የዮሐንስ ወንጌል የጥናት መምሪያና ማብራሪያ
የታሪካዊ እና ዳራዊ ዳሰሳ ትንተና
የዮሐንስ ወንጌል የተጻፈበት የታሪክ ምዕራፍ ክርስትና ከአይሁድ እምነት ጋር የነበረው ትስስር እየላላ የመጣበትና የወንጌሉ ስርጭት ወደ ግሪኩ ዓለም በሰፋበት ወቅት ነበር። በወቅቱ የነበሩ የፍልስፍና ተጽዕኖዎች፣ በተለይም የጥበብ (Gnosticism) ጅማሮዎች፣ ለወንጌሉ ቃላትና አቀራረብ መነሻ ሆነዋል። ይህ ወንጌል ከሌሎቹ ሦስት ወንጌላት (ማቴዎስ፣ ማርቆስ እና ሉቃስ) ለየት ባለ መልኩ የኢየሱስን ማንነት በሥነ-መለኮታዊ ጥልቀት ይተነትናል።
ጸሐፊውና የማንነት ጥያቄ
በቤተክርስቲያን ታሪክና ትውፊት መሠረት የዚህ ወንጌል ጸሐፊ የዘብዴዎስ ልጅ ሐዋርያው ዮሐንስ እንደሆነ ይታመናል። ምንም እንኳን መጽሐፉ ራሱ ጸሐፊውን በስም ባይጠቅሰውም፣ “ኢየሱስ ይወደው የነበረው ደቀ መዝሙር” በሚል መጠሪያ የተገለጸው እርሱ እንደሆነ የውስጥ ማስረጃዎች ያሳያሉ። ቀደምት የቤተክርስቲያን አባቶች፣ በተለይም ኢራኒዮስ፣ ይህንኑ እውነታ አረጋግጠዋል።
የመጻፊያ ዘመን፣ ቦታ እና ተደራሲያ
አብዛኞቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ወንጌሉ በ85 እና 95 ዓ.ም መካከል እንደተጻፈ ይስማማሉ። የተጻፈበትም ስፍራ በኤፌሶን እንደሆነ ይታመናል። ተደራሲያኑ ደግሞ ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ እንዲያምኑና አምነውም በስሙ ሕይወት እንዲሆንላቸው የተፈለጉ አማኞችና በወቅቱ በነበሩ የሐሰት ትምህርቶች የተከበቡ ክርስቲያኖች ናቸው።
የዮሐንስ ወንጌል ዋነኛ ትምሕርቶችና ጭብጥ
የዮሐንስ ወንጌል ዋነኛ ትኩረት የኢየሱስ ክርስቶስን አምላክነት ማረጋገጥ ነው። “ቃል” (Logos) የሚለው ጽንሰ ሐሳብ፣ ሰባቱ “እኔ ነኝ” ተብሎ የተገለጹት የኢየሱስ ማንነቶች፣ እና ሰባቱ ታላላቅ ምልክቶች (ተዓምራት) የወንጌሉ ዋነኛ ጭብጦች ናቸው። “ማመን” እና “የዘላለም ሕይወት” የሚሉት ቃላትም በመጽሐፉ ውስጥ በስፋት ተደጋግመው የሚገኙና የወንጌሉን ዓላማ የሚገልጹ ናቸው።