ምሳሌ 10-31

ምሳሌ 10-20

ክርስቲያኖች እንደ መሆናችን፥ እግዚአብሔር የነገሥታት ንጉሥና የጌቶች ጌታ እንደሆነ ብዙ ጊዜ እንናገራለን። እንደዚያም እያልን (እንዘምራለን፤ ችግሩ ግን ብዙ ጊዜ ይህ እውነት በሕይወታችን ውስጥ አዎንታዊ ተጽዕኖ ለማሳደር ያለመቻሉ ነው። እግዚአብሔር የነገሥታት ንጉስ ከሆነ፥ የሕይወታችን ንጉሥ ጭምር መሆን አለበት። ኢየሱስ የጌቶች ጌታ ከሆነ የሕይወታችንም ጌታ መሆን አለበት። ይህ እውነት በሕይወታችን ላይ አዎንታዊ ተጽዕኖ ካላሳደረ፥ እግዚአብሔር ንጉሥ ነው፤ ኢየሱስ ጌታ ነው ማለት አንዳችም ጥቅም የለውም። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እግዚአብሔር የሕይወትህ ንጉሥ መሆኑን ተረድተህ ሁልጊዜ ብትኖር ሕይወትህ የሚለወጥባቸውን መንገዶች ዘርዝር፡፡ ለ) ብዙ ክርስቲያኖች በአኗኗራቸው ይህን እውነት የሚያሳዩባቸውን መንገዶች ዘርዝር። 

በእውነት እግዚአብሔር ንጉሣችንና ጌታችን ከሆነ፥ በእርሱ ቁጥጥር ሥር የማይውል የሕይወታችን ክፍል አይኖርም። እያንዳንዱ የሕይወታችን ክፍል፥ አስተሳሰባችን፥ አኗኗራችን፥ ከድሆች ጋር ያለን ግንኙነት፥ አበላላችንና አጠጣጣችን ሁሉ በወንጌል አዎንታዊ ተጽዕኖ ሥር ይውላል። መጽሐፈ ምሳሌ ጥልቅ የሆኑ መንፈሳዊ እውነቶችን በአጫጭር አባባሎች በመግለጥ እንዴት እግዚአብሔር የሕይወታችን ጌታ እንደሚሆን ያስረዳል። መጽሐፈ ምሳሌ የማይዳስሰው የሕይወት ክፍል የለም። አምልኮአችን እንዴት መሆን እንዳለበት ብቻ ሳይሆን፥ በሕይወታችን ሁሉ ፈሪሀ-እግዚአብሔር በሞላበት ጥበብ እንዴት እንደምንኖር ያስተምረናል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 10-20 አንብብ። ሀ) እነዚህ ምሳሌዎች ቀጥለው ስለተዘረዘሩት ነገሮች ምን እንደሚያስተምሩ ዘርዝር፡- 

1. ስለ መብላትና መጠጣት። 

2. ከጉረቤቶቻችንና ከሌሎች ሰዎች ጋር ስለሚኖረን ግንኙነት 

3. አንደበታችንን በሚገባ ስለ መጠቀም፥ 

4. ከእግዚአብሔር ጋር ግንኙነት ማድረግ እንዴት እንደምንችል፥ 

5. እንደ አሠሪና ሠራተኛ ሆንን ስለ መሥራት፥ 

6. ስለ አመራር፥ 

7. ስለ ሀብት ሊኖረን ስለሚገባ አመለካከት፥ 

8. ከድሆች ጋር ስላለን ግንኙነት፥ 

9. ለጋብቻ የምንመርጠው የትዳር ጓደኛ ዓይነት፥ 

10. እንዴት ጥበበኞች እንደምንሆን፥ 

11. መልካም መዳጅ ምን ዓይነት እንደሆነ፥ 

12. ልጆችን በጌታ መንገድ ስለ ማሳደግ። 

ለ) ክርስቲያኖች እነዚህን መመሪያዎች ማወቅ ያለባቸው ለምንድን ነው? ሐ) እነዚህን መመሪያዎች ለቤተ ክርስቲያንህ አባሎች እንዴት ታስተምራቸዋለህ? 

እውነቶቹ ግልጽ ስለሆኑ፥ ለዚህ ክፍል ምንም ማብራሪያ አያሻውም። ማስታወሻ፡- አንዳንዶቹ ምሳሌዎች በሕይወት ውስጥ ምን እንደሚሆን የሚናገሩትን ያህል ምን ማድረግ እንዳለብን አይናገሩም። ለምሳሌ ያህል በመጽሐፈ ምሳሌ 19፡7 «ድሀን ሰው ወንድሞቹ ሁሉ ይጣሉታል» የሚል ቃል እናነባለን። መሆን ያለበት ግን እንደዚህ አይደለም። ድሆችን መርዳት እንዳለብን መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ ያስተምረናል። የሚነግረን ድሆች ብዙ ጊዜ ስለሚደርስባቸው ነገር ነው እንድንንቅና እንድንተው የሚያበረታታን አይደለም። መጽሐፈ ምሳሌ በሕይወት ውስጥ መደረግ ያለበትን ነገር ሳይሆን የሕይወትን ዝንባሌ ያንጸባርቅልናል። በምሳሌ የተገለጡ ነገሮች በሁሉም ሁኔታ ውስጥ እውነት ላይሆኑ ይችላሉ።

ምሳሌ 21-31 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 31፡10-31 አንብብ። ሀ) እነዚህ ጥቅሶች ስለ መልካም ሚስት የገለጹዋቸውን ባሕርያት ዘርዝር። ለ) ብዙ ሰዎች ከመልካም ሚስት ወይም ባል የሚፈልጉት ምንድን ነው? ባል ወይም ሚስት በሚመርጡበት ጊዜ አስፈላጊው ነገር ምንድን ነው? ሐ) ይህ በምሳሌ 31 ሴትን መልካም ሚስት ከሚያደርገው ባሕርይ ጋር የሚያወዳደረው እንዴት ነው? መ) ሚስትን በመምረጥ ረገድ እጅግ አስፈላጊ ስለሆኑ ነገሮች ይህ ምዕራፍ ምን ያስተምረናል? 

በሕይወት ውስጥ በሁለተኛነት ደረጃ የምናደርገው ከፍተኛ ውሳኔ ማንን እንደምናገባ የምንወስነው ነው። ክርስቲያን ስለ ፍቺ ለማሰብ አይችልም፤ ስለዚህ ለማግባት ከምንወስነው ተቃራኒ ፆታ ጋር የምናደርገው ቃል ኪዳን የዕድሜ ልክ ነው። በመሆኑም ስለ ትዳር ጓደኛችን ለመወሰን ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ አለብን። ሆኖም ግን የተቀረው ዓለምና እንዲሁም ብዙ ክርስቲያኖች የትዳር ጓደኛን ለመምረጥ ጥሩ መሠረት የሌላቸው መሆኑ የሚያሳዝን ነገር ነው። ለምርጫቸው ብዙ ጊዜ ሦስት መመዘኛዎችን ይጠቀማሉ፡፡ 

1. በሰዎች አመለካከት መልከ መልካም ነውን (ናትን)? 

2. ሀብትና እውቀት አለውን (አላትን)? 

3. እርሱ ወይም እርሷ ከትክክለኛ ቤተሰብ የተገኙ ናቸውን? ወላጆቻቸው ወንጌላውያን ወይም የታወቁ ናቸውን? ወይስ ባሪያዎች፥ ወይም ሸክላ ሠሪዎችና ብረት ቀጥቃጮች ናቸው? 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የትዳር ጓደኛን በመምረጥ ረገድ በእነዚህ መመዘኛዎች የሚጠቀሙት ምን ያህል ክርስቲያኖች እንደሆኑ ግለጽ። ለ) እነዚህ መመዘኛዎች፥ የትዳር ጓደኛ የሚመርጥ ክርስቲያን ይጠቀምባቸው ዘንድ ትክክል ያልሆኑት ለምንድን ነው? 

መጽሐፈ ምሳሌ ስለ ትዳር ጓደኛ አመራረጥ ፍንጭ ይሰጠናል። ግልጽ የሆነውን ማብራሪያ የምናገኘው በምዕራፍ 31 ከተጠቀሰችው መልካም ሴት ነው። በእነዚህ ቍጥሮች በደም ግባትና በውበት ላይ ተመሥርተን እንዳንመርጥ ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶናል (ምሳሌ 31:30)፡፡ በመሠረቱ አንዲትን ሴት መልካም ሚስት የሚያደርጓትን ነገሮች ብዙ ጊዜ ወንዶች የማይቀበሉኣቸው ናቸው። እነዚህ ቍጥሮች ለአንዲት ሴት ትልቅ ክብርና ሞገስ እንዲሁም በኅብረተሰቡ መካከል ከሁሉ የላቀ ስፍራ ስላሚያስገኝላት ባሕርያት ይናገራሉ። በምሳሌ 31 ስለ መልካም ሚስት የተጠቀሱ የሚከተሉትን ነገሮች ተመልከት፡- 

1. መልካም ባሕርይና ከበሬታ ያላት ናት (ምሳሌ 31፡10፡ 25)። 

2. በምታደርገው ነገር ሁሉ እምነት የሚጣልባት ስለሆነች የባልዋ ልብ ይታመንባታል (ምሳሌ 31፡11)። 

3. ለባልዋና ለልጆችዋ የሚያስፈልጋቸውን ነገሮች ለማቅረብ ትጉ ናት። 

4. ጐበዝና ጠንካራ ስለሆነች በራስ አነሣሽነት ወደ ገበያ በመሄድ ትገዛለች ትሸጣለች። በባሏ ሥር ብቻ የምትተዳደር ባሪያ አይደለችም። ይልቁንም ቤተሰቧን ትንከባከባለች (ምሳሌ 31፡27)። 

5. ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሞላባት፥ ጥበብ ያላትና ለሌሎች እውነተኛ ጥበብ የምታስተምር ናት። 

6. እግዚአብሔርን የምትፈራ ሴት ናት። 

7. በባሏ የተመሰገነች ናት። 

በዚህ ዘመን ብዙ ሴቶች አይከበሩም፤ በባሎቻቸው ቍጥጥር ሥር ናቸው። በሥራ ቦታ፣ በቤትና በትምህርት ቤት በራሳቸው አነሣሽነት እንዲንቀሳቀሱ አይፈቀድላቸውም። በመጽሐፈ ምሳሌ ከተጠቀሰችው መልካም ሴት ሥዕላዊ ሁኔታ በጣም ለየት ያለ ነው። በመጽሐፈ ምሳሌ የተጠቀሰችው ሴት ፈሪሀ- እግዚአብሔር የሞላበት ባሕርይና ከፍተኛ የአእምሮ እውቀት ያላት፥ በሥራዋ ንግድን ለማካሄድ የምትችል፥ የቤተሰቧንና የሌሎችን ፍላጎት ለማሟላት በትጋት የምትሰራ ናት፡፡ እንዲያውም ለሌሎች ጥበብን የምታስተምር ሴት ናት (ምሳሌ 31፡10፤ 8፡11)። በሕይወትህ ዘመን ሁሉ በእጅጉ የምታስደስትህ የትዳር ጓደኛ ትፈልጋለህን? እንግዲያውስ እንዲህ ዓይነቷን ሴት ፈልግ። ሴቷ ደግሞ እንዲህ ዓይነቱን ወንድ ትፈልግ። መልካም የትዳር ጓደኛ፡ ውበት፥ ሀብት፥ ወይም ከመልካም ቤተሰብ የመገኘትን መመዘኛ ማሟላት እንዳለበት በሚናገረው የዓለማዊ ጥበብ ወጥመድ ተሰናክላችሁ እንዳትወድቁ ተጠንቀቁ። 

የውይይት ጥያቄ፥ በቤተ ክርስቲያንህ ለሚገኙ ወጣቶች ጥሩ የትዳር ጓደኛን ስለ መምረጥ እንዴት ታስተምራቸዋለህ? 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 21-31 አንብብ። ሀ) እነዚህ ምሳሌዎች ስለሚከተሉት ነገሮች ምን እንደሚያስተምሩ ጥቀስ፡- 

1. ስለ መብላትና ስለ መጠጣት፥ 

2. ከጐረቤቶቻችንና ከሌሎች ሰዎች ጋር ስለሚኖረን ግንኙነት፥ 

3. አንደበታችንን በሚገባ ስለ መጠቀም፥ 

4. ከእግዚአብሔር ጋር ሊኖረን ስለሚገባ ግንኙነት፥ 

5. ሥራን እንደ አሠሪና ሠራተኛ ሆኖ ስለ መሥራት፥ 

6. ስለ አመራር፥ 

7. ሀብትን በሚመለከት ስለሚታይ ዝንባሌ፥ 

8. ከድሆች ጋር ስላለን ግንኙነት፥ 

9. ለጋብቻ የምንመርጠው የትዳር ጓደኛ ዓይነት፥ 

10. ጥበበኞች ስለ መሆን፥ 

11. መልካም ወዳጅ ምን ዓይነት እንደሆነ፥ 

12. ልጆችን በጌታ መንገድ ስለ ማሳደግ። 

ለ) ለክርስቲያኖች እነዚህን መመሪያዎች ማወቅ ጠቃሚ የሚሆነው ለምንድን ነው? ሐ) ለቤተ ክርስቲያንህ አባሎች እነዚህን መመሪያዎች እንዴት ታስተምራቸዋለህ? 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡

ምሳሌ 1-9

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ብዙ ወጣት ክርስቲያኖች የሚፈተኑባቸውና ማድረግ የሚፈልጉትን የኃጢአት ዓይነት ዘርዝር። ለ) በጣም የተለመደው የትኛው ነው? ለምን? ሐ) የእግዚአብሔርን ጥበብ በተገቢው መንገድ መረዳት ወጣት ክርስቲያኖችን በኃጢአት ከመውደቅ እንዴት ይጠብቃቸዋል? 

እግዚአብሔርን በሚያስከብርና ክርስቲያኖችን በሚጠቅም መንገድ ለመኖር የሚያስችለው ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሞላበት ጥበብ ብዙውን ጊዜ ከአብያተ ክርስቲያናችን ከሚጕድሉ ነገሮች አንዱ ነው። በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ማምለክ እንወዳለን፤ መዘምርና ስብከት መስማትም እንወዳለን። አሥራታችንን ለመስጠት እንኳ ፈቃደኞች ነን፤ ዳሩ ግን ከሰኞ እስከ ቅዳሜ እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ የመኖር ነገር ሲመጣ የበለጠ ያስቸግረናል። በትምህርት ቤት ወይም በሥራ ቦታ እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ መኖር ለብዙ ክርስቲያኖች አስቸጋሪ ነው። አንዳንዶች ራሳቸውን ከማያምኑ ሰዎች ሙሉ በሙሉ ይለያሉ፤ ሌሎች ደግሞ ከማያምኑ ሰዎች ጋር የጠበቀ ወዳጅነት በመፍጠር ኃጢአት ወደሞላበት ኑሮ ይዘፈቃሉ። 

ብዙ ጊዜ ክርስቲያኖች ልክ እንደማያምኑ ሰዎች ስለሚኖሩ፥ በዓለም ላይ ሊያሳድሩ የሚችሉትን ተጽዕኖ ያጣሉ። የማያምኑ ሰዎች ጉቦ ይቀበላሉ። በሥራ ቦታ ያሉ የበታቾቻቸውን ቅን ፍርድ በጐደለው መልክ በመያዝም ሆነ በሚያከናውኑት ሥራ ከማያምኑ ሰዎች ጋር ተመሳሳይ ዝንባሌ አላቸው። እንደ የማያምኑ ሰዎች በፍትወተ ሥጋ ኃጢአት ይወድቃሉ። ጥሩ ነጥብ ለማግኘት ከሌሎች ተማሪዎች የፈተና ወረቀት መልስ ይገለብጣሉ፤ ለልማት የተመደበን ገንዘብ ወይም እህል ባልሆነ መንገድ ለማግኘት ይሞክራሉ። የሚያሳዝነው በማያምኑ ሰዎችና በክርስቲያኖች መካከል ልዩነት አለመኖሩ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ አመለካከት ጥበብ የሚገኘው በጥቂቱ ነው። ሆኖም እኛ በስም ክርስቲያኖች ብንሆንም ብዙ ጊዜ ከእግዚአብሔር ይልቅ በዓለም አመለካከት ለመጠበብ እንሞክራለን። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ይህ ነገር በቤተ ክርስቲያንህ ሲፈጸም ያየኸው እንዴት ነው? ለ) ብዙ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በዓለም አመለካከት ጥበበኞች ለመሆን በመፈለግ ወጥመድ ውስጥ የሚገቡት እንዴት ነው? ሐ) ይህ ብዙውን ጊዜ በመንፈሳዊ ሕይወታቸው ላይ የሚያመጣው ችግር ምንድን ነው? 

በመጽሐፈ ምሳሌ እንደተጻፈው ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሞላበት ጥበብ የተሻለ አምልኮ እንድናቀርብ የሚረዳን አይደለም፤ ነገር ግን እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ እንድንኖር ይረዳን ዘንድ የተጻፈ ነው። እንደ ዓለም መኖር የምንጀምረውና በክርስትና ሕይወታችንም ፍሬ አልባ የምንሆነው መጸሐፈ ምሳሌን ቸል በምንልበት ጊዜ ነው። 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 1-9 አንብብ። ሀ) በአኗኗራችን ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሞላበት ጥበብ ሊሰጡን የሚችሉትንና በዚህ ክፍል ውስጥ በቀረቡት ምሳሌዎች ውስጥ ያሉትን የተለያዩ የሕይወት ክፍሎች ግለጽ። ለ) ከእነዚህ የሕይወት ክፍሎች መካከል ብዙ ክርስቲያኖች ለመከተል የሚከብዷቸው የትኞቹ ናቸው? ለምን? ) እነዚህ ምሳሌዎች ለእግዚአብሔር ክብር የተሻለ ሕይወት እንድንኖር ሊረዱን የሚችሉት እንዴት ነው? 

የመጽሐፈ ምሳሌ የመጀመሪያ ዐቢይ ክፍል የሆነው ምሳሌ 1-9፣ በአመዛኙ በአሳብ የተያያዙ በርካታ ምሳሌዎችን ያካተተ ነው፡፡ እነዚህ ትምህርት ሰጪ ምሳሌዎች ተብለው የሚጠሩ ሲሆን፣ በተናጥል ከሚታዩ ምሳሌዎች ይልቅ አጭር ስብከት ሊሆኑ የሚችሉና ጥበብን ለሚፈልጉ ሰዎች መመሪያ የሚሆን እውነትን የሚሰጡ ናቸው። ከምዕራፍ 10 ጀምሮ ግን ምሳሌዎቹ በኢትዮጵያ ውስጥ እንዳሉት ኦጫጭር ኣባባሎች እጅግ ጠቃሚ የሆኑ እውነቶችን የሚያንጸባርቁ ይሆናሉ። 

ባለፈው ጥናታችን የጥበብን ልዩ ልዩ ዓላማዎች ተመልክተናል (ምሳሌ .4፡7)። ይህ የመጽሐፉ መግቢያ ምሳሌዎቹን የማወቅና የመታዘዝ አስፈላጊነትን ይነግረናል። ይህንን በምናደርግበት ጊዜ በእውነት ጥበበኞች እንሆናለን። ከእግዚአብሔርና ከሌሎች ሰዎች ጋር ትክክለኛ የሆነ ግንኙነት ይኖረናል። ቀጥሎ በእነዚህ ምዕራፎች ውስጥ የተካተቱትን ዐበይት ትምህርቶች ተመልከት፡- 

1. በኢየሱስ ክርስቶስ ከማያምኑና የሕይወት አኗኗራቸው እግዚአብሔር ከሚፈልገው አኗኗር ጋር ከማይጣጣም ሰዎች ጋር ከመጠን በላይ የመቀራረብ አደገኝነት (ምሳሌ 1፡8-19)፡- ለጓደኝነት የመረጥካቸውና በከፍተኛ ደረጃ የምትቀርባቸው ሰዎች በሕይወትህ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። ጓደኞችህ የማያምኑ ሰዎች ከሆኑ ወይም ክርስቲያኖች ነን እያሉ ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሌለበትን ኑሮ የሚኖሩ ከሆነ ወደ ጥፋት እንደሚመሩህ ጥርጥር የለውም። እነርሱ የሚጋፈጡትን ቅጣት አንተም ትቀበላለህ። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ይህ ነገር በቤተ ክርስቲያንህ ሲፈጸም ያየኸው እንዴት ነው? ለ) ጓደኞችህ ለክፉ ወይም ለመልካም ነገር ተጽዕኖ ያሳደሩብህ እንዴት ነው? 

2. ፈሪሀ-እግዚአብሔር የሞላበትን ጥበብ የመተው አደገኛነት (1፡20-33)፡- በቅኔያዊ ቋንቋ አቀራረብ፥ ጥበብ ሁሉም ሰዎች እግዚአብሔርን በመፍራት እንዲኖሩ እንደምትፈልግ ሴት ሆና ቀርባለች። አልተደበቀችም፤ ነገር ግን በዓለም ሁሉ በመዞር ሰዎች እንዲሰሟት፥ እንዲከተልዋትና ፈቃደኛ ለሆኑት የሕይወትን ቃል ኪዳን፥ ሊሰሟትና ሊከተሏት ለማይፈልጉ ሁሉ ደግሞ ፍርድ እንደሚመጣባቸው በመናገር ታስጠነቅቃለች። 

3. እውነተኛ ጥበብ ለግለሰቡ የሚያስገኘው ጥቅም (ምሳሌ 2-4)፡- ጥበብ ሊከተላት ለሚጥር ሰው ምን ታደርጋለች? እነዚህ ጥቅሶች በጥበብ መራመድ የሚያስገኛቸውን በርካታ ጥቅሞች ይዘረዝራሉ። አንድ ሰው ከእግዚአብሔር ጋር ያለውን ኅብረት ለመጠበቅ የሚችለው «እግዚአብሔርን የሚፈራ» እና ጥበበኛ ሲሆን ብቻ ነው፤ ይህንን ሲያደርግ መንፈሳዊ ጥቅሞችን ያገኛል። ጥበብ የሰውን አስተሳሰብና ድርጊት ይለውጣል። ሰዎችን ከሚያጠምድ፥ ባሪያ ከሚያደርኛ ከሚያጠፋ ኃጢአት ላይ እንዳይወድቁ ይከላከላል። ጥበበኛ ለሆነው ሰው ደግሞ ሥጋዊና ዘላለማዊ በረከትን ያመጣል። 

4. ጥበብ ወጣቶችና የበሰሉ ሰዎች ጊዜያዊ በሆነ የፍትወተ ሥጋ እርካታ እንዳይሳቡ ትጠብቃለች (ምሳሌ 5-7)። የተሳሳተና ጊዜያዊ እርካታ በሚሰጥ የፍትወተ ሥጋ ግንኙነት የተሳተፉትን ሰዎች ጥፋተኛነታቸውን እንዲገነዘቡ ታደርጋለች። እግዚአብሔር በሰጠን የትዳር ጓደኛ ብቻ እንድንረካ ታስተምራለች። በዚህም ከእግዚአብሔርና ከትዳር ጓደኛችን ጋር ዘላቂ የሆነ ደስታና መተማመን ይኖረናል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) በቤተ ክርስቲያናችሁ ውስጥ ክፉና የተሳሳተ የፍትወተ ሥጋ ኃጢአት ሰዎችን ሲያጠፋ ያየኸው እንዴት ነው? ለ) በርካታ ሰዎች በፍትወተ ሥጋ ኃጢአት የሚወድቁት ለምንድን ነው? ሐ) ስለ ፍትወተ ሥጋ ኃጢአት የመጨረሻ ውጤት ከመጽሐፈ ምሳሌ ምን መማር ይችላሉ? 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 6፡16-19 አንብብ። ሀ) እግዚአብሔር የሚጠላቸውን ሰባት ነገሮች ዘርዝር። ለ) እነዚህ ሰባት ነገሮች በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ ብዙ ጊዜ የሚታዩት እንዴት ነው? ) የቤተ ክርስቲያን መሪ እንደ መሆንህ መጠን የቤተ ክርስቲያንህ አባሎች በእነዚህ ሰባት ኃጢአቶች እንዳይካፈሉ ምን ማድረግ ትችላለህ? 

5. ጥበብና ሞኝነት ተነጻጽረው እናገኛለን (ምሳሌ 8-9)። ሰዎች ጥበብንና ከእርስዋም የሚገኘውን ጥቅም በመካፈል ደስ ይላቸው ዘንድ ድምፅዋን ከፍ አድርጋ ከምትጣራ ሴት ጋር ተነጻጽራለች። 

ማስታወሻ፡- ብዙ ክርስቲያኖች በምሳሌ 8 የተጠቀሰው ጥበብ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ይናገራል ብለው ያስባሉ። የምሳሌ ምዕራፍ 8 ጸሐፊ በተምሳሌት የሚናገረው ስለ ጥበብ እንጂ ስለ እግዚአብሔር አይደለም፡፡  ሆኖም ፈሪሀ- እግዚአብሔር የሞላበት መለኮታዊ ጥበብ የሰራችው አብዛኛዎቹ ሥራዎች (ለምሳሌ፡- በመፍጠር ሥራ ተካፋይ መሆን) ሁሉ በኢየሱስ ክርስቶስ የተከናወኑ ናቸው። በአዲስ ኪዳን ኢየሱስ ክርስቶስ ጥበብ ተብሎአል (1ኛ ቆሮንቶስ 1፡24፤ ቈላስይስ 1፡1)፡፡ 

የጥበብ ጠላት ሞኝነት ነው። ጥበበኛ ሰው እግዚአብሔርን በመፍራትና ትእዛዛቱን በመጠበቅ ሲኖር፥ ሞኝ ደግሞ የእግዚአብሔርን ጥበብ መናቅና በኃጢአት ወጥመድ በመያዝ ለቅጣት ይዳረጋል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሰዎች በጥበብ ይኖሩ ዘንድ በቤተ ክርስቲያንህ ለማስተማር እነዚህ ምዕራፎች እንዴት ሊጠቅሙ ይችላሉ? 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡

የመጽሐፈ ምሳሌ ዓላማ እና በመጽሐፈ ምሳሌ ያሉ ዐበይት ትምሕርቶች

የመጽሐፈ ምሳሌ ዓላማ 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 1፡2-7 አንብብ። መጽሐፈ ምሳሌ የተጻፈበትን የተለያየ ምክንያት ዘርዝር። 

መጽሐፈ ምሳሌ ሰዎች በተለይም በወጣትነት ዘመናቸው በአኗኗራቸው ጥበበኞች እንዲሆኑ ለማድረግ የሚያስችል መጽሐፍ ነው። የመጽሐፈ ምሳሌ ጸሐፊዎች ትኩረት ሰዎች ትክክለኛ ምርጫ ማድረግ እንዲያውቁና ፍሬያማ ሕይወት መኖር እንዲችሉ ለማድረግ ነበር። በመጽሐፈ ምሳሌ መግቢያ ላይ እንደተመለከትነው (1፡1-7) ምሳሌዎቹ የሚከተሉትን ተጨባጭ ትምህርቶች ያስተላልፋሉ፡- 

– ሰው ጥበብ፥ ማስተዋልና እውቀት እንዲያገኝ፥ 

– ሰው ትክክለኛ፥ ፍትሐዊና፥ መልካም ነገርን እንዲያደርግ፥ 

– ሰው የተለያዩ ምሳሌዎችን፥ ምሳሌያዊ አነጋገሮችንና እንቆቅልሾችን እንዲረዳ፥ 

– ጥበበኞች በጥበባቸው ላይ ተጨማሪ ጥበብ እንዲያገኙ ለመርዳት፥ 

– ሰው ሥርዓት በተሞላበት ሕይወት እንዲኖር ለማስቻል፥ 

– ሰው የጥበብ መጀመሪያ የሆነውን «እግዚአብሔርን መፍራት» እንዲማር ለመርዳት። 

የውይይት ጥያቄ፥ ምሳሌ 2፡1-9 አንብብ። ሀ) ጥበብ የሚያስገኛቸውን አንዳንድ ጥቅሞች ዘርዝር። ለ) ፈሪሀ እግዚአብሔር የተሞላበትን ጥበብ በሙሉ ኃይላችን የመፈለግ አስፈላጊነት ምንድን ነው? 

የመጽሐፍ ቅዱስን ጥበብ ማግኘት ለሚፈልጉ ሰዎች መጽሐፈ ምሳሌ በርካታ ጥቅሞችን ይዘረዝራል፡- 

– ጥበበኛ ሰው እግዚአብሔርን መፍራት የሚያውቅና ስለ እግዚአብሔር እውቀት ያለው ነው። (ከእግዚአብሔር ጋር የቅርብ ግንኙነት ኖሮት፥ ትክክለኛ በሆነ ግንኙነት የሚመላለስ ነው)። 

– እግዚአብሔር ለጥበበኛ ሰው ጥበብን ጨምሮ ይሰጠዋል፤ ከሚጐዳው ነገርም ይጠብቀዋል። 

–  ጥበበኛ ሰው በጽድቅ፥ በቅን ፍርድና ሰዎችን በእኩልነት ይመለከታል። 

– ጥበበኛ ሰው ከእግዚአብሔርና ከሰው ዘንድ ሞገስን ያገኛል (3፡4)። 

የውይይት ጥያቄ፥ የሚከተሉትን ጥቅሶች ልብ በልና በቃልህ አጥና፡- ምሳሌ 9፡10፤ ምሳሌ 3፡5-6። እነዚህ ጥቅሶች በክርስቲያን ሕይወት ውስጥ የሚገኙ አስፈላጊ ነገሮችን ሁሉ አሳጥረው የሚያቀርቡት እንዴት ነው? 

በመጽሐፈ ምሳሌ ያሉ ዐበይት ትምህርቶች 

መጽሐፈ ምሳሌ የሕይወትን ክፍሎች በሙሉ ስለሚመለከት ቁልፍ የሆኑ ትምህርቶቹን ሁሉ ማሳጠር አስቸጋሪ ነው፤ ይሁን እንጂ መጽሐፉን በምናነብበት ጊዜ የሚከተሉትን ትምህርቶች ያለ ማቋረጥ ተደጋግመው እናገኛለን፤ ስለዚህ የመጽሐፉ ዐበይት ትምህርቶች ይሆናሉ፡- 

1. እግዚአብሔርን መፍራት፡- እግዚአብሔርን መፍራት ማለት ምን ማለት ነው? ይህ ማለት እግዚኣብሔርን እንደ አስጨናቂና አስደንጋጭ ቆጥሮ መንቀጥቀጥ ማለት ነውን? አይደለም። ይልቁንም እግዚአብሔርን መፍራት ማለት በእግዚአብሔር ፊት በአምልኮና ራስን በማስገዛት መኖር ማለት ነው። ይህ አመለካከት ከእግዚአብሔር ጋር ያለውን ትክክለኛ ግንኙነትና ትእዛዛቱን ሁሉ መፈጻምን የሚያንጸባርቅ ነው። ይህ በሚሆንበት ጊዜ በትክክለኛ አካሄድና አመለካከት እንኖራለን። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) በሕይወትህ «እግዚአብሔርን መፍራት» እንዳለብን ያንጸባርቃሉ ብለህ የምታምናቸውን ለየት ያሉ ጥቂት ምሳሌዎችን ስጥ። አንተም ሆንክ ሌሎች ሰዎች የምታደርጓቸውና በሕይወት ውስጥ «እግዚአብሔርን መፍራት» እንደሌለ የሚያሳዩ ምሳሌዎችን ስጥ። 

መጽሐፈ ምሳሌ ጥበበኛ ለመሆን ሁለት ነገሮች እንደሚያስፈልጉ ያስተምራል። በመጀመሪያ፥ ሕይወታችን ለእግዚአብሔር ፍላጎት የሚገዛ መሆኑን የሚያሳይ ተገቢ የሆነ ግንኙነት ያስፈልጋል። ሕይወታችንን ሁሉ ለእግዚአብሔር በምናስገዛበት ጊዜ እርሱ ጥበብን ይሰጠናል። ስለዚህ ጥበብ ለሚያውቁትና ለእርሱ ክብር ለሚኖሩ ሰዎች እግዚአብሔር የሚሰጠው ስጦታ ነው። ሁለተኛ፥ ጥበብ በሕይወታችን ውስጥ ቅድሚያ ስንሰጠውና አጥብቀን ስንፈልገው ብቻ የምናገኘው ነገር ነው። ስለዚህ እግዚአብሔር ጥበበኞች እንዲያደርገን በብርቱ መሻት ያስፈልጋል። 

2. እግዚአብሔር ጻድቃንን ይባርካል፤ ክፉዎችን ይቀጣል። ሌሎች የግጥም መጻሕፍት እንደሚያስተምሩት፥ መጽሐፈ ምሳሌም ሰዎች ሊመርጧቸው ስለሚችሉ ሁለት የተለያዩ መንገዶች ብዙ ነገሮችን ይናገራል። አንደኛ፥ ወደ በረከት የሚመራ፥ እግዚአብሔርን የመታዘዝ፥ የጽድቅ መንገድ አለ። ሁለተኛ፥ ወደ ቅጣት የሚመራ፥ የኃጢኣተኝነትና ለእግዚአብሔር ያለመታዘዝ መንገድ አለ። 

መጽሐፈ ምሳሌ በሕይወታችን ውስጥ በረከት ይሆን ዘንድ መጠበቅ የሚገባን ሁለት ግንኙነቶች እንዳሉ ይናገራል። የመጀመሪያው፥ ሕይወታችን ያለማቋረጥ ልንኖረው የሚያስፈልግ ከእግዚአብሔር ጋር የሚኖረን ቀጥተኛ ግንኙነት ሲሆን ሁለተኛ፥ በትይዩ አብረውን ከሚኖሩ ሰዎች ጋር በትክክለኛ፥ በቅንነትና ተገቢ የሆነ ድርጊት በመፈጸም የሚኖረን ግንኙነት ነው። 

ደግሞም ምሳሌዎችን ስንተረጕም ለእግዚአብሔር በምንታዘዝበ ወይም በማንታዘዝበት ጊዜ ምን እንደሚደርስብን በማስገንዘብ የሰውን ሕልውና በጥንቃቄ በማጥናት ላይ የተመሠረቱ አጠቃላይ መመሪያዎች መሆናቸውን ማስተዋል አስፈላጊ ነው። ሆኖም ግን ሁልጊዜ ተፈጻሚ የሚሆኑ የእግዚአብሔር የተስፋ ቃሎች አይደሉም። በመጽሐፈ ኢዮብ እንደተመለከትነው፥ በጽድቅ የመኖር ሕይወት ብዙ ጊዜ በረከትን የሚያስገኝ ቢሆንም እንኳ አንዳንድ ጊዜ ብዙ መከራና ሥቃይን ሊያስከትል ይችላል። 

3. ጥበበኞች ለመሆን አንደበታችንን መግታት መማር አለብን። በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ በአንደበታችን እንዴት እንደምንጠቀምና ያልተገራ አንደበት ስለሚያመጣቸው ክፉ ነገሮች፥ ብዙ ተጽፎአል። እግዚአብሔር ከሚጠላቸው ሰባት ነገሮች መካከል ሦስቱ ያልተገራ አንደበት ውጤቶች ናቸው (ምሳሌ 6፡16-19 ተመልከት)። የሰው አንደበት አነስተኛ ቢሆንም እንኳ ከፍተኛ ኃይል ያለው ነው። የሕይወትና የሞት (ምሳሌ 18፡21) ወይም የማቍሰልና የመፈወስ ኃይል አለው (ምሳሌ 12፡18፤ ምሳሌ 15፡14)። ንግግራችን ትርጕም ያለው እንዲሆን ለማድረግ ከትክክለኛ ድርጊት መነሣት አለበት (ምሳሌ 14፡23፤ ምሳሌ 24፡12)። ብዙ ጊዜ የምንናገራቸው ቃላት ባሕርያችንን ይገልጻሉ። እግዚአብሔርን የምንፈራ ሰዎች ከሆንን ቃላችን ቅን (ምሳሌ 16፡13)፣ ልዝብ (ምሳሌ 15፡1) እንዲሁም በትክክለኛ ጊዜ የሚነገር መሆን አለበት (ምሳሌ 15፡23)። 

የውይይት ጥያቄ፥ ያዕቆብ 3ን አንብብ። ሀ) እነዚህ ቍጥሮች አንደበታችንን እንዴት መጠቀም እንዳለብን ምን ያስተምሩናል? ለ) አንደበታችንን ካልገራን ወደ ቤተ ክርስቲያን ሊመጡ የሚችሉ ችግሮች ምን አይነት ናቸው? ሐ) የምንናገራቸውን ነገሮች ለመቈጣጠር ልናደርጋቸው የምንችል ነገሮች ምንድን ናቸው? 

4. በእግዚአብሔር አመለካከት ጥበበኞች የሆኑ ሰዎች ትክክለኛ የትዳር ጓደኛ ስለሚመርጡ በፍትወተ ሥጋ ሃጢአት አይወድቁም፡፡ መጽሐፍ ምሳሌ የትዳር ጓደኛን በጥንቃቄ ስለ መምረጥ አስፈላጊነትና በፍትወተ ሥጋ ኃጢአት ስለ መውደቅ አደገኛነት ይናገራል። አብዛኛዎቹ ምሳሌዎች ስለ ዝሙትና ፍትወተ ሥጋ ኃጢአት አደገኛነት ይናገራሉ። በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ ከምናገኛቸው ከሚከተሉት ትምህርቶች አንዳንዶቹን አስተውል፡- 

– ጥበብ እግዚአብሔር በሰጠን የትዳር ጓደኞቻችን ደስ እንድንሰኝ የሚያደርግ ነው። መልካም የትዳር ጓደኛ የመረጠ ሰው ከፍተኛ ደስታን ያገኛል (ምሳሌ 5፡15-23፤ 18፡22)። የትዳር ጓደኛን እንደ ቍንጅና ባለ ውጫዊ ገጽታ ሳይሆን፥ ውስጣዊ በሆነ የባሕርይ ብቃት በጥንቃቄ መምረጥ ያስፈልጋል (ምሳሌ 31፡ 10-31)። 

– ብዙ ጊዜ ሰውን ወደ ፍትወተ ሥጋ ኃጢአት የሚመሩት ዓይኖቹና አፉ ስለሆኑ በጥብቅ ሊገሩ ያስፈልጋል (ምሳሌ 5፡1-6፤ 7፡21-23)። 

– አመንዝራነት ወደ ቅንዓትና ሞት ይመራል (ምሳሌ 6፡20-35)። 

– የፍትወተ ሥጋ ኃጢአት ወደ ሰዎች ቀስ በቀስ የሚመጣና በአጭር ጊዜ ውስጥ ሰውን በቁጥጥሩ ሥር ማድረግ የሚችል ነው (ምሳሌ 23፡26-28)። 

– ለፍትወተ ሥጋ ኃጢአት አሳማኝ ምክንያት መስጠት እጅግ ቀላል ነው፤ እርሱም ወደ ልብ ክሕደት ይመራል (ምሳሌ 7፡10-23፤ 30፡20)። 

በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ የሚገኙ ቊልፍ ቃላትና ሐረጎች 

የውይይት ጥያቄ፥ የሚከተሉትን ቃላት በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት ውስጥ ተመልከትና የእያንዳንዳቸውን ፍቺ በአጭሩ ጻፍ፡- ጥበብ፥ ሰነፍ፥ ቀላል፥ ፌዘኛ፥ ታካች 

1. ጥበብ፡- ቀደም ሲል ፈሪሀ እግዚአብሔር ያለበትን ጥበብ ከዓለማዊ ጥበብ ጋር በማነጻጸር ተመልክተናል። እውነተኛ ጥበብ ከእግዚአብሔር የሚመጣ ለእግዚአብሔርና ለሥልጣኑ መገዛትን የሚጠይቅ ነው። ጥበብን ስንፈልገው እየጨመረ ይሄዳል፤ ግቡም እግዚአብሔርን ደስ በሚያሰኝ መንገድ በመኖር በይበልጥ ወደ እግዚአብሔር መቅረብ ነው፡፡ በመጽሐፈ ምሳሌ እውቀት፥ ግንዛቤ፥ የመለየት ችሎታና ማስተዋል ሁሉ ከጥበብ ጋር የተያያዙ ናቸው፤ ትኩረታቸውም የተጨበጠ እውነትን በማወቅ ሳይሆን፥ እውነትን በሕይወት በመለማመድ ላይ ነው። 

የውይይት ጥያቄ፣ ሀ) እውነትን ከማወቅ ይልቅ በምናውቀው እውነት መኖር የበለጠ ከባድ የሚሆነው ለምንድን ነው? ለ) ትክክለኛ የሆነውን ነገር ከማወቅ ትክክለኛ የሆነውን ነገር ማድረግ ወይም መሆን የበለጠ [አስፈላጊ የሆነው ለምንድን ነው? መልስህን አብራራ። 

2. ሰነፎች፡- በመጽሐፈ ምሳሌ ሰነፎች ወይም ሞኞች በእውቀት ሰነፎች የሆኑ አይደሉም፤ ይልቁንም ሰነፍ ለክርክርና ለውይይት ፈቃደኛ ያልሆነና ጥበብን የማይፈልግ ሰው ነው። ለእውነት የጠለቀ ኣክብሮት የሌለው፥ ጥበብንና ምክርን የማይቀበል ነው። ሰነፍ በኃጢኣት የሚቀልድና እግዚአብሔርን የማይሰማ ነው (ምሳሌ 1፡7፤ 14፡9)። 

3. ፌዘኛ፡- ሰው እንዲገሥጸው የማይፈልግ፥ በጥበብ የማያድግ እያወቀ በሌሎች ሰዎች ላይ ችግር የሚፈጥር ነው (ምሳሌ 9፡7፣ 8፤ 14፡6፤ 21፡24፤ 22፡10)። 

4. ታካች፡- ታካች እጅግ ደካማና ሰነፍ ሰው ነው። አንድን ነገር አይጀምርም፤ ከጀመረ ደግሞ አይፈጽመውም። ለነገሮች ሁሉ ምክንያትን ይሰጣል። የሚሰጣቸው ምክንያቶች ደግሞ ለራሱ በቂ እንደሆኑ አድርጎ ያምንባቸዋል። ስንፍናውም ወደ ድህነት ይመራዋል (ምሳሌ 6፡6፥ 9፤ 13፡4፤ 19፡24፤ 20፡4፤ 24፡30)። 

5. ወዳጅ፡- መጽሐፈ ምሳሌ ይህንን «ወዳጅ» የሚለውን ቃል የሚጠቀመው አንዳንድ ጊዜ ለጐረቤት ቢሆንም፥ ልዩ ስለሆነ ጓደኛም ይናገራል። ወዳጅ ከቤተሰብ ዝምድና የላቀ ኅብረት ያለው ነው። በችግር ጊዜ ድጋፍ የሚሆን፥ ከንጹሕ ልብ የሚተች፥ ተግሣጽና መልካም ምክርን ለመስጠት ፈቃደኛ የሆነ ነው (ምሳሌ 17፡17፤ 18፡24፤ 22፡11፤ 27፡6፥ 9-10)። 

የውይይት ጥያቄ፥ በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ የሚገኙትን አምስት ቁልፍ ቃላት የሚመለከቱ ምሳሌዎችን ከሕይወትህ ጥቀስ፡፡ 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) በመጽሐፈ ምሳሌ ላይ የተመሠረቱ ስብከቶች ጥቂት የሆኑት ለምንድን ነው? ለ) ብዙ ሰዎች በኃጢአት ከመውደቅና ሕይወታቸውን ከማበላሸት ይድኑ ዘንድ መጽሐፈ ምሳሌን መረዳት እንዴት ይረዳቸዋል? ሐ) ምእመናን ጥበበኞች ይሆኑ ዘንድ ለመርዳት ቤተ ክርስቲያንህ የመጽሐፈ ምሳሌን እውነት በበለጠ ለማስተማር ምን ማድረግ ትችላለች?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡

የመጽሐፈ ምሳሌ መግቢያ

የውይይት ጥያቄ፣ ሀ) አንድን ሰው ጠቢብ የሚያደርገው ምንድን ነው? በኢትዮጵያ ውስጥ የጠቢብ ሰው ባሕርያት ምንድን ናቸው? ሐ) በቤተ ክርስቲያንህ ውስጥ እንደ ጠቢባን የሚቆጠሩትን ሰዎች ስም ዘርዝር፤ እነዚህ ሰዎች ከሌሎች የሚለዩት እንዴት ነው? 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) በኢትዮጵያ ውስጥ ምሳሌ ሲባል ምንድን ነው? ለ) ሰዎች የሚጠቀሙበት እንዴት ነው? ሐ) ሁለት ምሳሌዎችን ጥቀስ፤ ምን እንደሚያስተምሩ ተናገር። 

በመጽሐፍ ቅዱሳችን ውስጥ እጅግ ተግባራዊ የሆኑ ነገሮችን ከሚያስተምሩ የላቁ መጻሕፍት ውስጥ አንዱ መጽሐፈ ምሳሌ ነው።  የሚያሳዝነው ግን ብዙ ሰዎች የሚያነቡት ወይም ከሕይወታቸው ጋር የሚያዛምዱት መጽሐፍ አለመሆኑ ነው። መጽሐፈ ምሳሌ በሁሉም የሕይወታችን ክፍል እንዴት በጥበብ መኖር እንዳለብን ይነግረናል። ከእግዚአብሔር ጋር ያለንን ግንኙነት በማዳበር እንዴት እውነተኛውን ጥበብ እንደምናገኝ ይነግረናል። በፍትወተ ሥጋ ኃጢአት እንዳንወድቅ ራሳችንን እንዴት መጠበቅ እንዳለብንና የፍትወተ ሥጋ ኃጢአት በሕይወታችን ውስጥ የሚያመጣቸውን አደጋዎች ያስረዳናል። የንግድ ተግባርን እንዴት እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ ማካሄድ እንደምንችል፥ ስለ ታማኝነት፥ ከአለቆቻችን ወይም ከእኛ በታች ከሚሠሩ ሠራተኞቻችን ጋር ሊኖረን ስለሚገባው መልካም ግንኙነት ይነግረናል። ወላጆች የሆንን ደግሞ እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ ልጆቻችንን እንዴት ማሳደግ እንዳለብን ይነግረናል። የወደፊት የትዳር ጓደኛችንን እንዴት መምረጥ እንዳለብን፥ በዚህ ሂደት ውስጥ ማድረግ ስላለብንና ስለሌለብን ነገር ይነግረናል። በአጭሩ መጽሐፈ ምሳሌ በብዙ ሁኔታዎችና በሕይወት ውስጥ «የእግዚአብሔር ፈቃድ» ምን እንደሆነ ያስተምረናል። እግዚአብሔር ስለ ራሱ ፈቃድ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የገለጣቸውን ጉዳዮች ሳንከተል፥ የፈቃዱን ሌሎች ገጽታዎችን ይገልጥልን ዘንድ መጠበቅ የለብንም። 

የውይይት ጥያቄ፡- በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ የሚገኙትን እውነቶች ማወቅ ለእኛ ጠቃሚ የሚሆነው ለምንድን ነው? 

በግጥም መጻሕፍት ጥናታችን፥ እስካሁን ድረስ መጽሐፈ ኢዮብንና መዝሙረ ዳዊትን ተመልክተናል። እያንዳንዱ መጽሐፍ በአብዛኛው ግጥሞችን ቢያካትትም እንኳ አንዱ ከሌላው በጣም የተለየ ነው። መጽሐፈ ኢዮብ፡- ጻድቃን ኃጢአት ባላደረጉበት ጊዜ ለምን መከራን ይቀበላሉ? የሚል ጥያቄ ያለበትን የኢዮብን ትግል የሚያሳይ የግጥም ታሪክ ነው። እግዚአብሔር ኃጢአት የሚያደርጉትን ሰዎች የሚቀጣበት ጊዜ ቢኖርም እንኳ መከራ በአንድ ሰው ሕይወት የኃጢአት ውጤት የማይሆንባቸው ጊዜያት መኖራቸውን ለማስተማር የሚፈልግ መጽሐፍ ነው። ጻድቅ መከራን ይቀበላል። ሰው መከራን የሚቀበልባቸው ምክንያቶች ብዙ ጊዜ እግዚአብሔር ብቻ የሚያውቃቸው ናቸው። አንድ ሰው መከራና ሥቃይ የሚቀበለው በሕይወቱ ኃጢአት ስላለ ነው በማለት ፈጥነን ከመፍረድ መቆጠብ አለብን። 

መዝሙረ ዳዊት የብሉይ ኪዳን የመዝሙር መጽሐፍ ነው። ወደ እግዚአብሔር የሚቀርቡ ጸሎቶች የሚገኙባቸውን በርካታ የተለያዩ ግጥሞች ወይም መዝሙሮች ይዟል። ብዙዎቹ ግጥሞች በችግር ጊዜ ከእግዚአብሔር እርዳታን መጠየቂያ ናቸው። እግዚአብሔርን ስለ ባሕርያቱ ለማመስገን ካስፈልገም በርካታ ግጥሞች አሉት። መዝሙረ ዳዊት የተጻፈው እግዚአብሔር በምናቀርበው አምልኮ እንዲረዳን ነው። 

ዛሬ ደግሞ ሦስተኛው የግጥም መጽሐፍ የሆነውን መጽሐፈ ምሳሌን መመልከት እንጀምራለን። ይህም መጽሐፍ በአብዛኛው የተጻፈው በምሳሌ መልክ በመሆኑ ለየት ያለ ነው። ምሳሌዎች ሰዎችን በባሕርያቸው ለመቅረጽ መሠረታዊ እውነትን የሚያንጸባርቁ አጫጭር አባባሎች ናቸው። ብዙ ጊዜ አንድን እውነት የሚወክል ተምሳሌትና እውነቱን ራሱን በማወዳደር የሚጻፉ ናቸው። አንዳንዶች በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ 915 ምሳሌዎች እንዳሉ ይናገራሉ። 

በብሉይ ኪዳን የመጽሐፈ ምሳሌ ሥረ መሠረት የተፃፈ በተገቢው መንገድ ባልተደራጁባቸው በርካታ ባህሎች ውስጥ ያሉ ሰዎች፥ እውቀትን ከአንድ ትውልድ ወደ ሌላ ትውልድ የሚያስተላልፉት ብዙ ጊዜ በአማጭር አባባሎች ነው። እነዚህ አጫጭር አባባሎች ወይም ምሳሌዎች በቀላሉ ሊታወሱ የሚችሉ እውነቶች ናቸው። ሰዎች በሕይወት ውስጥ በሚያስተውሉአቸውና በሚያንጸባርቋቸው ጠቃሚ ጉዳዮች ላይ የተመሠረቱ ናቸው። ተከታዩ ትውልድ መሠረታዊ እውነቶችን እንዲማርና ከሕይወቱ ጋር በማዛመድ እንዲኖር ለማገዝ የሚረዱ የትምህርት መርጃ መሣሪያዎች ናቸው። 

በጥንታዊው ዓለም፥ ከሞላ ጐደል ሁሉም ባህሎች ምሳሌዎች ነበሯቸው። አይሁድ ምሳሌዎችን ይወዱ ነበር። ከሰሎሞን ጊዜ ጀምሮ ምሳሌዎችን መሰብሰብ ጀመሩ። ስሎሞን ራሱ ከ3000 የሚበልጡ ምሳሌዎችን ጽፏል። በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ የተጠቃለሉት ግን ጥቂቶቹ ብቻ ናቸው (1ኛ ነገሥት 4፡30-32)። ጊዜያት ባለፉ ቍጥር መሠረታዊ እውነቶችን የመረዳት ችሎታ ያላቸውና «ጥበበኞች» በመባል ይጠሩ የነበሩ ሰዎች ለይሁዳ ነገሥታት ልዩ አማካሪዎች ሆኑ። እንዲያውም እነዚህ ጥበበኞች በይሁዳ ከነበሩ ዋና ዋና መሪዎች ማለትም ከካህናት፥ ከነቢያትና ከነገሥታት ጋር በአንድነት ይታዩ ነበር (ለምሳሌ ኤርምያስ 18፡18፤ ሕዝቅኤል 7፡26-27)። እነዚህ ጥበበኞች የአይሁድን ባህላዊ እውቀት በማስተላለፍ ብቻ ሳይወሰኑ፥ ከእስራኤል ውጭ ይገኙ ከነበሩ አገሮች እውቀትን ይፈልጉ ነበር። የመጽሐፈ ምሳሌ የመጨረሻ ሁለት ምዕራፎች የሚያሳዩት ከእስራኤል ውጭ ስለተገኙ ጥበባት ነው። እንደምታስታውሰው፥ ሕፃኑ ኢየሱስን በቤተልሔም ሊጎበኙ የመጡት ሰዎች «ጥበበኞች» ነበሩ (ማቴ. 2)። 

አንዳንድ ምሁራን እነዚህ ምሳሌዎች ያገለገሉት የሚቀጥለውን የእስራኤል ሕዝብ መሪዎች ለማሠልጠን የነበረ ይመስላቸዋል። ጠቢባን፥ የነገሥታትና የመሪዎች ልጆች፥ እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ እንዴት መኖር እንዳለባቸው ለማስተማር በምሳሌዎች ይጠቀሙ ነበር። 

እነዚህ ሰዎች፥ ልጆቹ መሪዎች በሚሆኑበት ጊዜ በሚገባ እንዲመሩና ሕዝቡም መልካም ሕይወት ለመኖር ይችል ዘንድ፥ ምሳሌዎቹን እንዲሰበሰቡና እንዲማሯቸው ይደረጉ ነበር (ምሳሌ 20፡28፤ 24፡21፤ 25:2-7)። እነዚህ ምሳሌዎች የተገኙት ከሰሎሞን፥ ከእርሱም በኋላ ደግሞ ከሰሜኑ መንግሥት-ከእስራኤል ሳይሆን ከደቡቡ መንግሥት ከይሁዳ መሆኑን ማየት የሚያስገርም ነው። ይህም የሆነው ምናልባት የሰሜኑ ነገሥታት በእግዚአብሔር ጥበብ ለመግዛት ፍላጎት ስላልነበራቸው ይሆናል። 

የውይይት ጥያቄ፡- ምሳሌ የሚለውን ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት ውስጥ ተመልከት። በውስጡ የሚገኙትን ጠቃሚ ትምህርቶች ዘርዝር። 

የመጽሐፈ ምሳሌ ርእስ 

መጽሐፈ ምሳሌ ርእሱን ያገኘው በመጽሐፉ ውስጥ ከሚገኘው የሥነ-ጽሑፍ ዓይነት ነው። ስሙ እንደሚያመለክተው፥ መጽሐፉ በአብዛኛው የያዘው የተለያዩ ዓይነት ምሳሌዎችን ነው። 

የመጽሐፈ ምሳሌ ጸሐፊና የተጻፈበት ጊዜ 

እንደ መዝሙረ ዳዊት ሁሉ፥ መጽሐፈ ምሳሌም የተጻፈው በብዙ መቶ ዓመታት ውስጥ ነው። አብዛኛዎቹ ምሳሌዎች የተጻፉት ከ971-931 ዓ.ዓ. በነገሠው-በሰሎሞን ነበር። ነገር ግን ከብዙ ዓመታት በኋላ የተጻፉ ምሳሌዎችም ነበሩ። ከእነዚህ ምሳሌዎች መካከል የአንዳንዶቹ ጸሐፊዎች ይታወቃሉ። ለምሳሌ የመጨረሻዎቹ ሁለት መዝሙራት የተጻፉት በአጉርና በልሙኤል ነበር። እነዚህ ሰዎች በዐረቢያ የሚኖሩ የነበሩ የማሳ ነገድ አባላት የነበሩ ዐረቦች ሳይሆኑ አይቀሩም። በ701 ዓ.ዓ. አካባቢ በእስራኤል የነገሠው ሕዝቅያስም የተለያዩ ምሳሌዎችን በማሰባሰብ አስተዋጽኦ አድርጓል (ምሳሌ 25)። 

ስለዚህ ልክ እንደ መዝሙረ ዳዊት፥ በመጀመሪያ የተለያዩ ምሳሌዎችን ስለ-ጻፈው ሰው መነጋገር፥ ቀጥሎም ምሳሌዎችን የሰበሰበው ወይም ያቀናበረው ማን እንደሆነ ማየት አለብን። የተለያዩ ምሳሌዎችን የጻፉ ሰዎች ቀጥሉ ተዘርዝረዋል፡- 

1. ሰሎሞን (ምሳሌ 10፡1-22፡16፡25-29)፡- መጽሐፈ ምሳሌ በአብዛኛው የተጻፈው በሰሎሞን ነበር። በአይሁድ ዓይን ስሎሞን የጥበበኞች ሁሉ ዋነኛ ተቀዳሚ ምሳሌ ነበር (1ኛ ነገሥት 4፡29-34 ተመልከት)። የእርሱ ጥበብ የተገኘው እግዚአብሔርን በመለመኑ የተነሣ ነበር። ትክክል የሆነውን ትክክል ካልሆነው ለይቶ ለመወሰን ባሳየው ችሎታ ጥበበኛ መሆኑን እናያለን። እውነተኞች ጥበበኞች የሆኑ ሰዎች በጥበባቸው ሰሎሞንን መምሰል ነበረባቸው። 

2. አጉር (ምሳሌ 30)፡- አጉር የኖረው መቼ እንደነበረ አናውቅም። ሆኖም ምሁራን አጉር የኖረው ከሰሎሞን በኋላ ብዙ ዓመታት ቆይቶ እንደሆነ ይገምታሉ። ይህ ሰው ዐረብ እንጂ አይሁዳዊ እንዳልሆነም ይገምታሉ። 

3. ንጉሥ ልሙኤል (ምሳሌ 31)፡- እንደ አጉር ሁሉ ይህ ሰው መቼ እንደኖረና እንደጻፈ አናውቅም። በጥበቡ የታወቀ ዐረብ ሳይሆን አይቀርም። 

4. ሁለት ያልታወቁ ጠቢባን (ምሳሌ 22፡17-24፡22፥23-34)። 

በመጽሐፈ ምሳሌ ውስጥ የሚገኙት እነዚህ ምሳሌዎች የተጻፉት ከ971 እስከ 586 ዓ.ዓ. ከምርኮ በፊት ነው። አንዳንድ ምሁራን (ከ1-24) በሰሎሞን ጊዜ፥ (ከ25-29) በሕዝቅያስ ጊዜ እንደተጻፉ ይገምታሉ። ምዕራፍ 30ና 31 ግን መቼ እንደተጻፉ አያውቁም። 

የተለያዩ ምሳሌዎች ተሰብስበውና ተጠርዘው በአንድ የመጽሐፍ ዓይነት የተቀመጡት ከሰሎሞን ጊዜ ጀምሮ እንደነበር አያጠራጥርም። ምናልባት በየትውልዱ የነበሩት ጥበበኞች ሰዎች በምሳሌዎቹ ላይ በየዘመናቱ ላይጨምሩ አልቀሩም ይሆናል። ከዚያም ከክርስቶስ ልደት በፊት በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ አንድ ያልታወቀ ሰው ምሳሌዎቹን በሙሉ ሰብስቦ ዛሬ በምንመለከታቸው ቅደም ተከተል አስቀምጦአቸዋል። 

የመጽሐፈ ምሳሌ አስተዋጽኦ 

የመጽሐፈ ምሳሌን አስተዋጽኦ ማዘጋጀት አስቸጋሪ ነው፤ ምክንያቱም የአብዛኛዎቹ ምሳሌዎች ይዘት አንድ ባለመሆኑ ነው። መጽሐፈ የያዘው የተለያዩ አርእስቶች ያላቸው አጫጭር ምሳሌዎችን ነው፡፡ ሆኖም ግን ቀጥለን መጽሐፈ ምሳሌ ሊቀናበር ከሚችልባቸው መንገዶች መካከል ጥቂት አብነቶችን እንመለከታለን። 

የመጽሐፈ ምሳሌ ሦስት ዋና ዋና ክፍሎች፡- 

1. እውነትን ለማስተማር የሚያገለግሉ ምሳሌዎች ክፍል (1-9)፥ 

2. የልዩ ልዩ ምሳሌዎች ስብስብ (10-29): 

3. በምሳሌዎች ላይ የተጨመሩ ነገሮች (30-31) ናቸው፡፡ 

ከዚህ በመቀጠል ደግሞ በይበልጥ ዝርዝር የሆነ አስተዋጽኦ እንመለከታለን። በተለያዩ የመጽሐፈ ምሳሌ ጸሐፊዎች ዙሪያ መቀነባበሩን ትመለከታለህ፡-  

1. የመጽሐፈ ምሳሌ መግቢያና ዓላማ (1፡17) 

2. ስለ ጥበብ መንገድ መንፈሳዊ አባቶች የሰጡት ምክር (1፡8 እና ምዕ. 9)፡-  

ሀ. ስለ እውነተኛ ጥበብ የተሰጡ ትምህርቶች (1፡8-4፡27)፥ 

ለ. ስለ ጋብቻና ዝሙት የተሰጡ ትእዛዛት (5-7)፥ 

ሐ. በጥበብ መኖር እንዴት እንደሚቻል (8-9)፡ 

3. የሰሎሞን ምሳሌዎች (10፡1-22፡16)፥ 

4. ጸሐፊያቸው የማይታወቅ ተመሳሳይ የጥበብ አባባሎች (22፡17-24፡22) 

5. ጸሐፊያቸው የማይታወቅ ተጨማሪ የጥበብ አባባሎች (24፡23-24)። 

6. ተጨማሪ የሰሎሞን ምሳሌዎች (25-29)። 

7. በመጽሐፈ ምሳሌ ላይ የተጨመሩ፡-  

ሀ. የአጉር ንግግሮች (30)። 

ለ. የንጉሡ ልሙኤል ንግግሮች (31፡1-9) እና 

ሐ. ልባም ሚስት (31፡10-3) ናቸው። 

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ጥበብ ከሰው ልጅ ጥበብ ጋር ሲነጻጸር 

የውይይት ጥያቄ፣ 1ኛ ቆሮንቶስ 1፡18-2፡5 አንብብ። ሀ. ጳውሎስ ዓለማዊ ጥበብን ፈሪሀ-እግዚአብሔር ከሞላበት ጥበብ የሚያወዳድረው እንዴት ነው? ለ. ዛሬ በዓለም ላይ ይህ ልዩነት የሚታየው እንዴት ነው? 

የመጽሐፈ ምሳሌን ዓላማ ከመመልከታችን በፊት፥ መጽሐፍ ቅድሱ ጥበብን እንዴት እንደሚመለከትና እኛ ደግሞ ጥበብን የምንረዳበት ዝንባሌ ምን እንደሆነ ማነጻጸር አለብን። ለብዙዎቻችን ጥበብ የተለያየ እውቀትን የያዘ ነገር ነው። ጥበበኞች የምንሆነው ትምህርት ቤት በመግባት፥ በርካታ መጻሕፍትን በማንበብ፥ ብዙ መሠረታዊ እውነቶችን በማወቅ ነው። ጥበበኞች ብለን የምናስባቸው ሰዎች ከፍተኛ ትምህርት የተማሩና ብዙ የተለያዩ ነገሮችን የሚያውቁ ይመስለናል። ዳሩ ግን መጽሐፍ ቅዱስ እውነተኛ ጥበብን የሚያየው በተለየ መንገድ ነው። አንድ ጥበበኛ ሰው በርካታ ነገሮችን ማወቁ አስፈላጊ ቢሆንም፥ የእነዚህ ነገሮች እውቀት ግን ጥበበኛ አያደርገውም። ጥበበኛ ሰው የሕይወትን ጉዳዮችና ችግሮች ለመረዳትና እውቀቱን የተሻለ ሕይወት ለመኖር ሊጠቀምበት የሚችል ሰው ነው። አይሁድ ጥበብን የሚያዩት ሰው በተፈጥሮው ሊያገኘው የማይችል ነገር እንደሆነ አድርገው ነው። ጥበብ ከእግዚአብሔር ዘንድ መምጣት አለበት፤ ስለዚህ አንድ የማያምን ሰው ምንም ያህል እውቀት ቢኖረውም በመጽሐፍ ቅዱስ አመለካከት ጥበበኛ ሊሆን አይችልም። ጥበበኛ መሆን የሚጀምረው ከእግዚአብሔር ጋር ተገቢና ትክክለኛ የሆነ ግንኙነት ሲመሠርት ነው። «እግዚአብሔርን በመፍራት» (ምሳሌ 9፡10) ሰው ጥበበኛ ሊሆን የሚችልበትን መሠረት ያገኛል። በዚህ መሠረት ላይ በመገንባት ጥበበኛ የመሆን ችሎታን ያገኛል። ሰው ጥበበኛ ለመሆን ጥበብ የሚሰጠውን እግዚአብሔርን ለመሻት ልቡን ሙሉ በሙሉ መስጠትና በዕለታዊ ሕይወቱ ሁሉ እግዚአብሔር የሚነግረውን ነገር ሁሉ በተግባር ላይ ማዋል አለበት፡፡ በሕይወት ዘመኑ ሁሉ የጥበብን ሕይወት መኖሩን ለመቀጠል ሕይወቱ ሁሉ በእግዚአብሔር ቍጥጥር ሥር ሊሆንና እርሱን በሚያስከብር መዓዛው ሊኖር ያስፈልጋል። እግዚአብሔርን ለማክበር ደግሞ መጠበቅ ያለባቸው ሁለት መሠረታዊ ግንኙነቶች አሉ፡- 

1. ግላዊ የሆነና የሚያድግ ግንኙነት ከእግዚአብሔር ጋር ሊኖረው ይገባል። እግዚአብሔር እርሱን ለሚፈልጉና ራሳቸውን ለሚያስገዙለት ሰዎች ጥበብን እንደ ስጦታ ይሰጣቸዋል። 

2. ከሌሎች ሰዎች ጋር ትክክለኛ የሆነ ግንኙነት ሊኖርው ይገባል። ሰው ጻድቅ ሊሆንና ከሰዎች ሁሉ ጋር በሚኖረው ግንኙነት ትክክለኛ ኑሮ ሊኖር በሚችልበት መንገድ የእግዚአብሔርን ሕግ ለመጠበቅ መቍረጥ አለበት። ይህ ግንኙነት ከድሆች፥ ከአለቆች፥ ከአገልጋዮች ወዘተ. ጋር የሚኖረውን ግንኙነት ሁሉ ይጨምራል። ጥበብ ወደ እግዚአብሔር የሚደርስ ከመሆኑም በላይ፥ ወገናችን ወደ ሆነውም ሰው ሁሉ ይደርሳል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ሰዎች ስለ ጥበብ ያላቸውን የተለመደ ግንዛቤ ከመጽሐፍ ቅዱስ ግንዛቤ ጋር አነጻጽር። ለ) ከእግዚአብሔር ጋር ባለህ ግንኙነት እንዴት ጥበበኛ እንደ ሆንክ ግለጽ። ሐ) ከሌሎች ጋር ባለህ ግንኙነት እንዴት ጥበበኛ እንደ ሆንክ ግለጽ። መ) በእግዚአብሔር አመለካከት የበለጠ ጥበበኛ እንድትሆን ልታደርጋቸው የምትችል ነገሮች ምንድን ናቸው? 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የመመዘኛ ጥያቄዎችን ለማግኘት ከታች ያለውን ሊንክ (መስፈንጠሪያ) ይጫኑ፡፡