የ2ኛ ሳሙኤል ዋና ዋና ትምህርቶች 

ከ2ኛ ሳሙኤል የምንመለከታቸው ሦስት ዋና ዋና ትምህርቶች አሉ።

  1. ንጉሡ ዳዊት የእስራኤል የመጨረሻ ንጉሥ የሆነው የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ ነበር። ዳዊት በንጉሣዊ አስተዳደር የመጀመሪያው የእስራኤል ንጉሥ እንደሆነ፥ ኢየሱስ ክርስቶስ መሢሑ የዳዊት ልጅም በእስራኤል ቤት ሁሉና በዓለምም ላይ የመጨረሻው ንጉሥ ነው።
  2. እግዚአብሔር ሰዎች ሁሉ ወዳጆቹ እንዲሆኑ ይፈልጋል።

አብርሃም የእግዚአብሔር ወዳጅ ነበር። ሙሴም እንደዚሁ ዳዊትም ደግሞ እንዲሁ ነበር። የእግዚአብሔር ወዳጅ መሆን ማለት ያለ ኃጢአት መሆንና ፍጹም ቅዱስ መሆን ማለት አይደለም፤ ነገር ግን እግዚአብሔርን በፍጹም ልባችን በመውደድ፥ ወደ ልባችን ለእግዚአብሔር ንቃት ኖሮት ኃጢአት ባደረግን ጊዜ ወዲያውኑ ንስሐ በመግባትና በማስተዋል ለእግዚአብሔር በመታዘዝ መኖር አለብን ማለት ነው። የቤተ ክርስቲያን መሪዎች የሆንን ሰዎች በተለይ ከእግዚአብሔር ጋር የቅርብ ግንኙነት ሊኖረን ይገባል። የእግዚአብሔር ወዳጆች መሆን ይጠበቅብናል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የእግዚአብሔር ወዳጅ ነህን? መልስህን አብራራ። ለ) የእግዚአብሔር ወዳጅ ለመሆን ማድረግ ያለብህ ነገር ምንድን ነው?

  1. የእግዚአብሔር ሕዝብ መሪዎች ኃጢአት እንዳይሠሩ ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ አለባቸው፤ ምክንያቱም በበርካታ ሰዎች ላይ ተጽዕኖ ሊያደርጉና የበርካታ ሰዎችን ሕይወት ሊያጠፉ ይችላሉና ነው። መሪዎች ለውድቀት ብዙ ጊዜ ቅርብ የሚሆኑት እጅግ ውጤታማና ስኬታማ ሲሆኑ ነው። በሚገባ እየታወቁና እግዚአብሔር በሥራቸው ከፍተኛ በረከት እየሰጣቸው ሲሄዱ ለመውደቅ የሚቃረቡት ያኔ ነው፤ ምክንያቱም ትዕቢት የሚሰማቸውና በራሳቸው ችሎታ መተማመን የሚጀምሩት ያኔ ነው። ዳዊት ውጤታማነቱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ በደረሰ ጊዜ፥ በአመንዝራነትና በመግደል ኃጢአት ወደቀ። ውጤቱም እግዚአብሔር በእርሱ፥ በቤተሰቡና በአጠቃላይ በእስራኤል ሕዝብ ላይ ጥፋት አመጣ።

መጽሐፍ ቅዱስ «ስለዚህ እንደ ቆመ የሚመስለው እንዳይወድቅ ይጠንቀቅ» ይላል (1ኛ ቆሮ. 10፡12)፤ ደግሞም «በሃይማኖት ብትኖሩ ራሳችሁን መርምሩ ራሳችሁን ፈትኑ» ተብለን ታዘናል (2ኛ ቆሮ. 13፡5)። በኃጢአት አንወድቅም ብለን የምናስብበት ጊዜ፥ ከየትኛውም ጊዜ በታላቅ ሁኔታ ለመውደቅ የምንችልበት ጊዜ ስለሆነ እንጠንቀቅ።

የውይይት ጥያቄ፥ ከ2ኛ ሳሙኤል ያገኘሃቸውንና ለቤተ ክርስቲያንህ መንፈሳዊ እድገት ለማስተማር የምትችላቸውን መንፈሳዊ እውነቶች በርዝር። 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

2ኛ ሳሙኤል 20-24

ክርስቲያን መሪዎችን ለመጣል ሰይጣን ብዙ ጊዜ የሚጠቀምባቸው ሦስት ዋና ዋና ነገሮች አሉ። የመጀመሪያው፥ ፍትወተ ሥጋ ነው። ዳዊት ከቤርሳቤህ ጋር ባመነዘረ ጊዜ በዚህ ኃጢአት እንዴት እንደወደቀ ተመልክተናል። የመሪን ልብ ከእግዚአብሔር ለማሸሽ ሰይጣን የሚጠቀምበት ሁለተኛው ነገር፥ ሀብት ነው። ሦስተኛው ደግሞ፥ ትዕቢት ነው። ሰይጣን የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በሥልጣናቸው፥ በኃይላቸው፥ በትምህርታቸው፥ ወዘተ. እንዲታበዩ ይፈታተናቸዋል። እግዚአብሔር ትዕቢተኛውን ሰው እንደሚያዋርድ ስለሚያውቅ፥ ሳይጣን አንድን መሪ ትዕቢት ሲጀምረው ሊያጠፋው እንደሚችል ያውቃል።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እነዚህ ሦስት ኃጢአቶች የቤተ ክርስቲያን መሪዎችን ሲያስቸሩ ያየኸው እንዴት ነው? ለ) ሰይጣን መሪዎችን በእነዚህ ሦስት ነገሮች እንዲወድቁ የሚያደርገው ለምን ይመስልሃል? ለ) ሕይወትህን መርምር። ሰይጣን በዚህ መንገድ በኃጢአት እንድትወድቅ አድርጎሃልን? ከሆነ ኃጢአትህን ተናዘዝና የተቀደሰ ሕይወት ኑር።

በዳዊትና በጠላቶቹ መካከል ሰላም በወረደና መንግሥቱ እያደገ በሄደ ጊዜ ስለ ኃያል መንግሥቱ ታበየ። ምን ያህል ታላቅ ሠራዊት እንዳለው በማወቅ ይመካና ይኮራ ዘንድ፥ በእስራኤል ውስጥ ያሉ ተዋጊ ሰዎች ሁሉ እንዲቆጠሩ በማድረግ የትዕቢተኝነት ምልክትን አሳየ። ነፍሰ ገዳይ የሆነው ኢዮአብ እንኳ ይህ ነገር ስሕተት መሆኑን አውቆ ነበር። ዳዊት ግን የግድ ቆጠራው እንዲካሄድ ስላለ በሕዝቡ ላይ ፍርድን አስከተለ (2ኛ ሳሙ. 24)።

በእግዚአብሔር ላይ ኃጢአት በማድረግ አመንዝራነትን ከፈጸመበት ጊዜ አንሥቶ፥ የዳዊት መንግሥት ችግሮች ይፈጠሩበት ጀመር። ዛሬ በሥልጣን ዘመኑ መጨረሻ አካባቢ ዳዊትን ስለገጠሙት የተለያዩ ችግሮች እንመለከታለን። 

የውይይት ጥያቄ፥ 2ኛ ሳሙ. 20-24 አንብብ። ሀ) የዳዊት መንግሥት መፈራረስ የጀመረው እንዴት ነው? ለ) እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ የላከው ፍርድ ምን ነበር? ለምን? ሐ) የዳዊት ኃያላን የጦር ሰዎች ካደረጓቸው ታላላቅ ነገሮች አንዳንዶቹን ጥቀስ። መ) እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ ፍርድን እንዲያመጣ ያደረገው ዳዊት የሠራው ኃጢአት ምንድን ነው? ሠ) ዳዊት መሠዊያን የሠራው የት ነው? ለምን?

  1. ከሳቤዔ ጋር የተደረገ የእርስ በርስ ጦርነት (2ኛ ሳሙ. 20)፡

ከአቤሴሎም ሞት በኋላ የዳዊት ችግሮች ቀጠሉ። በመጀመሪያ በዳዊት ልጅ በአቤሴሉም የተቀሰቀሰ ሕዝባዊ ጦርነት ነበር። ይህ ጦርነት እንዳበቃ የቢክሪ ልጅ ከሆነው ከሳቤዔ ጋር ሌላ ጦርነት ተጀመረ። ይህ ጦርነት በይሁዳና በቀረው የእስራኤል ነገድ መካከል የተካሄደ ነበር። ዳዊት ኢዮአብ ልጁን አቤሴሎምን መግደሉ አስቆጥቶት እንደነበር የምናየው የጦር አዛዥነቱን ከእርሱ ወስዶ ለአሳይ በመስጠት ሳቤዔን እንዲወጉ ለአሳይና ለአቢሳ ትእዛዝ ሲሰጣቸው ነው፤ ነገር ግን ኢዮአብ በወታደሮቹ ዘንድ እንደ ጦር አዛዥ የሚታይ ስለ ነበር ይህን በሰማ ጊዜ አሜሳይን ገደለው። በአቤል ቤትመዓካ በተባለች ከተማ ያለች አንዲት ሴት፥ ኢዮአብና ጦሩ ከተማይቱን እንዳያጠፉ ሳቤዔን መግደል እንዳለባቸው ሕዝቡን አሳመነች።

  1. በእስራኤል ምድር ላይ የመጣ ራብ (2ኛ ሳሙ. 21) በ2ኛ ሳሙኤል የመጨረሻ ክፍሎች ያሉት ታሪኮች ምናልባት በጊዜ ቅደም ተከተል የቀረቡ ላይሆኑ ይችላሉ፤ ነገር ግን ዳዊትን ስለገጠሙት ችግሮች የሚናገሩት ክፍሎች በሙሉ በአንድነት በመጽሐፉ መጨረሻ ሳይሰፍሩ አልቀሩም። 

በዳዊት ዘመነ መንግሥት፥ በአንድ በተወሰነ ጊዜ ታላቅ ራብ ለሦስት ዓመታት ሆነ። የዚህ ራብ ምክንያት ምን እንደሆነ ዳዊት እግዚአብሔርን በሚጠይቅበት ጊዜ፥ ሳኦል የገባዖንን ሰዎች በመግደሉ ምክንያት ነው አለው። 

የውይይት ጥያቄ፥ ኢያሱ 9፡15፥ 18-26 አንብብ። ሀ) የገባዖን ሰዎች እነማን ናቸው? ለ) ከእስራኤል ጋር የገቡት ቃል ኪዳን ምን ነበር? 

የገባዖን ሰዎች የከነዓናውያን አንድ ነገድ ሆነው፥ በእስራኤል መካከለኛ ክፍል የሚኖሩ ነበሩ። ከ400 ዓመታት በፊት እስራኤላውያንን በማታለል አይሁድ እንዳይጎዷቸው ቃል አስገብተዋቸው ነበር። ሳኦል የገባዖንን ሰዎች የወጋው መቼ እንደሆነ አይታወቅም። ምናልባት በሳኦል በመጀመሪያዎቹ የንግሥና ዘመን ሳይሆን አይቀርም። በገባዖን ሰዎችና በእስራኤል መካከል የተደረገውን ስምምነት በመጣስ፥ ከብሔራዊ ቅንዓት ተነሥቶ የገባዖንን ሰዎች ለማጥፋት የሞከረ ይመስላል። ብዙ ዓመታት ካለፉ በኋላ ይህንን ስምምነት በማፍረሳቸው እግዚአብሔር በምድሪቱ ላይ ራብ በማምጣት በሕዝቡ ላይ ፈረደ።

ዳዊትም ይህን ነገር ለመበቀል ምን እንደሚፈልጉ የገባዖንን ሰዎች በጠየቃቸው ጊዜ፥ የሳኦልን ሰባት ወንዶች ልጆች እንዲሰጣቸውና እንዲገድሉአቸው ጠየቁ። 7 ቁጥር የፍጹምነት ቁጥር ነው። የተገደሉት የገባዖን ሰዎች በርካታ ቢሆኑም የ7ቱ የሳኦል ወንድ ልጆች መገደል በሳኦል ቤት ላይ ሊደርስ የሚገባውን ፍርድ ያሟላል ማለት ነበር። እንደተባለውም 7ቱ የሳኦል ዝርያዎች ተገደሉ።

ይህ እጅግ አሳዛኝ የሆነ ታሪክ አንድ ዋና ዓላማ አለው። እግዚአብሔር ልጆቹ የገቡትን ቃል ኪዳን ይጠብቁ ዘንድ ምን ያህል እንደሚፈልግ ያሳየናል። ከ400 ዓመታት በፊት እስራኤላውያን የገባዖንን ሰዎች ላለመግደል ቃል ገብተዋል፤ ስለዚህም እግዚአብሔር ቃላቸውን ይጠብቃሉ ብሉ ተስፋ አደረገ። ሰዎች ለእግዚአብሔር ቃል ሲገቡ ለመፈጸም ምንም ያህል አስቸጋሪ ቢሆን፥ የገቡትን ቃል መጠበቅ አለባቸው። ቃላቸውን በማይጠብቁበት በማንኛውም ጊዜ ከእግዚአብሔር ፍርድ ሥር ይወድቃሉ።

የውይይት ጥያቄ ሀ) እግዚአብሔር የምንገባውን ቃል መጠበቃችንን በከፍተኛ ሁኔታ እንደሚከታተል ይህ ምን ያስተምረናል? ለ) ለእዚአብሔርም ሆነ ለሌሎች የገባነውን ቃል ኪዳን መጠበቅ ምን ያህል ከእኛ እንደሚፈለግ፥ ከዚህ ምን እንማራለን? ሐ) ሰዎች ዛሪ ደጋግመው የሚገቧቸውን ቃል ኪዳኖች በምሳሌነት ጥቀስ። መ) ለእግዚአሔር የገባሃቸውን አንዳንድ ቃል ኪዳኖች ጥቀስ። ሠ) እነዚህን ቃል ኪዳኖች ጠብቀሃል ወይስ አልጠበቅክም? ለእግዚአብሔር የገባሃቸው አንዳንድ ቃሎች ካሉ የእግዚአብሔር በረከት ወደ ሕይወትህ እንዲመጣ በዚህ ሳምንት ፈጽማቸው።

  1. የዳዊት ትዕቢትና የሠራው መሠዊያ (2ኛ ሳሙ. 24)፡-

በ2ኛ ሳሙኤል የሚገኘው የመጨረሻ ምዕራፍ ዳዊት የፈጸመውን አንድ ተጨማሪ ኃጢአት ይነግረናል። ይህ ኃጢአት በእስራኤል ላይ ከፍተኛ ጥፋትን አስከትሏል። እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ የተቆጣው ለምን እንደሆነ አናውቅም (2ኛ ሳሙ. 24፡1 ተመልከት)። አንዳንድ ምሁራን እስራኤላውያን በዓመፃቸው ዳዊትን ትተው ከአቤሴሎም ጋር በመተባበራቸው ነው ይላሉ። 1ኛ ዜና 21፡1-7 ስንመለከት፡- ቆጠራው እንዲካሄድ ዳዊትን የፈተነው ሰይጣን እንጂ እግዚአብሔር አይደለም ይላል። እነዚህን ሁለት ታሪኮች ስናገናኛቸው፥ እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ በአንድ ባልታወቀ ኃጢአት ላይ ለመፍረድ ወኪላቸው የሆነውን ዳዊትን እንዲያጠቃ ለሰይጣን የፈቀደለት ይመስላል። ሰይጣንም ዳዊትን ፈተነና በትዕቢት እንዲወድቅ አደረገው። የእስራኤልን ሕዝብ በሙሉ የሚወክል ስለነበር፥ እግዚአብሔር ፍርድን በዳዊት ላይ ብቻ ሳይሆን በእስራኤል ሁሉ ላይ አመጣ። 

የሠራዊቱ ቆጠራ ዓላማ ዳዊት ምን ያህል ተዋጊ ሰዎች እንዳሉት ለማወቅ ይረዳው ዘንድ ነበር። የተዋጊውን ብዛት ማወቅ የፈለገው ከመታበይ ነበር። ዳዊት በሕይወቱ ዘመን በሙሉ ሲከተለው የነበረውን ዋና ትምህርት ዘነጋ። ድልን የሚሰጥ እግዚአብሔር እንጂ ሰው እንዳልሆነ አስረግጦ ያውቅ ነበር። ሠራዊቱን በማስቆጠር ግን እስከዛሬ ድረስ ላገኘው ድል ምክንያቱ የነበረው ታላቅ ጦር እንጂ የእግዚአብሔር እርዳታ እንዳልሆነ ገለጠ። ይህ በእግዚአብሔር ላይ አለመታመንን የሚያሳይ ትልቅ ምልክት ነበር። 

የውይይት ጥያቄ፥ ዛሬም ቢሆን እግዚአብሔር በእኛ ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ ሲሠራ እንዲህ ዓይነት ተመሳሳይ ነገር ልናደርግና በእግዚአብሔር ዘንድ ያለንን ታማኝነት ልናጎድል የምንችለው እንዴት ነው?

ስኬታማነት (ለምሳሌ፡- በትምህርታችን፥ በንብረታችን፥ በቤተ ክርስቲያናችን ታላቅነትና ለጌታ በማረክናቸው ነፍሳት ቁጥር ወዘተ. ስንመካ) በራሳችን እንደተገኘ አድርገን ስንቆጥር ዳዊት በወደቀበት ኃጢአት ወደቅን ማለት ነው። መከናወንን የሚሰጥ እግዚአብሔር ነው። ያለ እርሱ አንዳችም መልካም ነገር ማድረግ አንችልም።

ለዚህ ኃጢአት ቅጣት ይሆን ዘንድ እግዚአብሔር ለዳዊት ከሦስት ነገሮች አንዱን ምረጥ አለው። ዳዊትም የሦስት ቀን ቸነፈርን መረጠ። በቸነፈሩም ምክንያት 70000 ሰዎች ሞቱ።

ዳዊትም ፍርዱን የፈጸመው መልአክ ሰዎችን መግደል ወደ አቆመበት ስፍራ ሄደ። ይህ ስፍራ የኢያቡሳዊው የኦርና አውድማ ነበር። ዳዊትም ይህንን አውድማ ገዛና በዚያ ስፍራ መሠሠዊያን ሠራ። ይህ ታሪክ በጣም አስፈላጊ የሆነው፥ ዳዊት መሠዊያን የሠራበት ይህ ስፍራ በኋላ የሰሎሞን ቤተ መቅደስ የተሠራበት ስፍራ ስለሆነ ነው። ይህ ማለት ቤተ መቅደሱ የተሠራው የዳዊት ቤት የንጉሣዊ ቤተሰብ ንብረት በሆነ ስፍራ ላይ ነው ማለት ነው።

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

2ኛ ሳሙኤል 13-19

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ከአንድ ተራ የቤተ ክርስቲያን አባል ኃጢአት ይልቅ፥ የአንድ መሪ ኃጢአት ከፍተኛ ችግር የሚያመጣው ለምንድን ነው? ለ) ይህ ከተራ ክርስቲያን ይልቅ በመሪ ላይ ኃጢአቱን የሚያከብደው ለምንድን ነው?

ታላላቅ የእግዚአብሔር ሰዎች አንዳንድ ጊዜ በከባድ ኃጢአት ይወድቃሉ። ይህም ሲሆን በንስሐ ከተመለሱ እግዚአብሔር ይቅር ይላቸዋል። ብዙ ጊዜ ግን የኃጢአታቸው ውጤት ወይም የሚያስከትለው ክፉ ነገር አይቀርም። እግዚአብሔር ለዳዊት በኃጢአቱ ምክንያት «ለዘላለም ከቤትህ ሰይፍ አይርቅም» አለው (2ኛ ሳሙ. 12፡10)።

አንድ መሪ በኃጢአት በሚወድቅበት ጊዜ በተለይም እንደ ዳዊት ዓይነት ከባድ ኃጢአት ከሆነ፥ ብዙውን ጊዜ ውጤቱ ከተራ የቤተ ክርስቲያን አባል ኃጢአት የከፋ ነው። መሪውን የሚመለከተው በርካታ ሰው ስላለ፥ ኃጢአቱ የሚያመጣው ችግር ከሌሎች ሁሉ የላቀ ነው። በሚሰርቅበት ጊዜ ሰዎች ሁሉ በቤተ ክርስቲያን አመራር ላይ የነበራቸውን እምነት ያጠፋል። ወዲያውኑ ሰዎች አሥራታቸውን መስጠት ያቆማሉ። መሪ ሲያመነዝር የእግዚአብሔርን ስም ያስነቅፋል። በተጨማሪም የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ካመነዘሩ እኔም ባመነዝር ምንም አይደለም የሚል አስተሳሰብ በሰዎች ዘንድ እንዲፈጠር ያደርጋል። ሰዎች መሪዎቻቸውን ኃጢአትን ሲያደርጉ ካዩ፥ እነርሱም ኃጢአት ያደርጋሉ። 

እግዚአብሔር በዳዊት ላይ ያመጣው ቅጣት ቤተሰቡንም የሚጨምር ነበር። ዳዊት በቤርሳቤህ ላይ የሠራውን ኃጢአት የዳዊት ልጅ መድገሙን ማየት የሚገርም ነው። አምኖን የተባለው ልጁ በከፊል እኅቱ የሆነችውን ልጃገረድ አስገድዶ ደፈራት። እንዲሁም ዳዊት ኦርዮን እንደገደለ አቤሴሎም የተባለው ሌላው ልጁም፥ ነፍስ አጠፋ።

የመሪ ኃጢአት የሚያስከትላቸውን ነገሮች ማንም ሰው ሊወስን አይችልም። ኃጢአት ለመሪ እጅግ አስከፊ ወይም ታላቅ መስሎ ላይታየው ይችላል። መሪው፥ የሠራውን ኃጢአት የመጨረሻ ውጤት ለማወቅና ለመቆጣጠር አይችልም። ኃጢአት ልጆችን እርስ በርስ በማናከስና በእግዚአብሔር ላይ እንዲያምፁ በማድረግ ቤተሰብን ያፈርሳል። ኃጢአት መከፋፈልን እንዲነሣ በማድረግም ቤተ ክርስቲያንን ሊያጠፋ ይችላል። በአጠቃላይ የአንድ አካባቢ አብያተ ክርስቲያናትን በሙሉ ሳይቀር ሊነካ ይችላል።

የውይይት ጥያቄ፥ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በእግዚአብሔር ፊት ንጹሕ ሕይወት መኖር እንዳለባቸው ይህ ነገር ምን ያስተምረናል? 

የውይይት ጥያቄ፥ 2ኛ ሳሙኤል 13-19 አንብብ። ሀ) አምኖን የፈጸመው ኃጢአት ምንድን ነው? ) አቤሴሎም የፈጸመው የመጀመሪያው ኃጢአትስ ምን ነበር? ) አቤሴሎም እግዚአብሔር አስቀድሞ የተናገረውን ትንቢት ከፍጻሜ የሚያደርስ ሌላ ምን አደረገ? (2ኛ ሳሙ. 12፡10)። 

ዳዊት ኃጢአት ከሠራ ጥቂት ጊዜ በኋላ፥ በኃጢአቱ ምክንያት በእርሱና በቤተሰቡ ላይ የተሰጠው ፍርድ ተግባራዊ ይሆን ጀመር። የሚከተሉት ችግሮች እግዚአብሔር በ2ኛ ሳሙ. 12፡10 የተናገረውን ትንቢት እንዴት እንደፈጸሙ ተመልከት፡

  1. የዳዊት ታላቅ ልጅ፥ አምኖን፥ የዳዊት ልጅ የሆነችው ከፊል እኅቱን ትዕማርን አስገድዶ ደፈራት (2ኛ ሳሙ. 13፡1-22)። ትዕማር በጣም ቆንጆ ሴት ስለነበረች፥ ያመመው በማስመሰል ተኝቶ እንድታስታምመው በማድረግ አምኖንን አታለላት። በመጨረሻም አስገድዶ ደፈራት። ከደፈራት በኋላ ግን ሊያገባት ፈቃደኛ ሳይሆን ቀረ። ትዕማር ድንግልናዋን ወንድሟ ስለወሰደ፥ ከእንግዲህ ሊያገባት የሚችል አንዳችም ሰው አልነበረም፤ ስለዚህ ሕይወቷ ተበላሸ። ወደ ወንድሟ ወደ አቤሴሎም ቤትም ሄደች። አቤሴሎም ይህንን ነገር ለመበቀል ሤራ ማውጠንጠን ጀመረ።
  2. አቤሴሎም የእኅቱን ነውር ለመበቀል አምኖንን ገደለ (2ኛ ሳሙ. 13፡23-39)። አቤሴሎም አምኖንን ከቤተ መንግሥቱ ራቅ ብሉ በሚገኝ ስፍራ ሊገናኘው ዐቀደ። በዕቅዱም መሠረት አምኖንን ገደለና ወደ አያቱ ቤት ወደ ጌሹር ሸሸ። አምኖንን በመግደሉ በሕይወት ከነበሩት የዳዊት ልጆች መካከል ከአምኖን ቀጥሎ ያለ እርሱ ስለነበር፥ ዙፋን የመውረስ መብቱንም አመቻቸ። 

ነቢዩ ናታን በዳዊት ላይ የተናገረው መልእክት መፈጸም ጀመረ። ትልቁ የዳዊት ልጅ አምኖን በሰይፍ ተገደለ። ይህ ክፉ ነገር የተፈጸመውና የዳዊትን ቤት ለማጥፋት ሲቀጥል የምናየው ለምንድን ነው? እግዚአብሔር አስቀድሞ ስለ ተናገረ ነው? ወይስ የዳዊትም ስሕተት አለበት?

የቤተሰቡ ችግር መነሻ ማለትም ችግሩ የጀመረውና እንዲቀጥልም የሆነው፥ ዳዊት ቤተሰቡን ስላልተቆጣጠረና ልጆቹንም ባጠፉ ጊዜ ስላልቀጣቸው ይመስላል። ዳዊት አምኖን ያደረገውን ነገር ከተረዳ በኋላ ከመቅጣት ታቅቧል (2ኛ ሳሙ. 13፡2)። ደግሞም አቤሴሉም አምኖንን ከገደለ በኋላ ዳዊት አቤሴሎምን አልቀጣውም።

በቤተሰብ ውስጥ ሥነ -ሥርዓት ከሌለ፥ ልጆች ብዙ ጊዜ እግዚአብሔርን በመተው ወደ ሥርዓተ-አልበኝነት ያዘነብላሉ። አብዛኛዎቹ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች የሆኑ ሰዎች ልጆች ጌታን የማይከተሉበትና ሰነፎች፥ ትዕቢተኞችና ኃጢአተኞች በመሆን ምስክርነታቸውን የሚያበላሹበት አንዱ ምክንያት ይህ ሊሆን ይችላል። ብዙ የመሪዎች ልጆች የሚወድቁባቸው ሁለት ምክንያቶች አሉ፡፡ የመጀመሪያው፥ ወላጆቻቸው የጌታን ሥራ በመሥራት በጣም የተወጠሩ በመሆናቸው ተገቢ ትኩረትና ፍቅር ከወላጆቻቸው ሊያገኙ ባለመታደላቸው ነው። እግዚአብሔር ለእያንዳንዱ ወላጅ ልጆቹን በሚገባ እንዲይዝና በጌታ መንገድ እንዲመራቸው ኃላፊነት ሰጥቶታል። ልጆቻቸውን በእግዚአብሔር ፍርሃትና በፍቅር ሊያሳድጓቸው ካልቻሉ በአገልግሎት ላይ መቆየት እንኳ የለባቸውም (1ኛ ጢሞ. 3፡4-5 ተመልከት)። ሁለተኛው፥ ለልጆቻቸው በጣም የሚሳሱ ይሆኑና ያበላሿቸዋል። ልጆቻችንን በጌታ መንገድ ማሳደግ ፍቅርና የሥነ ሥርዓት እርምጃ የሚጠይቅ ነው። ክፉና በጎውን መለየት ከጀመሩበት ከዝቅተኛ ዕድሜያቸው አንሥቶ ትክክል የሆነውንና ያልሆነውን ነገር ለማሳየት ሥነ-ሥርዓትን ማስለመድ አለብን።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ልጆች ብዙ ጊዜ ደካማ ባሕርይ የሚያሳዩት እንዴት ነው? ለ) ይህ የሚሆነው ለምን ይመስልሃል? ሐ) እግዚአብሔርን በሚያስከብርና ጌታን እንዲከተሉ በሚያበረታታ መንገድ ልጆችን ለማሳደግ አንተና ሌሎች የቤተ ክርስቲያን መሪዎች እርስ በርስ ለመረዳዳት ምን ማድረግ ትችላላችሁ?

  1. አቤሴሎም በዳዊት ላይ ዓመፀና ዙፋኑን ለመንጠቅ ሞከረ (2ኛ ሳሙ. 14-19)። ከቤትህ አይጠፋም የተባለለት ሰይፍ፥ የዳዊትን የራሱን ሕይወት እንኳ ለማጥፋት ተፈታተነው። ይህ ነገር በእስራኤል የእርስ በርስ ጦርነት ከማስነሳቱ ሌላም ዳዊት ሕይወቱን ለማዳን ሸሽቶ እንዲደበቅና ለጊዜውም ቢሆን ዙፋኑን ለአቤሴሎም እንዲለቅ አደረገ።

ዳዊት ልጁ አቤሴሎም በቤተ መንግሥት ከእርሱ ጋር ባለመሆኑ አዝኖና አልቅሶ ነበር፤ ነገር ግን አቤሴሎምን ወደቤት ሊያስመጣውና እንደ ቀድሞ ሊያየው ፈቃደኛ አልነበረም። ከኢዮአብ ልመናና ጥረት በኋላ ይህ ነገር ተፈጸመ። አቤሴሎም ወደ ቤት ከመጣም ወዲህ ዳዊት ይቅር ሊለውና ሊያየው ፈቃደኛ ሳይሆን ቀረ። ዳዊት ሊያየው ሊያነጋግረው ፈቃደኛ ስላልሆነ አቤሴሎምም በንጉሡ ላይ አማረረ። ቀስ በቀስም የሕዝቡን ልብ ወደ ራሱ በመስረቅ፥ ዙፋን ላይ ለመውጣት ይጥር ጀመር። ይህን ለማድረግ ተሳካለትና አንድ ቀን ዳዊትን ገድሎ ዙፋን ላይ ለመውጣት ተዘጋጅቶ መጣ። ዳዊት ከመዋጋት ይልቅ፥ ከብዙ ዓመታት በፊት ከሳኦል እንደ ሸሽ፥ ከአቤሴሎምም ሸሽቶ ወደ ምድረ በዳ ሄደ። ይህም ነገር የዳዊት ጠላቶች የነበሩ እንደ ሳሚ ያሉ ሰዎች ሁሉ በግልጥ እንዲነሡ አደረጋቸው። እንደ ሲባ ያሉ የዮናታን ልጅ ባሪያ የነበሩ ሰዎችም ሜምፌቦስቴን በሐሰት ወንጅለው የሳኦልን ምድር ተቆጣጠሩ። ዳዊት እንዳይያዝና እንዳይገደል ያደረገው፥ የቅርብ ወዳጁና አማካሪው የነበረው አርካዊው ኩሲ ለአቤሴሎም የሰጠው የተሳሳተ ምክር ብቻ ነበር። 

በእስራኤልም ውስጥ ታላቅ የእርስ በርስ ጦርነት ተጀመረ። በመጨረሻም የዳዊት ጦር የአቤሴሎምን ጦር አሸነፈ። ረጅም ጠጉር የነበረው አቤሴሎምም በዛፍ መሐል ተንጠልጥሎ ሞተ። የንጉሡን ትእዛዝ በመጣስ ኢዮአብ አቤሴሎምን ገደለው። ዳዊት በልጁ በአቤሴሎም ሞት ምክንያት የመረረ ኃዘን አዘነ። በኢዮአብ ምክር ግን ወደ ኢየሩሳሌም ተመልሶ ዙፋን ላይ ዳግመኛ ተቀመጠ። ዳዊት በዚህ አጋጣሚ ጠላቶቹን ለመበቀል አልፈለገም፤ በኋላ ግን እንዲበቀልለት ልጁን ሰሎሞንን አዝዞት ነበር (1ኛ ነገሥት 2፡8-9፡ 36-46)።

ይህ የእርስ በርስ ጦርነት በመጨረሻ በይሁዳና በቀሪው የእስራኤል ክፍል መካከል የተፈጠረውን መከፋፈል መነሻ ጠቁሟል። አሥሩ ነገዶች ዳዊትን በእስራኤል ላይ እንደ ነገሠ ንጉሥ ሳይሆን፥ እንደ ግል ንብረታችሁ ነው የምትጠብቁት ብለው የይሁዳን ነገድ ወቀሱ። የይሁዳ ሰዎች ከእስራኤል መሪዎች ጋር በዚህ በመከራከራቸው በእስራኤል መካከል መለያየትን አመጣ። ሰሎሞን ከነገሠ በኋላ ይህ ክፍፍል እውን ሆነና አሥሩ ነገዶች የራሳቸውን ንጉሥ ሲሾሙ፥ የይሁዳ ነገድም የራሱን ንጉሥ ሾመ።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ከእነዚህ ታሪኮች ውስጥ በዳዊት ሕይወት ከተፈጸሙት ችግሮችና ኃዘን የምንማራቸውን አንዳንድ መንፈሳዊ ትምህርቶች ዘርዝር። ለ) የምንማራቸው አንዳንድ መልካም ነገሮችስ የትኞቹ ናቸው? ሐ) ልንጠነቀቅባቸው የሚገቡ ነገሮችስ የትኞቹ ናቸው? መ) ሌሎች የቤተ ክርስቲያን መሪዎችን ለማስተማርና ለማስጠንቀቅ እነዚህን ምዕራፎች እንዴት መጠቀም ይቻላል?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

2ኛ ሳሙኤል 5፡6-12፡31

አንድ ጊዜ አንድ ታላቅ ሚሲዮናዊ እንዲህ ብሎ ተናገረ፡- “ዓለም ራሱን ሙሉ ለሙሉ ለእግዚአብሔር በሰጠ ሰው ሕይወት ውስጥ እግዚአብሔር ምን እንደሚሠራ ገና ታያለች”። ራሱን ሙሉ ለሙሉ ለእግዚአብሔር የሰጠ ሰው ሙሉ የእግዚአብሔር ኃይል አለው። ራሱን የሰጠ መሪ የእግዚአብሔር ኃይል በሙሉ በእርሱ ዘንድ አለና እዚአብሔር ታላላቅ ነገሮችን በእርሱ ውስጥ ማድረግ ይችላል። የእግዚአብሔር ኃይል በውስጣችን እንዳይሠራ የምንከላከለው፥ ሕይወታችንን ሙሉ ለሙሉ ለእግዚአብሔር ካልሰጠንና ኃጢአትና ራስ ወዳድነት ወደ ሕይወታችን እንዲገባ ከፈቀድን ነው። 

ዳዊት ራሱን ለእግዚአብሔር የሰጠ ሰው ነው፤ ስለዚህ እግዚአብሔር እጅግ አስደናቂ በሆነ መንገድ በሕይወቱ የሚጠቀምበት ሰው ሊሆን ችሏል። ዳዊት ለእግዚአብሔር በመታዘዝ ስለኖረ፥ እግዚአብሔር በንጉሥነቱ ባረከው። የእግዚአብሔርን ጠላቶች ሁሉ ድል በማድረግ ለእግዚአብሔር ሕዝብ ሰላምን አስገኘ።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ለእግዚአብሔር ራሳቸውን አሳልፈው በመስጠታቸው እግዚአብሒር በከፍተኛ ሁኔታ ስለተጠቀመባቸው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን መሪዎች ሥዕላዊ መግለጫ ስጥ። ለ) ለእግዚአብሔር ያላስረከብካቸው የሕይወትህ ክፍሎች የትኞቹ ናቸው? ሐ) ራስህን ሙሉ ለሙሉ ለእግዚአብሔር በመስጠት ለራሱ ክብር በከፍተኛ ሁኔታ ሊጠቀምብህ እንዲችል ለመጸለይ ጊዜ ይኑርህ።

የውይይት ጥያቄ፥ 2ኛ ሳሙኤል 5፡6-12፡31 አንብብ። ሀ) በእነዚህ ቁጥሮች የተጠቀሱትን ዳዊት ያከናወናቸውን ልዩ ልዩ ነገሮች ዘርዝር። ለ) ዳዊት የቃል ኪዳኑን ታቦት ወደ ኢየሩሳሌም በመውሰዱ ከዳዊት ባሕርይ የምንማረው ነገር ምንድን ነው? ሐ) እግዚአብሔር ለዳዊት የገባለትን የተስፋ ቃሎች ዘርዝር፡ መ) ዳዊት ለዮናታን የገባውን ቃል ኪዳን የጠበቀው እንዴት ነበር? ሠ) የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ብንሆም እንኳ በትልቅ ኃጢአት ልንወድቅ እንደምንችል፥ ዳዊት ከሠራው ኃጢአት ምን እንማራለን?

የ1ኛና የ2ኛ ሳሙኤል እንዲሁም የ1ኛ ነገሥት ጸሐፊዎች የሳኦልን፥ የዳዊትንና የሰሎሞንን ታሪክ ለማቅረብ የተከተሉት መንገድ ተመሳሳይ ነው። በመጀመሪያ ጸሐፊዎቹና፥ እነዚህ መሪዎች ንጉሥ እንዲሆኑ እንዴት እንደተቀቡ ይናገራሉ። ቀጥሉ እነዚህ መሪዎች የፈጸሙአቸውን ተግባራት ይተነትናሉ። በመጨረሻ በእነዚህ ጸሐፊዎችና መሪዎች ሕይወት ውስጥ በኃጢአት ምክንያት ስለሆኑ ክፉ ነገሮች ይዘግባሉ። ዳዊት ንጉሥ ይሆን ዘንድ የተቀባው ከብዙ ዓመታት በፊት ቢሆንም እንኳ በመጨረሻ በይሁዳና በእስራኤል ላይ እንዴት ንጉሥ ለመሆን እንደበቃ ተመልክተናል፡፡ በመቀጠል ደግሞ ዳዊት ስለ ፈጸማቸው የተለያዩ ነገሮችና ታላቅ ስላደረጉት ተግባሮቹ እነመለከታለን።

  1. ዳዊት በጠላቶቹ ሁሉ ላይ ድልን ተቀዳጀ። እርሱ ድል ያደረጋቸውን የሚከተሉትን ሕዝቦች ተመልከት፡-

ሀ. ኢያቡሳውያን፡- በመካከለኛው እስራኤል ጠንካራ ከተማ በነበረችው በኢየሩሳሌም ይኖሩ የነበሩ ሕዝቦች ናቸው። ለብዙ መቶ ዓመታት አይሁዳውያን የኢየሩሳሌምን ከተማ ለመያዝ አልቻሉም ነበር። ዳዊት ግን ከተማይቱን አሸነፈና የእስራኤል መንግሥት አዲሲቱ ዋና ከተማ አደረጋት። ኢየሩሳሌም «የዳዊት ከተማ»፥ «ጽዮን» በመባልም ትታወቃለች (2ኛ ሳሙ. 5፡7)። 

ለ. ፍልስጥኤማውያን (2ኛ ሳሙ. 5፡17-25፤ 8፡1)። ዳዊት እንደገና ሊያስቸግሩት በማይችሉበት መንገድ ፍልስጥኤፃውያንንም አሸነፋቸው። 

ሐ. ሞአባውያን (2ኛ ሳሙ. 8፡2)።

መ. በሶርያ ውስጥ የሚገኘው የሱባ ንጉሥ (2ኛ ሳሙ. 8፡3-10)፡- ዳዊት በእስራኤል በስተሰሜን የሚገኙትን ነገሥታት በሙሉ እስከ ኤፍራጥስ ወንዝ ድረስ አሸንፎአቸዋል። 

ሠ. ኤዶማውያንና አሞናውያን (2ኛ ሳሙ. 8፡11-14፤ ምዕራፍ 10)። 

ሳኦል በምርኮ ያገኘውን ነገር ለራሱ የወሰደ ሲሆን፥ ዳዊት ግን በምርኮ የበዘበዘውን ሁሉ ወደ እግዚአብሔር ያመጣ ነበር፤ ዳዊት ድል የሰጠው እግዚአብሔር እንደሆነ የተገነዘበ ሰው ነበር፤ ስለዚህ ምርኮውን ሁሉ ለእግዚአብሔር ሰጠ (2ኛ ሳሙ. 8፡7-12)። ይህን ከምርኮ የተገኘ ነገር በኋላ ለቤተ መቅደሱ ግንባታ አውሎአል። 

የውይይት ጥያቄ፥ ከዚህ ነገር ስለ ዳዊት ባሕርይ የምንማረው ምንድን ነው?

  1. ዳዊት የቃል ኪዳኑን ታቦት ወደ ኢየሩሳሌም አስመጣ (2ኛ ሳሙኤል 6)። ዳዊት መንግሥቱን ካጸናና ዋና ከተማውን ከመሠረተ በኋላ፥ የነገሥታት ንጉሥ የሆነው እግዚአብሔር በኢየሩሳሌም እንዲገዛ ፈለገ። የቃል ኪዳኑ ታቦት የእግዚአብሔር ዙፋን እንደሆነ ይታሰብ ነበር፤ ስለዚህ ዳዊት የእግዚአብሔር ዙፋን በኢየሩሳሌም እንዲሆንና በእስራኤል መንግሥት ላይ እንዲገዛ ይፈልግ ነበር። ይህ ማለት ሰብአዊ የሆነው ንጉሥና መለኮታዊ የሆነው ንጉሥ በአንድነት በኢየሩሳሌም ሊገዙ ነበር። 

ዳዊት የቃል ኪዳኑን ታቦት ከአሚናዳብ ቤት በታላቅ በዓል ወደ ኢየሩሳሌም አስመጣው። እግዚአብሔርን በዚህ መንገድ ያከበረው ቢሆንም፥ የእግዚአብሔርን ትእዛዝ በጥንቃቄ መከተልን ግን ዘነጋ። እግዚአብሔር የቃል ኪዳኑን ታቦት ካህናት ረዘም ባሉ መሎጊያዎች ማንም ሊነካው በማይችል ሁኔታ እንዲሸከሙ አዝዞ ነበር (ዘጸ. 25፡12-15፤ ዘኁ. 4፡15)። ካህናቱ ግን ታቦቱን በሠረገላ ጭነው፥ ወደ ኢየሩሳሌም መጡ። ሠረገላው በሚንቀሳቀስበት ጊዜ መንገዱ አመቺ ባለመሆኑ እንዳይወድቅ ዖዛ የእግዚአብሔርን ታቦት ያዘ፤ እግዚአብሔርም ወዲያውኑ በሞት ቀሠፈው። 

የውይይት ጥያቄ ሀ) እግዚአብሔር በዖዛ ላይ በብርቱ የተቆጣው ለምን ይመስልሃል? ለ) ይህ ታሪክ ስለ እግዚአብሔር የሚያስተምረን ነገር ምንድን ነው?

ይህንን ታሪክ በምናነብበት ጊዜ፥ በእግዚአብሔር ሥራ እንደነቅ ይሆናል። ዳዊት ሳይቀር ተደንቆና አዝኖ ነበር። ታቦቱ እንዳይወድቅ ለማድረግ መሞከሩ መልካም ሆኖ ሳለ፥ እግዚአብሔር ዖዛን የገደለው ለምንድን ነው? እግዚአብሔር ይህንን ያደረገበት ሁለት ምክንያቶች አሉ፡ 

  1. ዖዛ አሳቡ መልካም ቢሆንም፥ ተግባሩ ግን የእግዚአብሔርን ትእዛዝ በቀጥታ የሚጻረር ነበር። እግዚአብሔር ታቦቱን ማንም ሰው እንዳይነካ አስጠንቅቋል። እግዚአብሔር ራሱን ለመጠበቅ ስለሚችል፥ ዖዛ ታቦቱን ለማዳን ያደረገው ሙከራ የተሳሳተ አሳብ ነበር። እግዚአብሔር ራሱን መጠበቅ ስለሚችል የማንንም እንክብካቤ አይፈልግም። 
  2. እስራኤላውያን እግዚአብሔርን ማገልገል ያለባቸው በፍጹም ቅድስና መሆኑን ለማሳየት ነበር። ይህ ለእስራኤላውያን አዲስ ዘመን ነበር። አሁን ለእነርሱ ጻድቅ ንጉሥ አላቸው። ሕዝቡ እግዚአብሔርን መውደድና ማገልገል ጀምረዋል። ሰማያዊ ንጉሣቸውንም በኢየሩሳሌም እንዲኖር እያመጡት ነበር፤ ነገር ግን ንጉሣቸው እንዲመጣና በመካከላቸው ተገኝቶ እንዲባርካቸው አጥብቀው ከፈለጉ፥ ራሳቸውን ሙሉ ለሙሉ ለእግዚአብሔር ሊሰጡና በፍጹምነት ለእርሱ ሊታዘዙ ይገባ ነበር።

የውይይት ጥያቄ፥ ይህ ትምህርት ዛሬም ለእኛ የሚያስፈልገን ለምንድን ነው? 

ዳዊት ከስሕተቱ ተማረ። ከሦስት ወራት በኋላ ካህናቱ ልክ እግዚአብሔር ባዘዘው መሠረት የእግዚአብሔርን ታቦት ተሸክመው ወደ ኢየሩሳሌም አመጡት (ዘጸ. 25፡15፤ ዘኁ. 1፡50-53)። 

ታቦቱ ወደ ኢየሩሳሌም በገባ ቀን ዳዊት ያደረገውን ነገር መመልከት በጣም የሚያስደስት ነው። ቀኑ የታላቅ በዓል ቀን ሆነ። የነገሥታት ንጉሥ ወደ ኢየሩሳሌም የመጣበት ቀን ነበር፤ ስለዚህ ዳዊት በሙሉ ኃይሉ ይጨፍር ነበር። የሳኦል ልጅ የሆነችው ሚስቱ ሜልኮል፥ ያሳየው የነበረው ሁኔታ ልክ እንዳልነበር ብትነግረውም እንኳ ዳዊት ልቡ በእግዚአብሔር ፊት ትክክል እንደ ነበር ያውቅ ነበር። ሌሎች ከሚያስቡት ነገር ይልቅ እግዚአብሔርን በማክበር ደስታውን በሙሉ ኃይሉ በመግለጥ ላይ ትኩረት አድርጎ ነበር። ሜልኮል ለእግዚአብሔር ከሚቀርብ አምልኮ ይልቅ ለባሏ ክብር ከፍተኛ ስፍራ በመስጠቷ እግዚአብሔር መሃን በማድረግ ቀጣት። 

ዳዊት ሌሉች እንዲጨፍሩ አላደረገም። ሌሎች ስላልጨፈሩም አልወቀሳቸውም። የእርሱ ጭፈራ በልቡ ይፈስስ የነበረው የታላቅ ደስታ መግለጫ ነበር። ሌሎች በአምልኮአቸው እንደማይጨፍሩና እንደማያጨበጭቡ ተመልክተን በምንተችበት ጊዜ፥ እኛም የምንጨፍረውና የምናጨበጭበው ለተሳሳተ ዓላማ እንደሆነና መንፈሳዊ ትዕቢት በሕይወታችን ውስጥ እንዳለ ምልክት ነው። እያንዳንዱ ሰው በሚፈልገው መንገድ እግዚአብሔርን የማምለክ ነጻነት አለው። አንዱ በሌላው ላይ ሊፈርድ አይገባም። አምልኮ የግል ጉዳይ ነው። በልቤ ያለውን የአምልኮ መንፈስ ትክክል መሆንና አለመሆን የሚያውቅ እግዚአብሔር ብቻ ነው። በሌላው ሰው አገልጋይ ላይ እንዴት እንደምንፈርድ እንጠነቀቅ (ሮሜ 14፡4 ያዕ. 4፡12)። 

የውይይት ጥያቄ፦ ሀ) በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ስለ አምልኮ ያለን ሚዛናዊ አመለካከት፥ አምልኮአችን ተገቢ እንዲሆንና መከፋፈል (ልዩነት) ከቤተ ክርስቲያናችን እንዲጠፋ እንዴት ይረዳናል? ለ) ሰዎች በሚያጨበጭቡበት፥ በሚጨፍሩበትና እልል በሚሉበት ጊዜ ዓላማቸው ምንድን ነው? ሐ) እነዚህ ነገሮች በመልካም ዓላማ የሚፈጸሙት መቼ ነው? መ) እነዚህ ነገሮች በመጥፎ ዓላማ የሚፈጸሙትስ መቼ ነው?

  1. እግዚአብሔር የዳዊትን ፍላጎት እንደሚያከብር ከእርሱ ጋር የዘላለም ቃል ኪዳን በማድረግ ገለጠ (2ኛ ሳሙኤል 7)። የቃል ኪዳኑ ታቦት ወደ ኢየሩሳሌም ከተወሰደ በኋላ ዳዊት ታቦቱ ይኖርበት ዘንድ ለእግዚአብሔር ቤተ መቅደስን ለመሥራት ፈለገ። እግዚአብሔር ግን ዳዊት ይህንን እንዲያደርግ አልፈቀደም። ዳዊት ቤተ መቅደሱን እንዳይሠራ የተከለከለበት ዋና ምክንያት እርሱ የጦር እንጂ የሰላም ሰው ስላልነበረ ነው (1ኛ ዜና 28፡3፤ 22፡8)። እግዚአብሔር ቤቱን እንዲሠራለት የፈለገው የሰላም ሰው ነበር። ሆኖም እግዚአብሔር በዳዊት ጥያቄና መሻት ደስ ተሰኝቷል፤ ስለዚህ ቤተ መቅደሱን የሚሠራው የእርሱ ልጅ እንደሚሆን እግዚአብሔር ነገረው። ቤተ መቅደሱን የሠራው የዳዊት ልጅ ሰሎሞን ቢሆንም እንኳ ለቤተ መቅደሱ ሥራ የሚያስፈልገውን ነገር ሁሉ እንዲዘጋጅ ያደረገው ዳዊት ነበር (1ኛ ዜና 22)። 

እግዚአብሔር ዳዊት ቤተ መቅደሱን እንዲሠራ ከመፍቀድ ይልቅ፥ ለእርሱ ቤቱን እንደሚሠራለት፥ ዘላለማዊ መንግሥትን፥ ዘላለማዊ ዙፋንና ዘላለማዊ ቤትን እንደሚሰጠው ቃል ገባለት (2ኛ ሳሙ. 7፡16)። 

  1. ዳዊት ከዮናታን ልጅ ጋር የነበረው ግንኙነት (2ኛ ሳሙ. 9) 

ከብዙ ዓመታት በፊት፥ ዳዊት ለእርሱና ለቤተሰቡ በጎ በማድረግ ለዮናታን ቃል ኪዳን ገብቶለት ነበር። ዳዊት ኢየሩሳሌምን ከያዘና ጠላቱን ካሸነፈ በኋላ የገባውን ቃል ኪዳን አስታወሰ፤ ስለዚህ ከሳኦል ዘር የቀረ ሰው እንዳለ ማፈላለግ ጀመረ። የሳኦል ቤተሰብ በተደመሰሰ ጊዘ ሜምፊቦስቴ የሚባል ሽባ የሆነ የዮናታን ልጅ ተገኘ። ዳዊትም ሜምፊቦስቴን ወደ ኢየሩሳሌም ካስመጣ በኋላ የሳኦልን ቤትና ንብረት ሁሉ መለሰለት። በቤተ መንግሥትም ሁልጊዜ ከዳዊት ጋር በገበታ እንዲቀርብና እንዲበላ አደረገ፤ እንደተከበረ እንግዳውም ቆጠረው።

  1. ዳዊት ከቤርሳቤህ ጋር የፈጸመው ኃጢአት (2ኛ ሳሙ. 11-12) 

2ኛ ሳሙኤል 11 በመጽሐፉ ውስጥ ያለ የሽግግር ምዕራፍ ነው። ዳዊት ያደረጋቸውን ታላላቅ ነገሮች ከሚገልጠው ክፍል በመንግሥቱ ውስጥ ወደ አጋጠመው ችግር የሚያሸጋግር ምዕራፍ ነው። የዚህ ችግር ዋና ምክንያት ዳዊት የፈጸመው ኃጢአት ነበር። ቀድመን የዳዊትና የቤርሳቤህን ኃጢአት እንመለከታለን። በመቀጠልም ይህ ኃጢአት በመንግሥቱ ላይ ስላስከተለው ችግር እናያለን። 

ዳዊት ኢየሩሳሌምን በጦርነት አሸንፎ ከያዘ አሥር ወይም ከዚያ በላይ ዓመታት ተቆጥረዋል። ዳዊት የአገሪቱ ንጉሥ እንደመሆኑ የአገሪቱ የጦር አዛዥም ነበር፤ ስለዚህ ጠላቶቹን ለመዋጋት ከሠራዊቱ ጋር አብሮ ይሄድ ነበር። በጥንት ዘመን እስራኤላውያን ጦርነቱን የሚያካሄዱት፥ የዝናብ ወቅት ካለፈና ሰብል ከተሰበሰበ በኋላ በሚያዝያ ወር ነበር፤ ነገር ግን ዳዊት በዚህ ዓመት እንደ ልማዱ ወደ ጦርነት አልሄደም ነበር። 

አንድ ምሽት (ተሰላችቶ መሆን አለበት) ዳዊት ወደ ቤቱ ሰነት ላይ ወጣ። በመካከለኛው ምሥራቅ ብዙ ቤቶች የሚሠሩት ባለሰገነት እየተደረጉ ነበር። በጣም ሞቃት በሚሆንበት ጊዜ ሰገነት የሚተኙበት አለበለዚያም የሚዝናኑበት ስፍራ ነበር። በሰገነቱ ላይ በነበረ ጊዜ ዳዊት በጎረቤቱ ቤት በመታጠቢያ ቤቷ ሆና ሰውነቷን ስትታጠብ ቤርሳቤህን ተመለከታት። ዳዊትም የንጉሥነት ሥልጣኑን ያለ አግባብ በመጠቀም እንድትመጣና ከእርሱ ጋር እንድትተኛ አደረገ። የእግዚአብሔር ሰውና የእስራኤል ንጉሥ የነበረው ዳዊት አመነዘረ። ቤርሳቤህም አረገዘች ስለዚህም ከዚህ አሳፋሪ ነገር ለማምለጥ ዳዊት የሚችለውን ሁሉ አደረገ። ሁለት ነገሮችን ሞከረ፡- 

  1. በበዓል ቀን የቤርሳቤህን ባል ኦርዮን ከጦርነት ስፍራ ወደ ቤቱ እንዲመጣ አደረገ። ይህንን በማድረጉ ኦርዮ ወደ ቤቱ እንደሚገባና ከሚስቱ ጋር እንደሚተኛ ተስፋ አድርጎ ነበር። ኦርዮ ግን ስለ እስራኤል ጦር ገዶት፥ ይህንን ግብዣ እምቢ ብሎ ወደ ቤቱ ሳይገባና ሚስቱን ሳይጎበኝ ወደ ጦር ሜዳ ተመለሰ። 
  2. ዳዊት ለጦሩ መሪ ለኢዮአብ ኦርዮንን ከጦሩ ፊት ለፊት እንዲያሰልፈውና ተመትቶም እንዲሞት ጥለውት እንዲሸሹ እንዲያደርግ አዘዘው፤ ስለዚህ ዳዊት ኦርዮንን ለመግደል ጦርነቱን ተጠቀመበት። ዳዊት አመንዝራ ብቻ ሳይሆን ነፍሰ ገዳይም ሆነ።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) ብዙ ጊዜ አንድ ኃጢአት ሠርተን እርሱን ለመሸፈን ስንሞክር፥ ወደ ሌላ ኃጢአት የሚመራን እንዴት ነው? ለ) ይህ ነገር እንዴት እንደሚሆን፥ ከራስህ ሕይወት ሥዕላዊ መግለጫዎችን ስጥ። ይህን የምናደርገው ለምንድን ነው?

ስለዚህ ጉዳይ በጣም የሚያሳዝነው ነገር ኦርዮ ከዳዊት ምርጥ ወታደሮች አንዱ የነበረ መሆኑ ነው። ኦርዮ ምርጥ ተብለው ከሚጠቀሱት ከ30 የዳዊት ወታደሮች አንዱ ነበር (2ኛ ሳሙኤል 23፡39 ተመልከት)።

እግዚአብሔር የዳዊትን ኃጢአት ሳይቀጣ አልተወውም። ምናልባት ዳዊት ወደ አመንዝራነትና ነፍሰ ገዳይነት እንደተመለሰ ማንም ሰው አያውቅም ይሆናል። ዳዊት ግን ያውቅ ነበር። ከመዝሙራቱ በአንዱ ኃጢአቱን ለእግዚአብሔር ባለመናዘዙ ምክንያት፥ የተሰማውን የውስጥ መቃተትና ሥጋዊ ሕመም ይናገራል [መዝ. (50]። 

እግዚአብሔር ደግሞ ይህን ያውቅ ነበር፤ ስለዚህ የፈጸመውን ተግባር ክፉነት አስረግጦ ሊነግረው ነቢዩ ናታንን ላከበት። የዳዊትን ኃጢአት ታላቅነት በሚገልጥ መንገድ አንድ ምሳሌ ነግሮት ስለ ኃጢአቱ ወቀሰው። ዳዊት በፍርድ መሞት እንኳ እንደሚገባው ያውቅ ነበር። ዳዊት ከኃጢአቱ ንስሐ ቢገባም እንኳ በቀረው የሕይወት ዘመኑ በቤቱ መከፋፈልና ችግር እንደማይጠፋ እግዚአብሔር ነገረው። የቀረው የ2ኛ ሳሙኤል ታሪክ የሚናገረው ይህ ፍርድ በዳዊት ላይ እንዴት እንደተፈጸመ ነው። የእግዚአብሔር ፍርድ የዳዊትና የቤርሳቤህን የመጀመሪያን ልጅ ሞት የሚያካትት ነበር።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የጎለመሱ ክርስቲያኖች እንኳ በኃጢአት ሊወድቁ እንደሚችሉ ይህ ታሪክ ምን ያስተምረናል? ለ) የዚህ ዓይነት ኃጢአት እንዳንሠራ ራሳችንን እንዴት መጠበቅ እንችላለን? ) ስለ እግዚአብሔር ይቅር ባይነት ከዚህ ታሪክ የምንማረው ነገር ምንድን ነው? መ) ኃጢአት ይቅር ከተባለ በኋላ እንኳ ስለሚያስከትላቸው ነገሮች ከዚህ ምን እንማራለን?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

2ኛ ሳሙኤል 1፡1-5፡5

የውይይት ጥያቄ፡- 2ኛ ሳሙኤል 1-5፥5 አንብብ። ሀ) በዮናታንና በሳኦል ሞት ምክንያት ዳዊት ስሜቱን የገለጸው እንዴት ነበር? ለ) ዳዊት በመጀመሪያ የነገሠው በየትኛው የእስራኤል ነገድ ላይ ነው? ሐ) በዳዊትና በሳኦል ቤት መካከል የተፈጸመው ነገር ምን ነበር? መ) የሳኦል ቤት የተሸነፈው እንዴት ነበር? ሠ) ዳዊት በእስራኤል ሁሉ ላይ የነገሠው እንዴት ነበር?

ከሳኦል ሞት በኋላ፥ ዳዊት የእስራኤል ንጉሥ የሆነው ወዲያውኑ አልነበረም። ዳዊት በእስራኤል ሁሉ ላይ ለመንገሥ ከሳኦል ሞት በኋላ ሰባት ዓመት ፈጅቶበታል። ለእነዚህ ሰባት ዓመታት ዳዊት በይሁዳ ላይ ነግሦ ነበር። በእነዚህ ዓመታት ውስጥ ዳዊትን ለማንገሥ በሚፈልጉና የሳኦል ቤተሰብ በዙፋኑ ላይ መቆየት አለበት በማለት ከሳኦል ልጆች አንዱን ለማንገሥ በሚፈልጉ መካከል የእርስ በርስ ጦርነት ተካሂዷል።

የዚህ የ2ኛ ሳሙኤል ክፍል ዋና ዓላማ በሳኦል ቤተሰብ ላይ አንዳችም የበቀል ስሜት እንዳልነበረውና እንዳልተበቀለ እንዲሁም ለረጅም ጊዜ ሊገድለው ይፈልግ የነበረው ሳኦል በመሞቱ እንኳ እንዳልተደሰተ ለማሳየት ነው።

ሳኦል ከሞተ በኋላ፥ ከሳኦል ጋር ይዋጉ ከነበሩ ወታደሮች አንዱ የሳኦልና የዮናታንን ሞት ለማርዳት እየሮጠ ወደ ዳዊት መጣ። ይህ አማሌቃዊ ወታደር ይዤ ስላመጣሁት ወሬ ብቻ ሳይሆን፥ ስለ ሳኦልና ስለ ዮናታን ሞት ጭምር ዳዊት ይሸልመኛል ብሎ በማሰብ፥ በእግዚአብሔር የተቀባውን መሪ ሳኦልን እንደገደለ ተናገረ። ሳኦልን ገደልኩ ስላለ ዳዊት አስገደለው። ውሸቱ ሕይወቱን እንዲያጣ አደረገው። ዳዊት በሳኦል ሞት ምክንያት አልተደሰተም፤ ነገር ግን ሳኦልና ዮናታን በመሞታቸው አዘነ፤ ከምግብ ተለይቶ በመጾም አለቀሰ። ስለ ሳኦልና ስለ ልጁ ስለ ዮናታን ሞት የኃዘን ቅኔ ተቀኝ።

ከሳኦል ሞት በኋላ በእስራኤል ምድር ብዙ መደናገር ተነሥቶ ነበር። እስራኤላውያን ከፍልስጥኤማውያን ጋር ባደረጉት ጦርነት በመሸነፋቸውና ሳኦል በመሞቱም ፍልስጥኤማውያን አብዛኛውን ማዕከላዊ የእስራኤል ግዛት ሳይቆጣጠሩ አልቀሩም። ይሁንና የይሁዳ ነገድ ወደ ዳዊት በመምጣት ዳዊትን ለንጉሥነት ቀባው። የቀሩት የእስራኤል ነገዶችና የእስራኤል ጦር አምስት ዓመታት በፍልስጥኤማውያን ተጽዕኖ ሥር ከወደቁ በኋላ፥ ኢያቡስቴ የተባለውን የሳኦልን ልጅ የእስራኤል ንጉሥ ይሆን ዘንድ ቀቡት፤ በዚህም ምክንያት ዳዊትን በተከተሉት በይሁዳ ነገድና ኢያቡስቴን በተከተሉት በቀሩት የእስራኤል ነገዶች መካከል ለሁለት ዓመታት የማያቋርጥ ጦርነት ተካሄደ። ከኢያቡስቴ ጎን የነበረው ዋና ኃይል የእስራኤል ጦር አዛዥ አበኔር ነበር። ቀስ በቀስ ዳዊትና ከጎኑ ያለው ጦር ከኢያቡስቴና ከጎኑ ካለው ጦር ይልቅ እየበረታ መጣ። ቀጥሎም የጦር አዛዥ የነበረው አበኔር ከዳዊት ጎን ለመቆም ተስማማ። ይህም የእርስ በርስ ጦርነቱን ወደ ፍጻሜ እንዲመጣ አደረገው። የዳዊት ጦር አዛዥ የነበረው ኢዮአብ ግን የወንድሙን የአሣሄልን ደም ለመበቀል አበኔርን ገደለው። በዚህ ድርጊቱ ዳዊት ኢዮአብን ለመቅጣት ቢፈልግም እንኳ በቂ ኃይል ስላልነበረው አልቻለም። ሰሎሞን በዙፋኑ ላይ እስከተቀመጠ ድረስ ኢዮአብ በድርጊቱ ሳይቀጣ ቆየ (1ኛ ነገሥት 2፡5-6፥ 29-35)።

ኢያቡስቴም የራሱ ወገን በሆኑ ሁለት ሰዎች ተገደለ። ገዳዮቹ ዳዊት ይሸልመናል ብለው ወሬውን ይዘው መጡ። ዳዊት ግን ስለዚህ ድርጊታቸው በሞት ቀጣቸው። ከዚያም የእስራኤልም መሪዎች ተሰብስበው ዳዊትን አነሡት። በዚህ ዓይነት አገሪቱ በአንድ መሪ የምትመራ አንድ አገር ስለሆነች የእርስ በርሱ ጦርነት ያበቃል።

የውይይት ጥያቄ፡ ሀ) ዳዊት ለሳኦል ቤተሰብ ከነበረው ዝንባሌ በቀልን ስላለመፈጸምና ወደ ሕይወታችን መራርነት እንዳይገባ ስለ መከላከል ምን እንማራለን? ለ) እግዚአብሔር በመሪዎች ላይ ስላለው ቁጥጥርና በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ምን ያህል ጊዜ መምራት እንዳለባቸው ምን እንማራለን?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የ2ኛ ሳሙኤል ዓላማዎች 

ሀ. ከዳዊት በኋላ ለሚነሡ ነገሥታትና ለቤተ ክርስቲያን መሪዎች ሁሉ እግዚአብሔርን በሚያስከብር መንገድ የእርሱን ሕዝብ እንዴት መምራት እንደሚቻል ምሳሌ ለመስጠት ነው። ዳዊት ከእርሱ በኋላ የሚነሡ መሪዎች፣ ልጆቹም ጭምር ሕዝቡን እንዴት መምራት እንዳለባቸው ሊከተሉት የሚገባ ምሳሌ ነበር። በእግዚአብሔር ሕዝብ ላይ የተሾመ ምድራዊ መሪ፥ ከሰማያዊው ንጉሥ ሥልጣን በታች እግዚአብሔር በሚፈልገው መንገድ እንዴት እንደሚመራ የሚያሳይ ሕያው ምሳሌ ነው። የሚያሳዝነው ግን ከዳዊት ቀጥሎ ከነገሡት ዝርያዎቹ ጥቂቶቹ ብቻ የዳዊትን መንገድ ስለተከተሉ፥ ሕዝቡ ፈጥነው በኃጢአት ወደቁና በእግዚአብሔር ተፈረደባቸው።

የውይይት ጥያቄ፡ ሀ) በቤተ ክርስቲያንህ እንዴት ማገልገል እንዳለብህ መልካም ምሳሌዎች የሆኑህ የቤተ ክርስቲያን ወይም የሌሎች አብያተ ክርስቲያናት መሪዎችን ዘርዝር። ለ) እነዚህን ሰዎች በሕይወታቸውና በሥራቸው መልካም መሪዎች ያደረጋቸው ምንድን ነው? 

ለ. ዳዊት በእስራኤል ሕዝብ ላይ ሕጋዊ የሆነ መሪ እንደ ነበር ለማሳየት ነው። 1ኛ ሳሙኤል እና 2ኛ ሳሙኤል ዳዊት በእግዚአብሔርም ሆነ በሕዝቡ የተመረጠ ትክክለኛ መሪ እንደነበረ የሚያሳዩ በርካታ ሥዕላዊ መግለጫዎችን ለአይሁድ ይሰጣሉ። ንጉሥነቱን ያገኘው በማታለል፥ በሻጥር ወይም በኃይል አልነበረም። የመንግሥቱን ሥልጣን ለማግኘት የሳኦልን ቤተሰብ አላጠፋም። 

ሐ. እግዚአብሔር ከዳዊት ቤተሰብ ጋር ልዩ የሆነ ቃል ኪዳን በማድረግ፥ በእስራኤል ላይ ንጉሥ ይሆኑ ዘንድ ግልጥ የሆነ

መብት እንደሰጣቸው ለማሳየት ነው።

የውይይት ጥያቄ፥ 2ኛ ሳሙ. 7፡8-16 አንብብ። ሀ) እግዚአብሔር ለዳዊት የሰጠውን ልዩ ልዩ ቃል ኪዳኖች ዘርዝር። ለ) ዘፍ. 12፡1-3 አንብብ። እነዚህ ሁለት ቃል ኪዳኖች የሚመሳሰሉት እንዴት ነው? የሚለያዩትስ?

እስካሁን ድረስ ባለው የብሉይ ኪዳን ጥናታችን፥ እግዚአብሔር ከተለያዩ ሰዎች ጋር ስላደረጋቸው አራት ዋና ዋና ቃል ኪዳኖች ተመልክተናል፡- 1) ከኖኅና ከሰው ልጆች ሁሉ ጋር የተደረገ ቃል ኪዳን (ዘፍ. 9፡8-17)። 2) ከአብርሃም ጋር የተደረገ ቃል ኪዳን (ዘፍ. 15፡9-21፥ 3) ከእስራኤላውያን ጋር በሲና ተራራ የተደረገ ቃል ኪዳን (ዘጸ. 19-24 እና 4) ከሊቀ ካህኑ ከፊንሐስ ጋር የተደረገ ቃል ኪዳን (ዘኁ. 25፡10-13) ናቸው።

በዚህ ሳምንት በመጽሐፍ ቅዱሳችን ውስጥ ዐቢይ ስለሆነ አምስተኛ ቃል ኪዳን እንነጋገራለን፤ ይህም ከዳዊት ጋር የተደረገ ቃል ኪዳን ነው። ይህ ቃል ኪዳን በእስራኤል ሕዝብ ላይ ንጉሥ ወይም መሪ የመሆንን መብት የሚመለከት ቃል ኪዳን ነው። ለዚህ መጽሐፍ ጸሐፊ፥ እግዚአብሔር ከዳዊት ጋር ያደረገው ቃል ኪዳን የ2ኛ ሳሙኤል ዋና ትምህርት እንዲሁም 1ኛና 2ኛ ነገሥትን ለመረዳት የሚያስችል መሠረት ነው። በ2ኛ ሳሙ. 7፡5-16 እግዚአብሔር ለዳዊት የሰጣቸውን የሚከተሉትን የተስፋ ቃላት አስተውል፡

  1. «ታላቅ ስም አደርግልሃለሁ» (ቁ. 9)። ይህም እግዚአብሔር በዘፍ. 12፡2 ለአብርሃም ከሰጠው ቃል ኪዳን ጋር በጣም የሚመሳሰል ነው። ዳዊት በዚሁ መሠረት በዘመናት ሁሉ በእስራኤል ላይ ከነገሡ መሪዎች ጨርሶ ተወዳዳሪ የሌለው በመሆኑ እንደ አብርሃምና ሙሴ ስመ ገናና ሆነ። እንዲያውም የመጨረሻውና ዘላለማዊ የሆነው የእግዚአብሔር ሕዝቦች መሪ ኢየሱስ ክርስቶስ «የዳዊት ልጅ» ተብሎ ተጠራ (ማቴ. 1፡1፤ ማር. 10፡48)።
  2. «ለሕዝቤም ለእስራኤል ስፍራ አደርግለታለሁ፥ እተክለውማለሁ» (ቁ. 10)። እግዚአብሔር በዳዊት የአመራር ሥርዓት ውስጥ የእስራኤል ሕዝብ አዲስ ዘመን እንደሚመጣለት ተስፋ ሰጠ። ይህም ዘመን የተስፋ ምድር ከሆነችው ከአገራቸው ከነዓን ተገፍተን እንወጣለን ከሚል ፍርሃት ነጻ ሆነው የሚኖሩበት ጊዜ ይሆናል።
  3. «ከጠላቶችህም አሳርፍሃለሁ» (ቁ. 11)። እግዚአብሔር በዳዊት የአመራር ዘመን፥ ከጠላቶቻቸው ዕረፍትንና ደኅነትን ሰላምንም እንደሚሰጣቸው ለእስራኤላውያን ቃል ኪዳን ገባ። እግዚአብሔር ይህንን ቃል ኪዳን ፈጸመ። እግዚአብሔር፥ በከነዓን ምድር የሚኖሩትን ጠላቶቹን ሁሉ እንዲያሸንፍ ዳዊትን ረዳው። የከነዓን ምድር ድንበርም ከግብፅ ጀምሮ እስከ ኤፍራጥስ ወንዝ ድረስ ተስፋፋ። ከዳዊት በፊትም ሆነ በኋላ በእስራኤል ምድር ውስጥ እንዲህ ዓይነት ሰላምና ብልጽግና ታይቶ አይታወቅም፡

** ከላይ የተመለከትናቸው የእነዚህ ሦስት ቃል ኪዳኖች ዓላማ፡- እግዚአብሔር ከዳዊት ጋር ያደረገው ቃል ኪዳን፥ ከአብርሃም ጋር በገባው በታላቁ ቃል ኪዳን ሥር አለመሆኑን ለማሳየት ነው። የዳዊት ቃል ኪዳን የአብርሃም ቃል ኪዳን አፈጻጸም ሁኔታ ተጨማሪ መግለጫ ነው። እነዚህ ሦስት ቃል ኪዳኖች መሠረታቸው የአብርሃም ቃል ኪዳን ነው፤ ነገር ግን በ2ኛ ሳሙ. 7፡12-16 የሚገኙ የተስፋ ቃሎች፥ በተለይ ለዳዊትና ለቤተሰቡ የተሰጡ አዲስ የተስፋ ቃሎች ናቸው።

  1. «እግዚአብሔርም ደግሞ፡- ቤት እሠራልሃለሁ ብሎ ይነግርሃል» (ቁ. 11)። ዳዊት ለእግዚአብሔር የሚሆን ቤት ወይም ቤተ መቅደስ ማሠራት ፈልጎ ነበር። ይህንን እንዲያደርግ እግዚአብሔር አልፈቀደለትም። ይልቁንም እግዚአብሔር ለዳዊት ቤት ሊሠራለት ቃል ገባለት። ይህም ቤት የንጉሣዊ ስርወ መንግሥት በእስራኤል ላይ ሁልጊዜ የመንገሥ መብት ነው (ቁ. 16 ተመልከት)። 
  2. «ከወገብህ የሚወጣውን ዘርህን ከአንተ በኋላ አስነሣለሁ» (ቁ. 12)። የንጉሥነት ሥልጣኑ ለልጆቹ እንዳልተላለፈው እንደ ሳኦል ሳይሆን እግዚአብሔር የዳዊት ልጆች ከእርሱ በኋላ በንጉሥነት እንደሚቀጥሉ ቃል ገባ። ከዳዊት በኋላ ሰሎሞን መንገሡ የዚህ ቃል ኪዳን ፍጻሜ ነበር። በብሉይ ኪዳን እግዚአብሔር ለመጀመሪያ ጊዜ ለፖለቲካ አመራር ተከታታይ የሆነ የሥልጣን ውርስ ያደረገው በዚህ ስፍራ ነው።
  3. እርሱ ለስሜ ቤት ይሠራል» (ቁ. 13)። እግዚአብሔር ለዳዊት ቤተ መቅደስን ይሠራ ዘንድ አልፈቀደለትም፤ ነገር ግን ልጁ ቤተ መቅደሱን እንደሚሠራ ቃል ኪዳን ገባለት። በዚያም ክብሩን ያደርግ ዘንድ ተስፋ ሰጠ። ሰሎሞን ይህን በመፈጸም በጥንት ጊዜ እጅግ ታላላቅ ከሚባሉት ቤተ መቅደሶች አንዱ የነበረውን ቤተ መቅደስ ሠራ። የከርሰ ምድር ተመራማሪዎች በጥንት ዘመን ከነበሩ ሰባት አስደናቂ ነገሮች አንዱ ይህ ነው ይላሉ። 
  4. «እኔም አባት እሆነዋለሁ፥ እርሱም ልጅ ይሆነኛል» (ቁ. 14-15)። እግዚአብሔር ከዳዊት ልጅ ጋር ልዩ የሆነ ግንኙነት እንደሚኖረው ተስፋ ሰጠ። ይህ ግንኙነት በአባትና በልጅ መካከል እንዳለ ግንኙነት የቅርብና በፍቅር ላይ የተመሠረተ ነበር። ይህ ግንኙነት ጥፋት በሚፈጸምበት ጊዜ ቅጣትን የሚያስከትል ነበር፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ፍቅሩን እንደማይወስድ ቃል ገብቶ ነበር። ይህ ቃል ኪዳን በከፊል በሰሎሞን የተፈጸመ ሲሆን፥ ፍጹም በተሟላ መንገድ የተፈጸመው በኢየሱስ ክርስቶስ ነው (ማር. 1፡11፤ ዕብ. 1፡5 ተመልከት)።
  5. «ቤትህና መንግሥትህም በፊቴ ለዘላለም ይጠነክራል፥ ዙፋንህም ለዘላለም ይጸናል» (16)። እጅግ በጣም የሚያስደንቀውና እግዚአብሔር ለዳዊት የሰጠው ይህ የመጨረሻ ቃል ኪዳን ነው፤ ነገር ግን በሊቃውንት መካከል ከፍተኛ ውይይት ያስነሣ ነው። እግዚአብሔር ለዳዊት የገባለት ቃል ኪዳን ትክክለኛ መግለጫው ምንድን ነው? እግዚአብሔር ለዳዊት የገባለት ቃል ኪዳን ከዘሩ ሁልጊዜ በእስራኤል ላይ የሚነግሥ ሰው እንደሚኖር ነውን? ይህ ከሆነ ቃል ኪዳኑ አልተፈጸመም ማለት ነው፤ ምክንያቱም በ586 ዓ.ዓ. የደቡብ እስራኤል መንግሥት የሆነው የይሁዳ መንግሥት ከተደመሰሰ ወዲህ፥ እስራኤልን የሚገዛ ከዳዊት ወገን የተነሣ ምንም ዓይነት ንጉሥ አልነበረም። ታዲያ ይህንን ቃል ኪዳን የምንረዳው እንዴት ነው?

ሀ. «ለዘላለም» የሚለው ቃል በዕብራይስጥ የተለያየ ትርጉም ሊኖረው ይችላል። ይህ ቃል ፍጻሜ የሌለው ማለትም ልክ እንደ እግዚአብሔር መጀመሪያና መጨረሻ የሌለው ማለት ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን ያልተወሰነ ወይም ያልተለየና ያልታወቀ ጊዜ ማለትም ሊሆን ይችላል፤ (ለምሳሌ፡- 1ኛ ሳሙ. 1፡22፤ 2፡30-31፤ ኤር. 17፡4 ተመልከት)። የብሉይ ኪዳን ተጨማሪ ጥናት የሚያሳየን፥ እግዚአብሔር ለዳዊት የገባለት ቃል ኪዳን የእርሱ ዘር በእስራኤል ላይ ንጉሥ የመሆንና የመቀጠል ጊዜው ያልተወሰነ ዕድል እንደ ነበረው ነው። ይህ የመገዛት ሥልጣን ግን የተመሠረተው የዳዊት ዝርያዎች የመለኮታዊውን ንጉሥ ትእዛዛት ለመፈጸም በሚያሳዩት ፈቃደኝነት ላይ ነበር። ዳዊት በ2ኛ ሳሙ. 7፡29 ከጸለየው ጸሎት ግልጽ ሆኖ እንደምናየው የዳዊት ዝርያዎች ሁልጊዜ ለእግዚአብሔር በቅንነት ባይታዘዙ መግዛታቸውን እንደሚቀጥሉ ይህ ቃል ኪዳን አይናገርም፤ ስለዚህ ዳዊት የእርሱ ዘር በኃላፊነት እንዲቀጥል ያለማቋረጥ በረከቱን እንዲሰጠው እግዚአብሔርን ይጠይቃል።

ለ. ይህ ቃል ኪዳን በቅድመ ሁኔታ ላይ የተመሠረተ ነበር ወይስ አልነበረም? ይህ ቃል ኪዳን በቅድመ-ሁኔታ ላይ የተመሠረተም ያልተመሠረተም ነው ለማለት እንችላለን። ለዳዊት ቃል ኪዳኑ በምንም ቅድመ-ሁኔታ ላይ ያልተመሠረተ ነበር። እግዚአብሔር ይህንን ቃል ኪዳን ለዳዊት ለመፈጸም ከዳዊት የጠየቀው ቅድመ-ሁኔታ አልነበረም፤ ነገር ግን የዘላለም ገዢነቱን የሚናገረውን የቃል ኪዳን ክፍል ለመፈጸም የተሰጡ ቅድመ-ሁኔታዎች ነበሩ። በ1ኛ ነገሥት 2፡2-4 ዳዊት ይህንን ቃል ኪዳን ለሰሎሞን ሲያስተላልፍ ግልጽ እንዳደረገው «የምታደርገውንና የምትሄድበትን ሁሉ ታከናውን ዘንድ፥ በሙሴ ሕግ እንደ ተጻፈ ሥርዓቱንና ትእዛዛቱን ፍርዱንና ምስክሩንም ትጠብቅ ዘንድ፥ በመንገዱም ትሄድ ዘንድ፥ የአምላክህን የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ጠብቅ። ይኸውም ደግሞ እግዚአብሔር ስለ እኔ፡- ልጆችህ መንገዳቸውን ቢጠብቁ፥ በፊቴም በፍጹም ልባቸውና በፍጹም ነፍሳቸው በእውነት ቢሄዱ ከእስራኤል ዙፋን ሰው አይቆረጥብህም ብሎ የተናገረውን ቃል ያጸና ዘንድ ነው» (በተጨማሪ 1ኛ ነገሥት 6፤ 12 9፡4-7 ተመልከት)። እግዚአብሔር ለዳዊት በእስራኤል ዙፋን ላይ እንደሚቀመጥና ሊያሸንፈው ወይም ከዙፋኑ ሊያወርደው የሚችል ማንም እንደሌለ ቃል ኪዳን ገብቶለት ነበር፤ ከዚህ ባሻገር ልጁ በሥልጣን ላይ የመቆየቱ ነገር በልጁ ወይም በዝርያዎቹ ሁሉ መታዘዝ ላይ የተመሠረተ ነበር።

ነገር ግን ይህ ነገር ዘላለማዊና በምንም ቅድመ ሁኔታ ላይ ያልተመሠረተ መሆኑን የምናይበት ሌላ መንገድም አለ። አለመታዘዝ ለጊዜው የዳዊትን ዝርያዎች የመንገሥ መብት ቢያሰናክልም፥ የዳዊት ዋና ልጅ የሆነው መሢሑ ይህንን ቃል ኪዳን ይፈጽማል። ነቢያት እንድ ቀን ታላቁ «የዳዊት ልጅ» እንደሚመጣ ከእግዚአብሔር ዘንድ ተረድተው ነበር (ኢሳ. 9፡6-7 11፤ (ኤር. 23፡5-6፤ ሕዝ. 34፡23-24 ተመልከት)። እግዚአብሔር ሕዝቦችና ዓለምን ሁሉ ከዳዊት እጅግ በላቀ አኳኋን ይገዛል። የዳዊት ልጅ የሆነው ኢየሱስ ክርስቶስ፥ በእግዚአብሔርና በዳዊት መካከል የተገባውን ቃል ኪዳን ይፈጽማል፤ ምክንያቱም እርሱ በሕዝቡ ላይ የሚገዛ የዘላለም ንጉሥ ነው (ለምሳሌ፡- በራእይ 21፡1-6፤ ሉቃስ 1፡32-33 ይህ ቃል ኪዳን በኢየሱስ ክርስቶስ እንደተፈጸመ ተመልከተው)። ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምሳያ የሌለው ንጉሥ ነው። እርሱ በጽድቅና በቅንነት ከእግዚአብሔር የንጉሥነት ዙፋን ሥር ሆኖ የሚያስተዳድር ነው፡፡ ዳዊት የጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ሕይወት ምሳሌ ነው፤ ምክንያቱም ኢየሱስ ክርስቶስ በዳዊት ሕይወት ውስጥ በከፊል የታየውና እግዚአብሔር ከአንድ ንጉሥ የሚፈልገውን ነገር ስለሚፈጽም ነው።

የውይይት ጥያቄ፥ ከዳዊት ጋር ከተደረገው ቃል ኪዳን፥ ስለ እግዚአብሔር ባሕርይ፥ ስለ እግዚአብሔር ተስፋ ቃልና ስለ መታዘዝ አስፈላጊነት የምንማረው ምንድን ነው?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

የ2ኛ ሳሙኤል መግቢያ

እስካሁን ድረስ የዳዊትን ሕይወት እያጠናን ነበር፤ ዳዊትም በእስራኤል ነገሥታት ታሪክ ውስጥ እጅግ የከበረ ከብሉይ ኪዳን ታላላቅ ሰዎች አንዱ ነው። በብሉይ ኪዳን ከሚገኙ ሰዎች ሁሉ በላቀ ሁኔታ (ከሙሴ፥ ከኢያሱ፥ ከአብርሃምም ሳይቀር) ስለ ዳዊት ሕይወት ብዙ ነገር እናውቃለን። 1ኛ ሳሙኤል በአብዛኛው ዳዊት የእስራኤል የመጀመሪያ ንጉሥ ከነበረው ከሳኦል ጋር ስለ ነበረው ግንኙነት ይናገራል። የዳዊት ታሪክ በ2ኛ ሳሙኤልም ይቀጥላል። በ1ኛ ዜናም ተደግሟል።

1ኛ ጥያቄ፦ 1ኛ ሳሙ. 13፡14 አንብብ። ሀ) እግዚአብሔር ዳዊትን እንደ ልቤ የሚሆንልኝ ሲለው ምን ማለቱ ነበር? ለ) አንድ ሰው እንደ እግዚአብሔር ልብ ሊሆን የሚችለው እንዴት ነው?

እግዚአብሔር ዳዊትን «እንደ ልቤ የሆነ» ብሉ ጠራው (1ኛ ሳሙ. 13፡14)። ደግሞም «ባሪያዩ» ብሎ ጠርቶታል (2ኛ ሳሙ. 3፡18፤ 1ኛ ነገሥ. 11፡32)። እግዚአብሔር ዳዊትን በጣም የወደደው ለምንድን ነው? ከእኛ የተሻለ ስለ ነበረ ነውን? ወይስ ዳዊት ለእግዚአብሔር ጥልቅ ፍቅርና ልዩ የሆነ የጠበቀ ግንኙነት ስለ ነበረው ነው?

ዳዊት ከማናችንም የተለየ ሰው አልነበረም። ታላቅነቱ በአስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ እንኳ እግዚአብሔርን ለመውደድና ለእርሱም ለመታዘዝ ስለ መሰነ ነው። ለእግዚአብሔር የነበረው ፍቅር ታላቅ ነበር። በመዝሙረ ዳዊት ውስጥ በተደጋጋሚ የዳዊት ልብ እግዚአብሔርን ለማወቅ ሲጓጓ እናያለን (መዝ. 27)። መንፈሱ ለእግዚአብሔር ሥራና በሕይወቱ ለሚፈጸም ኃጢአት ንቁ ነበር (መዝ. (51)።

ዳዊት ልዩ የሆነ መሪም ነበር። ታላቅና ብርቱ ተዋጊ ነበር። በጦርነት ሜዳ በነበረው ችሎታ ፍልስጥኤማውያንና ሌሎች በርካታ ሕዝቦችን አሸንፏል። ታላላቅ ተዋጊ የሆኑ ብርቱ ሰዎችን በዙሪያው ለማሰለፍም የሚችል ሰው ነበር። የሙዚቃ መሣሪያ በመጫወትና መዝሙሮችን በመጻፍ እጅግ የታወቀ ሰውም ነበር። ዳዊት ከጻፋቸው መዝሙራት አብዛኛዎቹ በመዝሙረ ዳዊት የተመዘገቡና ዛሬም ቢሆን ለክርስቲያኖች እጅግ ተወዳጅ የሆኑ የቅዱሳት መጻሕፍት ክፍል ሆነዋል። ጻድቅ፥ ይቅር ባይ፥ ለጓደኞቹ ታማኝና በነገሮች ሁሉ በእግዚአብሔር ላይ የሚታመን መሪ ስለ ነበር፥ ብርቅና ፍጹም መሪ ነበር። ከዳዊት በኋላ የነገሡ ነገሥታት በሙሉ ከእርሱ ጋር በንጽጽር ቀርበዋል (ለምሳሌ፡- 2ኛ ነገሥት 18፡3)። በተጨማሪም ዳዊት ሰዎችን ሁሉ የሚገዛው መሢሕ፥ የታላቁ ንጉሥ የጌታ ኢየሱስ አባት ነበር። ዳዊት በጦርነት እያሸነፈ ብዙ ምድርን ያዘ። ነገሥታትን ለራሱ አስገዛ፤ የእስራኤልን ድንበር ከግብፅ ጀምሮ እስከ ኤፍራጥስ ወንዝ ድረስ አሰፋ። ለቤተ መቅደሱ ሥራ የሚያስፈልጉ ነገሮችን ሁሉ አዘጋጀ። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ዳዊት ረዘም ላለ ጊዜ የሚነግረን አለምክንያት አይደለም።

ዳዊት እግዚአብሔርን እንዳስከበረ እኛም እርሱን የምናስከብር የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ለመሆን ብንፈልግ፥ የእግዚአብሔር ወዳጆችና የእግዚአብሔር ሕዝብ ታላላቅ መሪዎች ለመሆን እንዴት እንደምንችል ለማወቅ የዳዊትን ሕይወት ማጥናት አለብን። ለሕይወታችን ዳዊት የሄደበትን አቅጣጫ ልናስይዘው ይገባናል።

ይህ ማለት ግን ዳዊት ፍጹም ነበረ ማለት አይደለም። ዳዊት ለእግዚአብሔር ከፍተኛ ፍቅር የነበረው ብቻ ሳይሆን ትልቅ ኃጢአትም ሠርቶአል። አመንዝራ፥ ነፍሰ ገዳይ፥ በሠራዊቱ ብዛት የሚመካ፥ ኩሩና ቤተሰቡን መቆጣጠር ያልቻለ ሰው ነበር።

የእግዚአብሔር ወዳጆችና እንደ ልቡ የምንሆን መሆን ወይም በእግዚአብሔር የተወደድን ሰዎችና እርሱ የሚጠቀምብን መሆን ማለት፥ አንዳችም ኃጢአት የማናደርግ ፍጹማን ወይም ትልቅ ኃጢአት የማንፈጽም ሰዎች ነን ማለት አይደለም። እግዚአብሔር ይጠቀምብን ዘንድ ግን መንፈሳዊ ንቃትን በሕይወታችን ልናሳድግ ለእግዚአብሔር ጥልቅ የሆነ ፍቅር ሊኖረን፥ ከእርሱ ጋር ኅብረት የማድረግ ፍላጎት ልናዳብር፥ ኃጢአትን ልንጠላና የንስሐን አስፈላጊነት ልንገነዘብ ወዘተ. ያስፈልጋል። ዳዊት የከፋ ኃጢአት ቢሠራም እንኳ ልቡ ለመንፈሳዊው ነገርና ለእግዚአብሔር ንቁ ስለነበረ እንዲሁም ንስሐ ስለሚገባ እግዚአብሔር በከፍተኛ ደረጃ ተጠቀመበት።

የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በመንፈሳዊ ነገር ንቁ የሆነ ልብ የሚያስፈልጋቸው ለምንድን ነው? ለ) መንፈሳዊ ንቃት ያለውን ልብ ልናገኝ የምንችለው እንዴት ነው? ሐ) ልብህን ለመንፈሳዊ ነገርና ለራሱ ንቁ ለማድረግ እግዚአብሔር በሕይወትህ እየሠራ ያለው እንዴት ነው? መ) አንተ ራስህ ለእግዚአብሔር «እንደ ልቤ» የሚባል ሰው እንድትሆን ከሕይወትህ ልታስወግዳቸው የሚገቡ ነገሮች ምንድን ናቸው? አሁኑኑ ትናዘዝና ትተዋቸው ዘንድ ከቁርጥ ውሳኔ ድረስ። 

የውይይት ጥያቄ፥ «ዳዊት» የሚለውን ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት ተመልከትና ስለ ሕይወቱ አስፈላጊ የሆኑ ጥቂት ነገሮችን ዘርዝር። 

1ኛና 2ኛ ሳሙኤል በመጀመሪያ አንድ መጽሐፍ ስለነበረ፥ አብዛኛው የ1ኛ ሳሙኤል ታሪካዊ መሠረት ለ2ኛ ሳሙኤልም የሚሆን ነው። ስለ 2ኛ ሳሙኤል በጣም አስፈላጊ የሆኑ የሚከተሉትን ነገሮች አስታውስ።

  1. 1ኛና 2ኛ ሳሙኤል በመጀመሪያ አንድ መጽሐፍ ነበሩ። ጸሐፊያቸውም አንድ ሰው ነው። መጽሐፉ የተሰየመው በእስራኤል የነገሥታትን ዘመን በጀመረውና የእስራኤላውያንን የመጀመሪያ ሁለት ነገሥታት በቀባው በሳሙኤል ነው።
  2. የመጽሐፈ ሳሙኤል ጸሐፊ ማን እንደሆነ አይታወቅም። የተጻፈው የግን ከሰሎሞን ሞት በኋላ ሳይሆን አይቀርም።
  3. የእነዚህ ሁለት መጻሕፍት ማዕከላዊ ገጸ-ባሕርይ ከእስራኤል ነገሥታት ሁሉ ታላቅ የነበረው ዳዊት ነው። 

የ2ኛ ሳሙኤል አስተዋጽኦ 

  1. ዳዊት በይሁዳ ላይ ነገሠ (1-4) 
  2. ዳዊት በእስራኤል ሁሉ ላይ ነገሠ (5፡1-5) 
  3. የንጉሥ ዳዊት ተግባራት ስኬታማነት (5፡6-9፡12)

ሀ. ዳዊት ኢየሩሳሌምንና ፍልስጥኤማውያንን አሸነፈ (5፡6-25) 

ለ. ዳዊት ታቦቱን ወደ ኢየሩሳሌም አስመጣ (6) 

ሐ. እግዚአብሔር ለዳዊት የዘለዓለም መንግሥት ተስፋ ሰጠው (7)

መ. የዳዊት መንግሥት ስፋት (8) 

ሠ. ዳዊት ለዮናታን የገባውን ቃል ኪዳን ጠበቀ (9)

ረ. ዳዊት አሞራውያንን አሸነፈ (10) 

  1. የንጉሥ ዳዊት ውድቀት (11-20)

ሀ. የዳዊት ምንዝርናና ነፍሰ ገዳይነት (11-12)

ለ. የዳዊት ልጆች ዓመፅና ሞት (13-20) 

  1. ስለ ዳዊት አገዛዝ የመጨረሻ ትምህርቶች (21-24)

የ2ኛ ሳሙኤልና የ1ኛ ዜና መዋዕል ንጽጽር 

ብሉይ ኪዳን ታላቁ ንጉሥ የነበረውን የዳዊትን ታሪክ በሁለት የተለያዩ ነገር ግን ተደጋጋፊ በሆኑ መጻሕፍት አስፍሮአል፤ እነርሱም 1ኛና 2ኛ ሳሙኤልና 1ኛ ዜና መዋዕል ናቸው። 1ኛና 2ኛ ሳሙኤል የሚናገሩት፥ ዳዊት እንዴት ንጉሥ እንደሆን ሲሆን የ1ኛ ዜና ትኩረት ግን ዳዊት በሕይወት ዘመኑ ለእስራኤል ስላበረከተው ፖለቲካዊ በተለይ ደግሞ ሃይማኖታዊ ተግባር ነው። ለምሳሌ የ1ኛ ዜና 8 ምዕራፎች አብዛኛው ክፍል የሚናገረው ዳዊት ለቤተ መቅደስ ሥራው የሚሆኑ ነገሮችን እንዴት እንዳደራጀ ነው። 

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)