወደማይችል፥ ሆኖም እግዚአብሔርን የማምለክ ሥርዓት ወደሚታዩበት ሃይማኖት ሳይቀር ተመልክቶ ነበር። ከእግዚአብሔር ጋር እውነተኛ ግንኙነት የሌለበት ሃይማኖትም ከንቱ ነው። 

የውይይት ጥያቄ፥ እነዚህን እውነቶች ክርስቲያኖች ያስታውሷቸው ዘንድ አስፈላጊ የሚሆነው ለምንድን ነው? 

ጸሐፊው፥ የሰው ልጅ ዋጋ ያለው ነው ብሎ የሚቈጥረውን ነገር ሁሉ በመመርመር፥ የሚከተሉትን ማጠቃለያዎች ይሰጣል፡-

1. ሕይወት ትርጕም እንዲሰጥና ዓላማ እንዲኖረው፥ እግዚአብሔር የነገሮች ሁሉ ማዕከል መሆኑን በመገንዘብ መኖር ይገባናል። ሕይወት የራሱ የሆኑ ስንክሳራዊ ሁኔታዎችና ችግሮች ሲኖሩት የእግዚአብሔርን ዓላማ በማንረዳበት ጊዜ እንኳ እርሱ ዓላማውን በመፈጸም ላይ መሆኑን ማስታወስ ለእኛ ለክርስቲያኖች አስፈላጊ ነው። ያለ እግዚአብሔር፥ ማንኛውም ነገር ትርጕም የሌለው ከንቱ ነገር ነው።

2. የሕይወትን ትርጒም ለማወቅ መሠረታዊው ነገር በእግዚአብሔር መታመን ነው። ነገሮች ሁሉ በእግዚአብሔር ቁጥጥር ሥር መሆናቸውን ማመን አለብን (መክብብ 3፡1-15፤ 6፡1-2፤ 9፡1)።

3. ሕይወት በአብዛኛው ዓላማ ያለው ባይመስልም፥ አስተማማኝ በሆነ ትዕግሥት በእግዚአብሔር ላይ ተደግፈን፥ እርሱ በሰጠን መልካም ነገሮች ሁሉ ደስ እየተሰኘን ልንኖር ይገባል (መክብብ 2፡24-26፤ 11፡8)።

4. ሕይወት ትርጒም የሚኖረው፥ እግዚአብሔርን በመታዘዝና በምናደርገው ነገር ሁሉ እርሱ ፈራጅ እንደሆን በመገንዘብ የምንኖር ስንሆን ነው (መክብብ 8፡8-9፤ 12፡13)። እግዚአብሔር ደስታንና ዓላማን ይሰጣል። የእውነተኛ ጥበብ መሠረት እግዚአብሔርን መፍራት ነው (መክብብ 3፡14፤ 5፡7፤ 7፡18)። ክርስቲያን ባለው ነገር የሚረካ መሆን አለበት (መክብብ 2፡24-25፤ 3፡10-13)። 

መጽሐፈ መክብብ የተጻፈው በዓለም የሚኖሩ ሰዎች ሕይወታቸውን እንዲመረምሩና ከንቱ መሆኑን እንዲያዩ ለመገፋፋት ነው። ከዚያም ጸሐፊው ወደ እግዚአብሔር እንዲመለሱና በእርሱ የሕይወትን ትርጒም እንዲሹ ይፈልግ ነበር። ያለ እግዚአብሔር፥ የሕይወት ትርጒምና እውነተኛ ደስታ የለም።

የውይይት ጥያቄ፥ ለእኛ እነዚህን እውነቶች ማስታወስ የሚያስፈልገን ለምንድን ነው? 

ዋና ዋና ትምህርቶች፡-

1. እንደ ሌሎቹ የጥበብ መጻሕፍት ሁሉ፥ መጽሐፈ መክብብ ጻድቅ እንደሚባረክና ኃጢአተኛ ሰው እንደሚቀጣ በሚናገረው መመሪያ ላይ ያተኲራል። መጽሐፈ መክብብ ይህንን እውነት የሚደግፍ ቢሆንም እንኳ ሰዎች የሌሎችን ጽድቅ ወይም ክፋት በዚህ መመሪያ በመመዘን እንዳይፈርዱ ያስጠነቅቃል። ጸሐፊው ጻድቃንም ሆኑ ኃጥአን እንደሚሞቱ ይናገራል። ብዙ ጊዜ ጻድቃን በግፍ የገደሉ፥ ድሆች፥ የተጨቆኑና ወዘተ. ናቸው። 

2. መጽሐፈ መክብብ መጽሐፍ ቅዱስ በሚያስተምረው መሠረት ዓለምን መመልከት አስፈላጊ እንደሆነ ያስተምራል። ከእግዚአብሔር ውጭ («ከፀሐይ በታች») ያለውን የዓለምን አመለካከት ያቀርባል። በትክክል ስንመዝናቸው ሁሉም ትርጕም አልባና ከንቱዎች ናቸው። ክርስቲያን ስለ ዓለም ያለው አመለካከት አንድን ሰው በእግዚአብሔር ምክንያት ደስ ወደሚሰኝበት ሕይወት እንደሚመራው ያስተምራል። እግዚአብሔር መልካም ነገሮችን ይሰጠናል። ለምናደርገው ነገር ሁሉ በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂዎች ስለሆንን እርሱን በመፍራትና በመታዘዝ መኖር ይገባናል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እነዚህ ሁለት ትምህርቶች በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ የሚያስፈልጉት ለምንድን ነው? ለ) ክርስቲያኖች ብዙ ጊዜ በዓለም አስተሳሰብ የሚሳቡባቸው መንገዶች ምንድን ናቸው? ሐ) እነዚህ እውነቶች ክርስቲያኖች ለእግዚአብሔር ከመኖር ውጭ፥ የዓለም ነገሮች ሁሉ ጥቅም የሌላቸው ከንቱዎች እንደሆኑ እንዲያውቁ እንዴት ይረዷቸዋል? መ) እነዚህን እውነቶች በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ ለሚገኙ ሰዎች እንዴት ልታስተምራቸው ትችላለህ?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመጽሐፈ መክብብ መግቢያ

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የማያምኑ ሰዎች በሕይወት ውስጥ ካላቸው ዋና ዋና ዓላማዎች መካከል ጥቂቶቹ ምንድን ናቸው? እንዲህ ዓይነቱ ሰው ከፍተኛ ጥረት የሚያደርገው ምን ለማግኘት ነው? እርካታ እንደሚሰጠው አድርጎ የሚገምተው ምንድን ነው? ለ) ብዙ ክርስቲያኖችም በሕይወት ውስጥ ተመሳሳይ ዓላማ ያላቸው እንዴት ነው? ሐ) ይህ ነገር መልካም ነው ወይስ ክፉ? መልስህን አብራራ።

ከእግዚአብሔር ጋር የግል ግንኙነት የሌላቸው ወይም ከእግዚአብሔር ፈቃድ ጋር የማይስማማ ዓይነት ኑሮ የሚኖሩ ሰዎች፥ በሰው ሕይወት ውስጥ እጅግ ከፍተኛውና የላቀው ነገር ምን ምንድን ነው ብለው ያስባሉ? ይህን በሚመለከት ልንጠቅሳቸው የምንችላቸው በርካታ ነገሮች አሉ፡፡ ሀብት፥ ዝና፣ ሥልጣን፥ ትምህርት፡ ምቹ ኑሮ ናቸው። እነዚህ ነገሮች ሁሉ በራሳቸው አንዳችም ክፋት ባይኖርባቸውም እንኳ ለሰው ሕይወት እርካታን ለማስገኘት የሚችሉ ግን አይደሉም። የሕይወት ዓላማ ሊሆኑ የሚችሉ አይደሉም። የሚያሳዝነው ግን ልክ እንደ ዓለም ሰዎች የሚያስቡ በርካታ ክርስቲያኖች መኖራቸው ነው። ትምህርት ብቻ ካላቸው ደስተኞች የሚሆኑ ይመስላቸዋል። ሌሎች ደግሞ ብዙ ገንዘብ ኖሯቸው:- ቴሌቪዥን፥ ቪዲዮ፥ ቴፕና ሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ሁሉ ባሉበት ትልቅ ዘመናዊ ቤት የተመቻቸ ሕይወት ለመኖር ያልማሉ። የሌሎች ግብ ደግሞ የአንድ ትልቅ ቤተ ክርስቲያን መሪ መሆን ነው። በዚህ የሥልጣን ስፍራ በኩል ክብርና ዝናን ለማግኘት ይፈልጋሉ።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እነዚህን የተለያዩ ነገሮች ለማግኘት የሚፈልጉ ክርስቲያኖችን በምሳሌነት ጥቀስ። ለ) እነዚህን ነገሮች መመኘት በአንድ ክርስቲያን ሕይወት ውስጥ የሚያመጣው ችግር ምንድን ነው?

ይህ አዲስ ችግር አይደለም። በብሉይ ኪዳን ዘመን የነበሩ አይሁድም ተመሳሳይ ችግር ነበረባቸው። በዓለም አመለካከት ሀብትን፥ ጥበብን፥ ዝናን፥ ክብርን፥ ወዘተ. ይፈልጉ ነበር። መጽሐፈ መክብብ የሚያሳየው፡ አንድ ሰው እግዚአብሔርን መፈለግ ተቀዳሚ ተግባሩ ካላደረገ በስተቀር እነዚህ ነገሮች ሁሉ ከንቱ መሆናቸውን ነው። ሕይወት ዋጋ የሚኖረውና እግዚአብሔር በሰጠው ነገር ሁሉ ሰው ደስተኛ ሊሆን የሚችለው፥ እግዚአብሔርን ደስ በማሰኘት ለመኖር በሚፈልግበትና በሚሞክርበት ጊዜ ብቻ ነው።

የውይይት ጥያቄ፥ ማቴዎስ 6፡25-34 አንብብ። እግዚአብሔርንና መንግሥቱን ማስቀደምንና ለዚህ ዓለም ነገሮች አለመኖርን በተመለከት ረገድ እነዚህ ጥቅሶች ምን ያስተምሩናል?

እግዚአብሔር የለም የምንል ከሐድያን (ኤቲስቶች) ወይም እግዚአብሔር ቢኖርም እንኳ ልናውቀው አንችልም የምንል አግኖስቲኮች ወይም እግዚአብሔር እንደሌለ አድርገን የምንኖር ተግባራዊ አግኖስቲኮች ብንሆን ኖሮ፥ ሕይወት ምን ትርጒም ይሰጠን ነበር? ሰዎች ደስታን ይሰጣሉ የሚሉአቸው እንደ ሀብት፥ ዝና፥ ሥልጣንና ትምህርት ያሉ ነገሮች በእርግጥ ደስታን ይሰጣሉን? መጽሐፈ መክብብ እግዚአብሔር እንደሌለ ለሚቆጠሩ ሰዎች፥ ሕይወታቸው ትርጕም የሌለው እንደሆነ ለማረጋገጥ የተጻፈ ነው። ያለእግዚአብሔር ሰው ባዶና ሕይወቱም ትርጒም የሌለው «ከንቱ» ነው። ብዙ ጊዜ ክርስቲያን ወጣቶች የማያምኑ ሰዎች የሕይወት አኗኗርን ይመኛሉ። የማያምኑ ሰዎች ደስተኛ ሕይወት የሚኖሩ ይመስላሉ። ሀብታምና ነፃ ሆነው፥ ለሕይወት ደስታን የሚሰጥ ብዙ ነገር ያላቸው ይመስላሉ። ሰይጣን አኗኗራቸውን ታላቅ ደስታና ሐሤት ያለበት አስመስሎ ያቀርባል። መጽሐፈ መክብብ ይህ አስተሳሰብ ምን ያህል የተሳሳተ እንደሆነ ይናገራል። ሰው እግዚአብሔርን ለማክበር በመሻትና እንደሚፈርድበት ተገንዝቦ ካልኖረ በስተቀር፥ የልብ ሰላምና እውነተኛ የሕይወት ትርጕም ሊያገኝ አይችልም።

መጽሐፈ መክብብ ለመተርጐም እጅግ አስቸጋሪ ከሆኑት የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች አንዱ ነው። ከዚህም የተነሣ ብዙ ክርስቲያኖች መጽሐፈ መክብብን አያነቡም፤ ሊረዱትም አይሞክሩም። የመጽሐፈ መክብብን ዓላማ እስካልተረዳን ድረስ መጽሐፉን መረዳት አስቸጋሪ ነው። የመጽሐፈ መክብብን ዓላማ ከተረዳን ግን ያለንን ውስጣዊ አሳብ ለመመርመር ከሁሉም የላቀ መጽሐፍ ነው። የዚህን ዓለም ነገሮች ከንቱነት እግዚአብሔርን በሙሉ ልባችን ከመከተል ጋር በማወዳደር ራሳችንን ለመመርመር ይረዳናል። 

የመጽሐፈ መክብብ ስያሜ 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) «መክብብ» ማለት ምን ማለት እንደሆነ አንድን የኦርተዶክስ ቄስ ጠይቅ። ለ) መጽሐፈ መክብብን በተሻለ ሁኔታ ሊገልጥ የሚችል ሌላ የአማርኛ ቃል ምንድን ነው?

በአይሁድ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ይህ መጽሐፍ «የኮህሌዝ» ቃላት ወይም «ኮህሉዝ» በመባል ይታወቃል። ይህ ቃል የተገኘው ከመጽሐፈ መክብብ 1፡1 ሲሆን፥ በአማርኛው መጽሐፍ ቅዱስ «ሰባኪ» ተብሉ ተተርጕሟል። ኮህሌዝ የዕብራይስጥ ቃል ሲሆን፥ ትርጕሙም አንድን ጉባኤ የሚሰበስብ ማለት ስለሆነ፥ ጉባኤን የሚያስተምር ሊባል ይችላል። ይህ ቃል የጸሐፊው ስም ወይም በጉባኤ ውስጥ እንደ አስተማሪ ሆኖ የማገልገል ተግባሩ ሊሆን ይችላል። ጸሐፊው ጥበበኛ ሰው እንደመሆኑ መጠን ሰዎችን በአንድነት ለመሰብሰብና ጥበብን ለማስተማር ኃላፊነት የነበረው ሰው ሊሆን ይችላል። «ኤክለሲያስተስ» የሚለው የእንግሊዝኛው ርእስ የተገኘው ከግሪኩ መጽሐፍ ቅዱስ ሲሆን፥ ትርጕሙም «ሰባኪ» ማለት ነው። መክብብ የሚለው የግዕዙ ቃል ትርጕምም «ሰባኪ ወይም አስተማሪ» ማለት ነው። 

የመጽሐፈ መክብብ ጸሐፊ 

የመጽሐፈ መክብብ ጸሐፊን ማንነት በሚመለከት ምሁራን ይከራከራሉ። ከመጽሐፉ በግልጽ እንደምንመለከተው ጸሐፊው ታላቅ ጥበብ ያለው ሆኖ፥ ነገር ግን የአይሁድ ሃይማኖታዊያን መሪዎች የሚሰጡትን ቀላል መልስ ለመቀበል ፈቃደኛ ያልነበረ ሰው ነበር። በክፍሉ ውስጥ «የዳዊት ልጅ» እንደነበረ የሚናገር ሐረግ እናገኛለን። ይህም በቀጥታ የዳዊት ልጅ ወይም የዳዊት ዘር ነበር ማለት ሊሆን ይችላል። በኢየሩሳሌም የኖረ ንጉሥም ነበር። ስለ መጽሐፉ ጸሐፊ ሦስት ዐበይት አመለካከቶች አሉ፡-

1. መጽሐፉ በተለያዩ ጸሐፊዎች የተዘጋጀ ነው የሚል አስተሳሰብ ያላቸው አሉ። ይህ የማይመስልና የመጽሐፍ ቅዱስን እውነትነት የሚያምኑ ብዙ ምሁራን የማይቀበሉት አሳብ ነው።

2. አንዳንዶች ደግሞ መጽሐፉን የጻፈው ሰሎሞን ነው ብለው ያምናሉ። ይህ በአይሁድና በክርስቲያኖች ሁሉ ዘንድ የሚታመንበት ታሪካዊ አመለካከት ነው። በመጽሐፉ ውስጥ የምናያቸውን መመዘኛዎች ሁሉ በተሻለ ሁኔታ የሚያሟላ ሰሎሞን ብቻ ነው ይላሉ። ሰለሞን የዳዊት ልጅና የእስራኤል ንጉሥ ነበር፤ ደግሞም ጥበበኛ ነበረ። ልቡ በባዕዳን ሴቶች ከእግዚአብሔር ርቆ የኮበለለበትና ዓለማዊ ጥበቡ በርካታ የሆኑ የሕይወት መሠረታዊ ነገሮችን እንዲጠይቅ ያደረገው ሰው ነበር። ይህን መጽሐፍ በሕይወቱ ፍጻሜ ለሕይወቱ ትርጒም በመሻት ያሳለፋቸውን ማብቂያ የሌላቸውን ነገሮችና የተጓዘባቸውን መንገዶች ወደኋላ ዞሮ በመመልከት የጻፈው ሊሆን ይችላል። ሰሎሞን በሕይወቱ እውነተኛ ትርጕም የሚኖረው በእግዚአብሔር በማመንና ለእርሱም በመታዘዝ እንደሆነ ተገንዝቦ ነበር።

3. አንዳንድ ምሁራን መጽሐፈ መክብብ ሁለት ምንጮች ያሉት ይመስላቸዋል። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ካሉት አሳቦችና የጥበብ ንግግሮች አብዛኛዎቹ የሰሎሞን እንደሆኑ ጥርጥር የለውም ይላሉ፤ ነገር ግን ከሰሎሞን በኋላ ብዙ ዓመታት ቆይቶ ይኖር የነበረ አንድ ሌላ ሰው፥ ሰሎሞን ለሌሉች ያስተላለፈውን ጥበብ በመጠቀም፥ መጽሐፉን ጽፎት ይሆናል። ጸሐፊው «ኮህሌዝ» የሚለውን ቃል የተጠቀመው በሦስተኛ መደብ ነው፤ ይህም ማለት ከሰባኪው ወይም ከአስተማሪው በቀጥታ የተጠቀሰ ሳይሆን፥ ሌላ ሰው ስለ ሰባኪው የተናገረው ነው። ሰሎሞን መጽሐፉን ጽፎ ቢሆን ኖሮ የሚጠቀመው የራሱን ስም እንጂ ኮህሌዝ የሚለውን ቃል አልነበረም በማለት የማሳመኛ አሳብ ያቀርባሉ። በተጨማሪ መጽሐፈ መክብብ ከሰሎሞን በኋላ የተጻፉትን ሌሎች መጻሕፍት የሚመስል ነው። የተጻፈበት የዕብራይስጥ ቋንቋ ይዘትም ከሰሎሞን በኋላ የነበረውን ጊዜ የሚያመለክት ነው በማለት ያረጋግጣሉ። እንደ ሌሉች የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሁሉ የመጽሐፈ መክብብ ጸሐፊ አይታወቅም ማለቱ የተሻለ ነው፤ ነገር ግን የሰሎሞንን ጥበብ የሚያንጸባርቅ ነው። መጽሐፉ አብዛኛውን የሕይወት ዘመኑን ከእግዚአብሔር ተለይቶ የኖረና ሕይወት ያለ እግዚአብሔር ትርጒም የለሽ መሆኑን የተገነዘበ አዛውንት ሁኔታን የሚያንጸባርቅ ነው። 

መጽሐፈ መክበብ የተጻፈበት ዘመን 

የዚህ መጽሐፍ ጸሐፊ ማን እንደሆነ ስለማናውቅ የተጻፈበትንም ጊዜ አረጋግጠን መናገር አንችልም። አንዳንዶች ጊዜው ከ400-300 ዓ.ዓ. ነው ቢሉም፥ መጽሐፉ የተጻፈው ቀደም ብሎ ሳይሆን አይቀርም። ጸሐፊው ሰሎሞን ቢሆን ኖሮ፥ የተጻፈው በ940 ዓ.ዓ. ገደማ ይሆን ነበር። ከሰሎሞን በኋላ ይኖር በነበረ ሌላ ጸሐፊ ተጽፎ ቢሆን ኖሮ ደግሞ፥ ጊዜው ከ900-800 ዓ.ዓ. ይሆን ነበር። 

የመጽሐፈ መክብብ አስተዋጽኦ 

1. መግቢያ፡- ከእግዚአብሔር ተለይቶ በምድር ላይ መኖር ትርጕም የለውም(1፡11)።

2. በምድራዊ ሕይወት ጊዜያዊ ነገሮችን መመዘን (1፡12-3፡22)፡-

ሀ. የዓለም ጥበብ ከንቱ ነው (1፡12-28)፤ 

ለ. ምቾት ከንቱ ነው (2፡1-11)፣ 

ሐ. የዓለም ጥበብ ከንቱ ነው(2፡12-23)፤ 

መ. የእግዚአብሔር ጥበብና የእግዚአብሔርን ዓላማ መከተል ለሕይወት ትርጕም ይሰጣል (2፡24-3፡15)፤

ሠ. ሰው ላደረገው ነገር በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ መሆኑን ማስታወስ አለበት (3፡16-22)። 

3. የሰውን ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት መመዘን (4፡1-8፡8)፡-

ሀ. የድህነትና የጭቆና ከንቱነት (4፡1-16)፤

ለ. ለእግዚአብሔር የሚቀርብ እውነተኛ አምልኮ ዋጋ አለው (5፡1-7)

ሐ. የሀብት ከንቱነት (5፡8-17)፤ 

መ. ሰው በእግዚአብሔር ደስ መሰኘት ሲጀምር ለሕይወቱ ትርጉም ያገኛል (5፡18-20)፤ 

ሠ. የሀብት ከንቱነት (6፡1-12)፤ 

ረ. ከእግዚአብሔር የሆነ ጥበብ ወደ ሚዛናዊ ሕይወት ይመራል (7፡1-8፡8)።

4. ዓለማዊ ጥበብን መመዘን (8፡9-12፡7)፡-

ሀ. ዓለማዊ ጥበብ በምድር ላይ በሚታዩ ነገሮች የተወሰነ ነው (8፡9-17)፤ 

ለ. ሰው ሁሉ ሟች ስለሆነ አሁን በሕይወት ሳለ ደስ ሊለው ይገባል (9፡1-12)፤ 

ሐ. በእግዚአብሔር ጥበብ መኖር ለሕይወት ጥቅምን ያስገኛል (9፡13-10፡20)፤

መ. ለወጣት የተሰጠ ምክር (11፡1-12፡7)። 

5. ማጠቃለያ፡- ሕይወት ትርጒም የሚኖረው እግዚአብሔርን ስንፈራና ስንታዘዘው ነው (12፡8-14)።

ማስታወሻ፡- መጽሐፈ መክብብን በአስተዋጽኦ ለመከፋፈል የሚያመች መጽሐፍ አይደለም። ከላይ የተመለከትነው አስተዋጽኦ መክብብ መጽሐፍ ውስጥ የሚገኙትን አብዛኛዎቹን ዐበይት ትምህርቶች ለማጠቃለል የሚሞክር ብቻ ነው። 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

ከመጽሐፈ ኢዮብ የምናገኛቸው ልዩ ትምህርቶች

1. የሰይጣን ሥራ፡- ቀደም ሲል በኦሪት ዘፍጥረት ውስጥ ሰይጣን በእባብ ተመስሉ ሔዋንን እንዳታለላትና ወደ ኃጢአት እንደመራት የሚያሳየውን የሰይጣንን ሥራ ተመልክተናል፤ ዳሩ ግን በዚያ ታሪክ ውስጥ አይሁድ ከምርኮ እስኪመለሱ ድረስ ስለ ሰይጣን የተገለጠው ነገር እጅግ አነስተኛ ነበር። በዘካርያስ መጽሐፍ ውስጥ አይሁድ ስለ ሰይጣን አካላዊ ህልውና የነበራቸው እውቀት እያደገ መምጣቱን መመልከት እንጀምራለን። በኢሳይያስ 14ና በሕዝቅኤል 28 ስለ አንድ ታላቅ የክፋት ኃይል የሚናገር ፍንጭ እንመለከታለን፤ ዳሩ ግን እነዚህ ጥቅሶች በግልጽ ወደ ሰይጣን አያመለክቱም። በመጽሐፈ ኢዮብ የዚህ የክፋት ኃይል ማንነት ተገልጾልናል። ከዚያም በኋላ በከፍተኛ ደረጃ በሚታወቅበት «ሰይጣን» በተባለ ስሙ ተጠርቶ እናገኛለን። ሰይጣን ማለት «ባላጋራ» ማለት ነው። ሰይጣን የእግዚአብሔርና የልጆቹ ባላጋራ ነው። ሰይጣን ከእግዚአብሔርና ከዕቅዱ በተቃራኒ የሚሠራ ነው፥ በተለይ ቅዱሳንን በእግዚአብሔር ፊት የሚከስ ሆኖ ተገልጾአል። 

2. የእግዚአብሔር ልጆች ጠበቃ አላቸው (ኢዮብ 5፡1፤ 9፡33፤ 16፡19-21)። ኢዮብ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ባያውቅም እንኳ እግዚአብሔርን ግን ያውቅ ነበር። ስለ እግዚአብሔር የነበረው እውቀት እግዚአብሔር ጠበቃው እንደሚሆንለት ዋስትና ሰጠው። ኢዮብ በሰማይ ስላለ የፍርድ ቤት ችሎት ያስብ ነበር። በዘላለማዊው ፈራጅ ፊት ጠበቃ ሆኖ ከማንኛውም ጥፋት ነፃ በማድረግ ጻድቅ መሆኑን እንደሚያረጋግጥለት እርግጠኛ ነበር። በአዲስ ኪዳን እውነተኛው ጠበቃ ኢየሱስ ክርስቶስ እንደሆነ ግልጽ ሆኖአል (1ኛ ጢሞቴዎስ 2፡5 ተመልከት)። ፍጹም ሰውና ፍጹም አምላክ እንደመሆኑና የኃጢአታችንን ዋጋ በመስቀል ላይ በመሞት ሙሉ በሙሉ በመክፈሉ፥ ዘላለማዊ ዳኛ በሆነው በእግዚአብሔር ፊት ለመቆምና እኛን ለማጽደቅ የሚችል ኢየሱስ ብቻ ነው። እግዚአብሔር «በደለኞች አይደላችሁም» የሚለውን ቃል ስለ እኛ መናገሩ የሚረጋገጥልን ኢየሱስ በመስቀል ላይ በሠራው ሥራ ብቻ ሳይሆን፥ ጠበቃችን እንደ መሆኑ መጠን ያለማቋረጥ በሚሠራው ሥራ ጭምር ነው። ኢዮብ ስለ ጠበቃ ያቀረበው ጩኸት በኢየሱስ ክርስቶስ መምጣት ተፈጽሟል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ኢየሱስ ክርስቶስ ጠበቃችን መሆኑን መገንዘባችን ማበረታቻ የሚሆነን እንዴት ነው? ለ) በአስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ በምናልፍበት ጊዜ ኢዮብ በመከራ ውስጥ ሲያልፍ ካሳየው ዝንባሌ የምንማራቸው ነገሮች ምንድን ናቸው? ኢዮብ ከፍተኛ ጽናትን አሳይቷል። እንደ እውነቱ ኃጢአት እንደሠራና በኃጢአቱ ምክንያትም እንደተቀጣ ለወዳጆቹ ቢናገር እጅግ ይቀለው ነበር፤ ነገር ግን ኢዮብ ንጹሕ እንደሆነ ያውቅ ስለነበር ከወዳጆቹ ንትርክ ለመዳን ብሎ ለመዋሸት ፈቃደኛ አልሆነም። ዛሬም ቢሆን ራሳቸውን በሚገባ የሚያውቁ፡ በማንኛውም ሰው ፊት በማስመሰል የማይቆሙና እውነትን በግልጽ የሚናገሩ ወንዶችና ሴቶች ያስፈልጉናል።  

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመጽሐፈ ኢዮብ ዓላማ

በመከራና በክፋት መካከል ያለው ግንኙነት

መጽሐፈ ኢዮብ የተጻፈው፥ በዚህ ዓለም ላይ ያለውን መከራና ሥቃይ፥ በተለይም ደግሞ ቅዱሳን ወንዶችና ሴቶች ለምን መከራ እንደሚቀበሉ ለማስረዳት ነው። የምንኖረው መከራና ሥቃይ በሞላበት ዓለም ውስጥ ነው። መከራ የሚመጣው ከየት ነው? እግዚአብሔር ሉዓላዊና ጻድቅ ከሆነ፥ በምድር ላይ መከራና ሥቃይ የሚኖረው ለምድን ነው?

የውይይት ጥያቄ፥ ቅዱስ የሆነው እግዚአብሔር በምድር ላይ መከራ እንዲኖር ለምን እንደሚፈቅድ አንድ ሰው ቢጠይቅህ ከመጽሐፍ ቅዱስ አንጻር እንዴት ትመልስለታለህ?

የሰው ልጅ ባለፈበት የዓለም ታሪክ ውስጥ ሁሉ ከመከራና ከክፋት ጋር ሲታገል ኖሯል። መከራና ክፋት በብዙ ልዩ ልዩ ዓይነት መንገዶች ይመጣሉ። መከራና ሥቃይን የሚያመጡ እንደ ጐርፍና ድርቅ ያሉ የተፈጥሮ አደጋዎች አሉ፤ በተጨማሪ በሽታም አለ። እንደ አስገድዶ ሴትን መድፈር፥ ነፍስ መግደል፥ ጦርነት፥ ወዘተ ያሉ ሰው-ሠራሽ መከራዎችና ሥቃዮችም አሉ። እነዚህ ነገሮች ሁሉ የሚመነጩት ከየት ነው? እግዚአብሔር እነዚህ ነገሮች ይቀጥሉ ዘንድ ለምን ፈቀደ? የተለያዩ ሰዎችና የሃይማኖት ክፍሎች ስለ መከራ ያላቸው አስተሳሰብ ወይም የሚሰጡት መልስ የተለያየ ነው።

1. አንዳንዶች፡- እግዚአብሔር መከራን ለመቆጣጠር ብቁ አይደለም፤ ይልቁንም የእግዚአብሔርን ያህል ኃይል ያለው፥ እንደ ዲያብሎስ ያለ የክፋት ኃይል አለ፤ ስለዚህ እግዚአብሔርን በማሸነፍ ክፋትን ወደ ምድር ያመጣል ይላሉ። አብዛኛዎቹ የምሥራቅ ሃይማኖቶች (የሂንዱ፤ የቡድሀ ሃይማኖት) አስተሳሰብ የዚህ ዓይነት ነው። 

2. ሌሎች ደግሞ፡- እግዚአብሔር በእርግጥ ጻድቅ አምላክ አይደለም፤ ስለዚህ ያለ አንዳች ምክንያት ክፋትን ወደ ሕይወታችን ያመጣል ይላሉ። እግዚአብሔር በጣም ተለዋዋጭ አምላክ ነው። አንዳንድ ጊዜ ደግ ይሆናል፤ በሌላ ጊዜ ደግሞ ያላንዳች ምክንያት ክፉ ነገርን ያመጣል። እኛ በምንፈጽመው ተግባርና እግዚአብሔር ወደ ሕይወታችን በሚያመጣው ነገር መካከል ቀጥተኛ ግንኙነት የለም። የብዙ ሙስሊሞች አስተሳሰብ ይህ ነው። እግዚአብሔር ኃይል እንዳለው የሚያውቁት እነዚህ ሙስሊሞች መከራና ክፋትን የሚያመጣው እግዚአብሔር ራሱ እንደሆነና በዚህም ምክንያት ፍትሐዊ እንዳልሆነ ለመቀበል ተገድደዋል።

3. አንዳንድ ሰዎች ብዙ ዓይነት አማልክት ወይም መናፍስት እንዳሉ ይናገራሉ። ከነዚህም አንዳንዶቹ መልካም፥ ሌሎቹ ደግሞ ክፉዎች ናቸው። በእነዚህ ሁለት ዓይነት አማልክት መካከል የማያቋርጥ ትግል ይካሄዳል። ሰዎቹ ክፉ የሆኑት አማልክት እንዳይጐዱአቸው የእህልና የመጠጥ መሥዋዕት በማቅረብ ደስ ሊያሰኙአቸው ይገባል። ሰዎች ከአማልክት ችሮታን ለመግዛት ይፈልጋሉ። በመላው ዓለም ላይ የነገድ ሃይማኖት የሚከተሉ ሰዎች የተለመደ አመለካከት ይህ ነው። 

4. አንዳንድ ሰዎች፡- እግዚአብሔር ዓለምን ከፈጠረ በኋላ እንዲሁ እንደተዋት ያስተምራሉ፤ ስለዚህ ክፉ ነገሮች የየትኛውም የእግዚአብሔር ተግባር ውጤት አይደሉም፤ ነገር ግን እግዚአብሔር በማይቆጣጠርበት ወይም በኃላፊነት በማይጠየቅበት መንገድ ሰውና ተፈጥሮ ባደረጉት ተፈጥሮአዊ ግንኙነት የሚፈጸም ነው ይላሉ። የአብዛኛዎቹ ምዕራባውያን ምሁራን አመለካከት ይህ ነው።

5. እግዚአብሔር የለም የሚል እምነት ያላቸው (ኤቲስቶችና እግኖስቲኮች)፡ መከራ በተፈጥሮ ሥርዓት የሚከሠት እንደሆነ ለማመን ተገድደዋል። መከራ ምንም ዓላማ የለውም፤ ከእርሱም የማምለጥ መንገድ የለም። የእኛ ኃላፊነት የሚያደርስብንን ተጽዕኖ ውሱን ለማድረግ መጣር ብቻ ነው። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ስለ መከራ ከላይ ከተመለከትናቸው አመለካከቶች ውስጥ በአንዱ የሚያምኑ የምታውቃቸው ሰዎችን በምሳሌነት ጥቀስ። ለ) ስለዚህ አመለካከታቸው ከመጽሐፍ ቅዱስ የምትሰጠው መልስ ምንድን ነው? ከአመለካከቶቹ አንዱን ውሰድና በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ የተመሠረተ መልስ ጻፍ።

በመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት መሠረት ከፍ ሲል የተመለከትናቸው አምስቱ አመለካከቶች በሙሉ ስሕተት ናቸው። እግዚአብሔር ራሱ በሰጠው መገለጥ መሠረት አይሁድና ክርስቲያኖች የሚከተሉትን እውነተች ያምናሉ፡-

1. እግዚአብሔር የዓለም ፈጣሪና በውስጥዋ ላይ የሚገኙ ነገሮች ሁሉ ተቆጣጣሪ ነው። በእያንዳንዱ ሰው ሕይወትና በዓለም ክሥተቶች ውስጥ ራሱን የሚያገልል አምላክ አይደለም። ሕይወት እግዚአብሔር ወደ መልካም ፍጻሜ በሚመራው በጎ ዓላማ የተሞላ እንጂ ትርጕም የለሽ አይደለም። 

2. እግዚአብሔር ታላቅ ኃይል ያለው ነው፤ ስለዚህ ክፋትን ሁሉ ለመቈጣጠር ይችላል። ክፋት ግን እርሱን ሊቈጣጠረው አይችልም። ደግሞም እግዚአብሔር ጻድቅ ስለሆነ በባሕርይው ክፉ የሆነውን ነገር ሊያደርግ አይችልም። 

3. እግዚአብሔር በዓለማት ሁሉ «ሰው የሚዘራውን ያንኑ ደግሞ ያጭዳልና፤» (ገላትያ 6፡7 ተመልከት) የሚል መመሪያ መሥርቷል። ይህ ማለት አንድ ሰው መልካም ሕይወትን ከኖረ ከእግዚአብሔር ሽልማቱን ይቀበላል፤ የኃጢአት ሕይወት ከኖረ ግን ከእግዚአብሔር ዘንድ ቅጣትን ይቀበላል ማለት ነው።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ይህ የመጨረሻ ሥነ-ምግባራዊ መመሪያ በሕይወት ውስጥ እውን የሆነው እንዴት ነው? ለ) የዚህን መመሪያ ተግባራዊነት ያየኸው እንዴት ነው? ምሳሌዎችን ጥቀስ። ከኦሪት ዘዳግም ጥናታችን እንደምታስታውሰው፥ ያኛው የሙሴ ሕግ ክፍል ለእግዚአብሔር ለሚታዘዙ በረከትን፥ ለማይታዘዙት ደግሞ መርገምን የሚያመጣ እንደሆነ የሚያሳይ ነበር።

አይሁድ በዚህ የሥነ-ምግባራዊ ሕግ መመሪያ ላይ ሌላ ከራሳቸው ጨመሩበት። እግዚአብሔር ሉዓላዊ ከሆነ፥ መከራና ሥቃይ የሚመጣው ከእርሱ ብቻ ነው በማለት አይሁድ ይከራከሩ ነበር። እንዲሁም እግዚአብሔር ጻድቅ ስለሆነ መከራና ሥቃይ ከርሱ ዘንድ የሚመጣ ቅጣት ነው። እግዚአብሔር ሙሉ በሙሉ ጻድቅ ከሆነ፥ መከራውና ሥቃዩ ከሚቀበለው ሰው ኃጢአተኝነት ጋር ተመጣጣኝ መሆን እንዳለበት ያስቡ ነበር። አንድ ሰው ያለው ሀብትና በረከት የሰውዬውን ጻድቅነት የሚያረጋግጥ ነው። የሚደርስበት መከራና ሥቃይ ደግሞ የኃጢአተኝነቱ ማረጋገጫ ነው የሚል እምነት ነበራቸው። አንድ ሰው ሀብታም ከሆነ በእግዚአብሔር ፊት ትክክለኛ ነው ማለት ነው፤ ዳሩ ግን አንድ ሰው በሕመምና በደዌ የሚሠቃይ ከሆነ በኃጢአቱ ምክንያት እግዚአብሔር እየቀጣው ነው ማለት ነው፤ ዳሩ ግን ጻድቃን ሆነው መከራን የሚቀበሉ፥ ኃጥአን ሆነው መልካም ነገርን የሚለማመዱ ሰዎች ስላሉ፥ ይህኛው አቀራረባቸው ስሕተት ነበር።

የውይይት ጥያቄ፥ ዮሐንስ 9፡1-3 አንብብ። ሀ) ደቀ መዛሙርቱ ኢየሱስን በጠየቁት ጥያቄ ውስጥ ስለ መከራ የነበራቸው አስተሳስብ የዚህ ዓይነት መሆኑን እንዴት ታያለህ? ለ) የዚህ ዓይነቱ አስተሳሰብ ዛሬም በበርካታ ክርስቲያኖች የሚደገፈው እንዴት ነው? 

4. በጎነት ሽልማትን፥ ከፋት ደግሞ ፍርድን ማምጣቱ ዓለም አቀፋዊ መመሪያ ቢሆንም፥ እግዚአብሒር ሽልማት ወይም ፍርድ መቼ እንደሚመጣ አይናገርም። አንዳንድ ጊዜ ወዲያውኑ ይሆናል። እግዚአብሔርንና ቤተ ክርስቲያንን በመቃወማቸው የተመቱ ሰዎች እንዳሉ ሁላችንም ምስክሮች ነን። ይሁን እንጂ፥ ሀብታሞች የሆኑ ብዙ ኃጥአን እንዳሉና ድሆች የሆኑ ብዙ ጻድቃን እንዳሉ ለሁላችንም ግልጽ ነው፤ ስለዚህ ኃጥአን ሁሉ ወዲያውኑ ይቀጣሉ ጻድቃንም ወዲያውኑ ሽልማታቸውን ያገኛሉ ማለት አንችልም። እግዚአብሔር የመጨረሻውን ሽልማት ወይም ቅጣት ለዘላለም ይሰጣል። ክርስቲያኖች እንደ መሆናችን መጠን «እገሌ ሀብታም ነውና እግዚአብሔር ሸልሞታል፤ ወይም እገሌ ታሞአልና በሕይወቱ ኃጢአት አለ» ብለን ከመናገር መቆጠብ አለብን (መዝሙር (73) ተመልከት)። ክፉ ሰዎች ብዙ ጊዜ የክፋታቸውን ያህል አይቀጡም፤ መልካም ሰዎችም እንደ መልካምነታቸው አይሸለሙም።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) አንዳንድ ክርስቲያኖች የታመመ፥ ወይም ድሀና አካለ-ስንኩል የሆነ ክርስቲያን ሲያዩ፡- እንደዚህ የሆነው በሕይወቱ ኃጢአት ስላለ ነው ሲሉ ሰምተህ ታውቃለህን? ሁኔታውን ግለጽ። ለ) ይህ አባባል ትክክል ነውን? ሐ) ይህንን በምትሰማበት ጊዜ ለእነርሱ የምትሰጠው መልስ ምንድን ነው?

5. መከራ በብዙ ልዩ ልዩ ምክንያቶች ሊመጣ ይችላል። ምክንያቶቹ ሁሉ ግን በእግዚአብሔር ቁጥጥር ሥር ናቸው፤ ዳሩ ግን መከራ ሁሉ የኃጢአት ውጤት ነው ለማለት አንችልም። መከራ ሊመጣ የሚችልባቸውን የሚከተሉትን ሁኔታዎች ተመልከት፡-

ሀ. የተፈጥሮ አደጋዎች፡- አንዲት አገር በድርቅ ከተመታች እግዚአብሔር ቀጣት ማለት ነውን? አንዴትስ አገር ስትበለጽግ ከሌሎች የበለጠ ጻድቅ ነች ማለት ነውን? አይደለም። እንዲህ ብለን መናገር አንችልም። ድርቅ ወይም ሌሎች የተፈጥሮ አደጋዎች ሲኖሩ፥ አብዛኛዎቹ በአዳምና በሔዋን ኃጢአት የተነሣ በዓለም ላይ በደረሰው መርገም ምክንያት የመጡ ናቸው። እነዚህ ነገሮች ሰዎች ንስሐ መግባት እንዳለባቸው ለማስታወስ በምድር ላይ ይሆኑ ዘንድ በእግዚአብሔር የተፈቀዱ ቢሆኑም፥ ሁልጊዜ በአንድ አገር ውስጥ ካለ በጎነት ወይም ኃጢአት ጋር በቀጥታ የተዛመዱ አይደሉም። የሰው ልጅ የኃጢአት ውድቀት ውጤት ስለሆነው በሽታም ተመሳሳይ ነገር ማለት ይቻላል። ሁላችንም ብንሆን እንታመማለን ደግሞም እንሞታለን። ይህም ተፈጥሮአዊ ሂደት እንጂ በእኛ ዘንድ ካለ ኃጢአት ጋር ሁልጊዜ የሚያያዝ አይደለም።

ለ. በሰው ልጅ ክፋት ወይም መጥፎ ውሳኔ ምክንያት የሚከሠቱ የተፈጥሮ አደጋዎች፡- የመጨረሻ ምሳሌ የሆነው ጦርነት የሚመጣው በሰው ልጅ ራስ ወዳድነትና በኃጢአት ምክንያት እንጂ በእግዚአብሔር ሊመካኝ የሚችል አይደለም። ስለዚህ እኛም በሠራናቸው ስሕተቶች ወይም ባደረግናችው መጥፎ ውሳኔዎች ምክንያት ብዙ ጊዜ መከራን እንቀበላለን። በጥንቃቄ ሳንጓዝ ቀርተን የመኪና አደጋ ቢገጥመንና እግራችንን ብናጣ የእግዚአብሔር ጥፋት አይደለም፤ ግራና ቀኝን አይቶ በጥንቃቄ ያለማቋረጥ ወይም በኃላፊነት ያለማሽከርከር ውጤት ነው። 

ሐ. መከራና በሽታ ቀጥተኛ የኃጢአት ውጤት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ፡- የሥነ-ምግባር ጕድለት አንድን ወጣት በኤድስና በሌሉች የአባለዘር በሽታዎች እንዲያዝ ማድረግ ብቻ ሳይሆን፥ እነዚህን በሽታዎች ጥፋት ወደ ሌላት ሚስቱና ልጆቹ እንዲተላለፍ ምክንያት ሊሆን ይችላል። ይህ የአንድ ሰው ኃጢአት ውጤት ቢሆንም፥ በዚህ ሰው ኃጢአት ምክንያት ጥፋተኛ ያልሆኑ ሰዎችም ሊሠቃዩ ይችላሉ። 

መ. መከራና በሽታ አንድ ሰው በኃጢአቱ ምክንያት በሕይወቱ ላይ የሚያመጣው ቀጥተኛ የእግዚአብሔር ቅጣት የሚሆንበት ወቅት አለ። ሰው ኃጢአት በሚሠራበት ጊዜ እግዚአብሔር በቀጥታ በሰውዬው ላይ የሚፈርድበት ጊዜ አለ። እግዚአብሔር በበሽታ ወይም በሞት እንኳ ሰውዬውን ወዲያውኑ የሚቀጣበት ወቅት አለ።

የውይይት ጥያቄ፥ በሰው ልጅ ሕይወት መከራና ሥቃይ ሊመጣባቸው ከሚችሉ ከእያንዳንዱ ክፍሎች ምሳሌዎችን ጥቀስ። 

6. የእግዚአብሔርና የልጆቹ ጠላት የሆነው ሰይጣን በሰው ልጆች ላይ በሚደርሰው መከራ ውስጥ ድርሻ አለው። የእግዚአብሔርን ልጆች እምነት ለማጥፋት ይፈልጋል፤ ነገር ግን ያለ እግዚአብሔር ፈቃድ ሰይጣን የእግዚአብሔርን ልጆች ሊነካ አይችልም። በእግዚአብሔር ልጆች ላይ ሊያደርስ የሚችለው ነገር በእግዚአብሔር የተወሰነ ነው። ሰይጣን እንደፈለገው ሊሠራ አይችልም። 

7. መከራ የማንወደው ነገር ቢሆንም እንኳ እግዚአብሔርን የመምሰል ባሕርይ እንዲኖረን እግዚአብሔር እኛን ከሚያሳድግባቸው ዐበይት መንገዶች አንዱ ነው። መከራ ሰውን እንደ ወርቅ አንጥሮ የሚያወጣ ነው (ኢዮብ 23፡10)። መከራ ባሕርይን የሚቀርጽና የሚያሳድግ፥ መንፈሳዊ ብስለትንም የሚያመጣ ነው (ያዕቆብ 1፡2-4)። የምንቀበለው መከራ፥ ሌሎች በመከራ ውስጥ በሚሆኑበት ጊዜ ለማጽናናትና ለማበረታታት ያስችለናል (2ኛ ቆሮንቶስ 1፡3-7)። የተፈጥሮ ዝንባሌያችን ከመከራ መሸሽ ቢሆንም፥ መከራ በምንቀበልበት ጊዜ በክርስቶስ መከራ ስለምንካፈል ደስ እንድንሰኝ ተነግሮናል (ፊልጵስዩስ 3፡10፤ ቈላስይስ 1፡24)።

8. እግዚአብሔር በክፋት ሁሉ ላይ ሥልጣን ያለው የበላይ ተቈጣጣሪ ስለሆነ፤ አንድ ቀን ክፋትን ከምድረ-ገጽ ያጠፋል፤ ዳሩ ግን መጨረሻው እስኪደርስ ድረስ መከራና ክፋት በምድር ላይ ይኖራል። የትም ብንሄድ ልናመልጠው አንችልም፤ በየሄድንበት ይከተለናል። ክርስቲያኖች እንደመሆናችን መጠን መከራን ከመሸሽ ይልቅ ለመንፈሳዊ ሕይወታችን ዕድገት ልንጠቀምበት ያስፈልጋል። በመጽሐፈ ኢዮብ ውስጥ፥ ኢዮብ ስለተባለ አንድ ሰው ትግል እናነባለን። ይህ ሰው የነበረውን እጅግ ከፍተኛ ሀብትና ብልጽግና፥ ቤተሰቡን በሙሉ እንዳጣና ከፍተኛ ሕመምና ሥቃይ እንደደረሰበትም እንመለከታለን። በዚህ መከራ ውስጥ እያለ ሦስት ወዳጆቹ ሊያጽናኑት መጡ። በማጽናናት ፈንታ ግን፥ በሐሰት ኃጢአት ሠርቶአል ብለው በመክሰስ ሥቃዩንና ኃዘኑን እንዳባባሱ እንመለከታለን። እግዚአብሔር ኢዮብ ጻድቅ ሰው መሆኑን ያውቅ ነበር። ወዳጆቹ ግን በኃጢአተኝነት ከሰሱት። (ክርስቲያን ወንድሞቻችንና እኅቶቻችን በመከራ ውስጥ በሚሆኑበት ጊዜ ኃጢአት ባይሠሩም እንኳ፥ ይህ የሆነው በኃጢአታቸው ምክንያት ነው እያልን በምንናገርበት ጊዜ መከራቸውንና ሥቃያችውን እናባብሳለን)። የኢዮብ ወዳጆች ንስሐ እንዲገባ ኢዮብን መከሩት። እነርሱ ያሉት ነገር ሁሉ ከመሠረታዊ ትምህርት አንጻር ስናየው ትክክል ነው። ዋናው አሳባቸው ፍርድ የሚመጣው በኃጢአት ምክንያት ነው የሚል ነበር፤ ዳሩ ግን በሰው ልጆች ላይ መከራ የሚደርሰው ግለሰቦች ራሳቸው በሚፈጽሙት ኃጢአት ምክንያት ነው ወደሚል አስተሳሰብ ርቀው ሄደው ነበር። የኢዮብ ወዳጆች የኢዮብን ጉዳይ ሳያውቁ የራሳቸውን አስተሳሰብ በማንጸባረቃቸው ንስሐ መግባት እንዳለባቸው እግዚአብሔር በመረጃ በግልጽ አሳውቆአቸዋል።

የውይይት ጥያቄ፥ መከራ የደረሰባቸው በኃጢአት ምክንያት እንደሆነ አድርገን መከራ የሚቀበሉ ሰዎችን እንዳንከስ ከኢዮብ ታሪክ ምን እንማራለን?

መከራን በምንቀበልበት ጊዜ ብዙዎቻችን እንደምናደርገው፥ ጻድቅ የሆነው ኢዮብም እግዚአብሔር ያለ ኃጢአቱ ለምን ይህ ሁሉ መከራ እንዲደርስበት እንደፈቀደ በመገረም ይናገራል። በእግዚአብሔርና በሰይጣን መካከል በሰማይ ስለ ተደረገው ንግግር ኢዮብም ሆነ ወላጆቹ አያውቁም ነበር። ኢዮብ መከራ የሚቀበለው በኃጢአቱ ሳይሆን፥ በጽድቁ ምክንያት እንደሆነ ወዳጆቹ አልተገነዘቡም ነበር። መከራ የሚቀበለው ለምን እንደሆነ እግዚአብሔር ለኢዮብ ጨርሶ አልነገረውም ነበር። ኢዮብ ስለ እግዚአብሔር ለጠየቀው ጥያቄ ሁሉ እግዚአብሔር መልስ አልሰጠውም፤ ነገር ግን ኃይሉንና ታላቅ ጥበቡን አሳየው። ኢዮብ በመከራ ውስጥ እያለ ለጠየቀው ጥያቄ እግዚአብሔር የሰጠው መልስ፡- ትንሽ የሆነው ሰው የእግዚአብሔርን ጽድቅና ኃይል መጠየቅ አይችልም የሚል ነበር። የሰው ልጆች የእግዚአብሔርን ምክርና ዓላማ ለማወቅ ከቶ አይችሉም። እናውቃለን ብለን የቅድሚያ ግምት መውሰድ ወይም እግዚአብሔር የሚሠራው ሥራ ትክክል እንዳይደለና አድልዎ እንዳለበት ማሰብ ከእግዚአብሔር እበልጣለሁ እንደማለት ነው። ኢዮብና ወላጆቹ በእግዚአብሔር ላይ የሠሩት ኃጢአት ይህ ነበር። ኢዮብ የእግዚአብሔርን አእምሮ ለመረዳት የጥበብ ጉድለትና የችሎታ ማነስ እንዳለበት ለመቀበል ተገዶ ነበር። እግዚአብሔር ለኢዮብና ለእኛ ያስተማረን ነገር፡- መከራን ስንቀበል እርሱን በመጠየቅ ጊዜ ማጥፋት እንደሌለብንና አፍቃሪው እግዚአብሔር ለእኛ ከሁሉ የተሻለውን ነገር እንደሚያደርግልን ማወቅንና በእምነት መራመድ እንዳለብን ነው። ጥያቄዎች ቢኖሩንም እንኳ ለእግዚአብሔር ታማኞች ልንሆን ያስፈልጋል፤ ኢዮብ ያደረገው ይህንን ነበር። በጥያቄዎቹ ሁሉ መካከል ኢዮብ ሁልጊዜ ወደኋላ በመመለስ አንድ ቀን በእግዚአብሔር ፊት ነፃ እንደሚሆን ያስብ ነበር።

እግዚአብሔር ልጆቹን መባረክ ደስ ይለዋል። ክፉዎችንም ይቀጣል። ዳሩ ግን ይህን መመሪያ በሚመለከት እጅግ ርቀን እንዳንሄድ መጠንቀቅ ይኖርብናል። ይህንን መመሪያ እግዚአብሔር እኛንም ሆነ ሌሎችን በጽድቃችን መሠረት እንዲባርከን ወይም ኃጥአንን ወዲያውኑ እንዲቀጣቸው ለመጠየቅ ልንጠቀምበት አንችልም። በተጨማሪ መከራን በምናይበት ጊዜ የኃጢአት ውጤት ነው ብለን ለማሰብ አንችልም። ነገሮች ሁሉ ፈር በሚይዙበት ጊዜም ይህ የሆነው የተቀደሰ ሕይወት ስለኖርንና እግዚአብሔር ለዚህ ሕይወታችን የሰጠው ሽልማት እንደሆነ አድርገን ማሰብ አንችልም። ወይም አንድ ሰው መከራ የሚቀበለው በኃጢአቱ ምክንያት ነው ብለን በፍጹም ማሰብ የለብንም። እንደ ኢዮብና ወዳጆቹ ሁሉ የጉዳዮቹን ጭብጥ ሙሉ በሙሉ ስለማናውቅ ትልቅ ስሕተት ልንሠራ እንችላለን። እግዚአብሔር ከገለጠልን በላይ እንዳንናገር መጠንቀቅ አለብን። እኛም ሆንን ሌሉች መከራ የምንቀበለው ለምን እንደሆነ በግልጽ ለይተን ባናውቅም፥ መከራ ሁሉ የሚመጣው ጠቢብና አፍቃሪ በሆነው በእግዚአብሔር እጅ በኩል እንደሆነ በመገንዘብ ልንጽናና እንችላለን። ብዙ ጊዜ መከራና ሥቃይ የምንቀበለው በምን ምክንያት እንደሆነ የምንረዳው ከዓመታት በኋላ ነው። ከዚያ በኋላ እንድንቀበል ያደረገንን ነገር ብንጠላም እንኳ በመከራ ውስጥ ስላደረገው ነገር እግዚአብሔርን እናመሰግናለን። 

ከሳሹ ሰይጣን 

ከኢዮብ 1-2 ባለው ክፍል የተጻፈ አንድ ሌላ አስፈላጊ ትምህርት አለ። ይኸውም የስሙ ትርጒም «ከሳሽ» የሆነው ሰይጣን፥ እግዚአብሔር ጻድቅ የሆነውን ሰው በመባረኩ ትክክል እንዳልሠራ አድርጎ ሲከስ እንመለከታለን። ሰይጣን፥ ኢዮብና ሌሎች ጻድቃን እግዚአብሔርን የተከተሉት ስለባረካቸው እንደሆነ ይናገራል። እግዚአብሔር ባይባርካቸው ኖሮ አይከተሉትም ነበር ይላል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ይህ ክስ ብዙውን ጊዜ እውነት የሚሆነው እንዴት ነው? ለ) ብዙ ሰዎች ነገሮች ሁሉ በመልካም እስከተከናወኑላቸው፥ ሥራ እስካላቸው፥ ከኃጢአትና ከበሽታ እስከተፈወሱ ድረስ ብቻ በእግዚአብሔር የሚታመኑት እንዴት ነው?

አዎን፥ ከእርሱ የሚያገኙትን መልካም ነገር ብቻ ተስፋ አድርገው እግዚአብሔርን የሚከተሉ በርካታ ክርስቲያኖች አሉ። የዚህ ዓይነቱ እምነት እጅግ በጣም ደካማ ነው። ስደት፥ በሽታና ሞት የሚፈጸሙባቸው አስቸጋሪ ጊዜያት ሲመጡ፥ እምነታችን በሥጋ ከምናገኘው በረከት የበለጠ ጠልቆ መሄድ አለበት። በእግዚአብሔር ዘላለማዊ የተስፋ ቃሉ ላይ ማረፍ አለበት። አስተማሪዎች እንደመሆናችን መጠን ማድረግ ያለብን አንድ ነገር፡- ክርስቲያኖች በምድር በሚቀበሏቸው በረከቶች ከመታመን ይልቅ የእግዚአብሔር ልጆችና የእግዚአብሔር ቤተሰብ አባላት በመሆናቸው እንዲረኩ ማድረግ ነው። እግዚአብሔር አሁኑኑ ሊባርከን ወይም መከራን የማይጨምር በረከት ብቻ ይሰጠን ዘንድ አይገደድም።

ኢዮብን በሚመለከት ሰይጣን እንደተሳሳተ እግዚአብሔር ማረጋገጥ ፈለገ። እግዚአብሔር ከኢዮብ እጅ ላይ ንብረቱን ቀጥሎም ጤንነቱን እንዲወስድ ለሰይጣን ፈቀደለት። በዚህ ሁሉ ግን ኢዮብ በእግዚአብሔር ላይ በነበረው እምነቱ ጸና። ኢዮብ በመከራው ምክንያት በመንፈሳዊ ሕይወቱ አደገ። እግዚአብሔር ጻድቅ ሰውን እንደሚባርክ፥ ኢዮብ በመከራው ውስጥ ባሳየው ሁኔታ የእግዚአብሔርን ስም ከፍ ከፍ ማድረጉን በግልጽ አረጋግጦአል።

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመጽሐፈ ኢዮብ መግቢያ

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ክርስቲያን አንዳንድ ጊዜ መከራ የሚቀበልባቸውን ምክንያቶች ጥቀስ። ለ) በክርስቲያን ላይ የሚደርሰው መከራ ሁልጊዜ የኃጢአት ውጤት ነውን? መልስህን አብራራ። ሐ) አንድ ክርስቲያን በበሽታ በሚሠቃይበት ወይም የሚወደው ሰው በሞት በሚለይበት ጊዜ የምትሰጠው ምክር ወይም ማበረታቻ ምንድን ነው?

የምንኖረው መከራና ሥቃይ በሞላበት ዓለም ውስጥ ነው። ትንንሽ ልጆች ራሳቸውን በሕይወት ለማቆየት የሚችሉበትን ዕድል ሙሉ በሙሉ በማጣት፥ በየቀኑ በበሽታና በራብ ይረግፋሉ። ወታደሮች ብቻ ሳይሆኑ ብዙ ሰላማዊ ሰዎች የሚያልቁባቸው በርካታ ጦርነቶች በምድራችን ይካሄዳሉ። እግዚአብሔር በከፍተኛ ደረጃ የሚጠቀምባቸው ታላላቅና ታዋቂ ክርስቲያኖች ይታመማሉ ይሞታሉም። ይህ ሁሉ ክርስቲያኖችን «ለምን?» የሚል ጥያቄ እንዲሰነዝሩ ያስገድዳቸዋል። ለመረዳት በጣም አስቸጋሪ ከሆኑ ነገሮች አንዱ መከራን የመቀበል ጉዳይ ነው። እጅግ ጻድቅ የሚመስሉ ሰዎች መከራን የሚቀበሉት ለምንድን ነው? በሌላ አንጻር ደግሞ እጅግ ክፉ የሆኑ ሰዎች መልካም ሕይወትን የሚኖሩት ለምንድን ነው? ይህ ጉዳይ እንዴት ትክክል ሊሆን ይችላል? እግዚአብሔር ምንም ሳናደርግ በዚች ዓለምና በሕይወታችን ላይ ብዙ መከራ እንዲመጣ በማድረጉ ትክክል ነውን?

የሰው ልጅ በእግዚአብሔር ከተፈጠረና በኃጢአት ከወደቀ ጀምሮ ይህ ጥያቄ ራስ ምታት ሆኖበታል። ጉዳዩ በጣም የተወሳሰበ ስለሆነ ሰዎችን ሁሉ የሚያረካ መልስ መስጠት እጅግ አዳጋች ነው። በተለይ ደግሞ መከራን ለሚቀበሉ ሰዎች ለዚህ ጉዳይ መልስ መስጠት ከባድ ነው።

እግዚአብሔር መጽሐፈ ኢዮብን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እንዲጨመር ያደረገው ይህንን መከራ መቀበልን በሚመለከት የሚሰነዘር የምንጊዜም ጥያቄ ለመመለስ ይረዳ ዘንድ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ፥ ሰዎች በተለይ ደግሞ ጥፋተኛ ያልሆኑት መከራ ስለሚቀበሉበት ምክንያት ሁሉ መልስ ባይሰጥም፥ በመከራ ጊዜ በእምነታችን ጸንተን እንድንኖር የሚያደርጉንን የተወሰኑ መልሶች ይሰጠናል። መጽሐፈ ኢዮብ ስለ አንድ ጻድቅ ሰው መከራ መቀበል የሚናገር ነው። ይህ ሰው ሁሉን ነገር ቢያጣም እንኳ በእግዚአብሔር ላይ ስለነበረው ጽኑ እምነት እናነባለን። በተጣማሪም በመከራ ውስጥ ሳለ ስለ እግዚአብሔር የጽድቅ ፍርድ ቢገረምም በግሉ ስለ ፈጸመው ትግል እንመለከታለን። 

የመጽሐፈ ኢዮብ ጸሐፊ

በመጽሐፈ ኢዮብ ውስጥ የምናገኘው ታሪካዊ ዘገባ አነስተኛ በመሆኑ መቼ እንደተጻፈና ማን እንደጻፈው ለመናገር አንችልም። ልናደርግ የምንችለው የመመራመር ግምትን ማቅረብ ነው። የመጽሐፈ ኢዮብ አጻጻፍ በሁለት ደረጃዎች የተከናወነ ሳይሆን አይቀርም።

በመጀመሪያ፥ የመጽሐፈ ኢዮብን ታሪካዊ ድርጊት እናገኛለን። መጽሐፉን በጥንቃቄ በምንመለከትበት ጊዜ የምንረዳው ነገር፥ ኢዮብ እስራኤላዊ እንዳልሆነና በኤዶም ወይም በዓረብ ምድር የኖረ ሰው እንደሆነ ነው። ኢዮብ የኖረው የእስራኤል ሕዝብ አባቶች የሚባሉት አብርሃም፥ ይስሐቅና ያዕቆብ በኖሩበት ዘመን ይመስላል። ይህ ማለት መጽሐፈ ኢዮብ የተጻፈው ከ3000-2000 ዓ.ዓ. ባለው ጊዜ ውስጥ ነበር ማለት ነው። ብዙ ምሁራን ይህን አቋም የያዙባቸው በርካታ ምክንያቶች አሉ፡- 

1) የኢዮብ ዕድሜ በኦሪት ዘፍጥረት ውስጥ ከምናያቸው የእስራኤል ሕዝብ አባቶች ዕድሜ ጋር ተቀራራቢ ነው። 

2) ኢዮብ ከብት አርቢ ነበርና ሀብቱም በከብቶቹ ላይ የተመሠረተ ነበር፤ ይህም ከአብርሃም ጋር ይመሳሰላል። 

3) ኢዮብ ቤተሰቡን እንደ ሊቀ ካህን የሚያገለግልና እንደ አብርሃም መሥዋዕት የሚያቀርብ ሰው ነበር። 

4) በመጽሐፈ ኢዮብ ውስጥ ስለ ሙሴ ሕግ፥ ስለ መገናኛው ድንኳን ወይም ስለ ቤተ መቅደሱ የሚናገር አንዳችም ነገር አልተጠቀሰም።

5) በነቢያት ዘመን እንደነበረው የእግዚአብሔርን ቃል ያስተምሩ ስለነበሩ የአይሁድ ነቢያት የተጠቀሰ አንዳችም ነገር የለም፤ ስለዚህ ኢዮብ ይኖር የነበረው ከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው ሺህ ዓመት ይመስላል። 

ሁለተኛው፥ መጽሐፈ ኢዮብ ከፍተኛ ትምህርትና ችሎታ በነበረው በአንድ ባልታወቀ ሰው የመጻፉ ነገር ነው። መጽሐፈ ኢዮብ በጥንታዊ ዓለም ከተገኙ ከፍተኛ የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች ወይም ግጥሞች ውስጥ አንዱ ነው። ጸሐፊው መልእክቱን ለማስተላለፍ የሚያስችለውን ግጥም ለመጻፍ ከፍተኛ ችሉታውን ተጠቅሟል። እንደ አንዳንዶቹ ግምት ደግሞ መጽሐፈ ኢዮብ የተጻፈው ከሙሴ እስከ ዕዝራ ባለው ዘመን (1440-450 ዓ.ዓ.) በማንኛውም ጊዜ ውስጥ ሊሆን ይችላል። እንዲያውም አንዳንድ ምሁራን የመጽሐፉ ጸሐፊ ሙሴ እንደሆነ ቢናገሩም፥ ለዚህ አመለካከት ምንም ማስረጃ የለንም። ጸሐፊው ማን እንደሆነ አይታወቅም ማለቱ የተሻለ ነው። መጽሐፉ በአይሁድ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስለተካተተ ጸሐፊው እስራኤላዊ እንደሆነ መገመት እንችላለን። ጽሑፉንና የተጻፈበትን ቋንቋ ስንመለከት፥ ጸሐፊው በጣም የተማረ ሰው እንደነበረ እንገነዘባለን። ጸሐፊው ስለ መከራና እግዚአብሔርም ከመከራ ጋር ስላለው ግንኙነት የሚያስብ ፈላስፋ ነበር። እርግጠኞች መሆን ባንችልም፥ ጸሐፊው ይህንን ታሪክ በቃል ሲወርድ ሲዋረድ ከመጣ ትውፊት ሰምቶታል ወይም የተጠቀመበት ሌላ መጽሐፍ አለ። ብዙ ምሁራን መጽሐፉ የተጻፈው ከንጉሥ ሰሎሞን በኋላ (970 ዓ.ዓ.) ከእስራኤል ምርኮ በፊት (586 ዓ.ዓ.) እንደሆነ ይመስላቸዋል። 

የመጽሐፉ ርእስ

መጽሐፈ ኢዮብ የተሰየመው በታሪኩ ዋና ገጸ ባሕርይ ስም ነው። መጽሐፉ የሚናገረው በመከራ ውስጥ ስላለፈው፥ ስለ ጻድቁ ሰው ስለ ኢዮብ ነው። ታሪኩ የሚያንጸባርቀው ኢዮብ በመከራ ውስጥ እያለ የጠየቃቸውን ጥያቄዎችና ሌሎች ሰዎች ስለ መከራ የሰጡዋቸውን የተለመዱ መልሶች ነው።

መጽሐፈ ኢዮብ በሥነ-ጽሑፍነቱ

መጽሐፈ ኢዮብ፡- በመጽሐፍ ቅዱሳችን ውስጥ ከሚገኙ እጅግ ምርጥ ከሆኑ የግጥም መጻሕፍት መካከል አንዱ ቢሆንም፥ ለመተርጐም እጅግ አስቸጋሪ ከሆኑ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች አንዱ ነው። ምሁራን ስለ ትርጕማቸው እርግጠኞች ያልሆኑባቸው በርካታ ቃላትና ዐረፍተ ነገሮች የሚገኙበት መጽሐፍ ነው። ስለተለያዩ የመጽሐፈ ኢዮብ ትርጒሞች ያሰብን እንደሆነ በትርጕም ብዙ የሚለያዩበት አንዱ ምክንያት ይህ ነው።

መጽሐፈ ኢዮብ ባለሙያ በሆነ ጸሐፊ በጥንቃቄ ታቅዶ የተጻፈ መጽሐፍ ነው። ጽሑፉ በአብዛኛው በሕጋዊ የችሎት ክርክር መልክ የቀረበ ሲሆን፥ በዚህ ክርክር ጸሐፊው ኢዮብን ከሳሽ አድርጎ በማቅረብ የእግዚአብሔርን ቅን ፍርድ ያሳያል። መጽሐፈ ኢዮብን በምታነብበት ወቅት የሚከተሉትን ነገሮች አስተውል፡-

1. መጽሐፈ ኢዮብ የሚጀምረው የግጥም መልክ በሌለው የአጻጻፍ ስልት ሲሆን (ኢዮብ 1-2)። የሚጠቃለለውም በዚሁ ዓይነት ሥነ-ጽሑፍ ነው (ኢዮብ 42)፤ ዳሩ ግን በመካከል ያሉት ምዕራፎች በሙሉ በግጥም መልክ የቀረቡ ናቸው። 

2. በመጽሐፉ መጀመሪያ ላይ ኢዮብን የምናገኘው እጅግ ደስተኛና በረከት የበዛለት ሆኖ ሲሆን (ኢዮብ 1፡1-5)። በመጽሐፉም መጨረሻ የምናገኘው በዚሁ መልክ ነው (ኢዮብ 42፡7-17)። በመካከል ያሉት ምዕራፎች ግን ስለ ኢዮብ መከራ ይናገራሉ። 

የመጽሐፈ ኢዮብ አስተዋጽኦ

1. የታሪኩ መግቢያ (ኢዮብ 1-2) 

2. ኢዮብ ከሦስቱ ጓደኞቹ ጋር ያደረጋቸው ንግግሮች (ኢዮብ 3-31)

ሀ. የመጀመሪያው ውይይት ዑደት (ኢዮብ 4-14)

1. የኢዮብ እንጉርጉሮ መግቢያ (ኢዮብ 3) 

2. የኤልፋዝ ንግግር (ኢዮብ 4-5) 

3. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 6-7) 

4. የበልዳዶስ ንግግር (ኢዮብ 8) 

5. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 9-10)

6. የሶፋር ንግግር (ኢዮብ 11)

7. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 12-14) 

ለ. ሁለተኛው የውይይት ዑደት (ኢዮብ 15-21)

1. የኤልፋዝ ንግግር (ኢዮብ 15)

2. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 16-17) 

3. የበልዳዶስ ንግግር (ኢዮብ 18) 

4. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 19) 

5. የሶፋር ንግግር (ኢዮብ 20)

6. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 2) 

ሐ. ሦስተኛው የውይይት ዑደት (ኢዮብ 22-31)

1. የኤልፋዝ ንግግር (ኢዮብ 22) 

2. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 23-24) 

3. የበልዳዶስ ንግግር (ኢዮብ 25)

4. የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 26-3) 

3. የኤሊሁ ንግግር (ኢዮብ 32-37) 

4. የእግዚአብሔር ንግግርና የኢዮብ መልስ (ኢዮብ 38-41) 

5. ማጠቃለያ (ኢዮብ 42) 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)