የሉቃስ ወንጌል የጥናት መምሪያና ማብራሪያ
የሉቃስ ወንጌል ጥልቅ ጥናት፡ ታሪካዊ፣ ዳራዊ እና ሥነ-መለኮታዊ ትንተና
በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከሚገኙት አራቱ ወንጌላት መካከል የሉቃስ ወንጌል በስነ-ጽሁፍ ውበቱ፣
በታሪካዊ ጥንቃቄው እና በስነ-መለኮታዊ ጥልቀቱ ተለይቶ ይታወቃል፡፡ ይህ መጽሐፍ በባህላዊ አረዳድ “ተወዳጁ ሐኪም” ተብሎ በሚጠራውና የሐዋርያው ጳውሎስ የጉዞ ጓደኛ በነበረው በሉቃስ እንደተጻፈ ይታመናል ፡፡ ሉቃስ ይህን ወንጌል ሲያዘጋጅ በዘመኑ የነበሩ የታሪክ ጸሐፊዎች የሚከተሉትን ስልት በመጠቀም፣ የዓይን ምስክሮችን በማነጋገርና መረጃዎችን በጥንቃቄ በማሰባሰብ እንደሆነ በመቅድሙ ላይ ገልጿል ፡፡ ይህ ጥናታዊ ሪፖርት በሉቃስ ወንጌል ላይ የተደረገ እጅግ ሰፊና ዝርዝር ትንተና ሲሆን፣ እያንዳንዱን ምዕራፍና ቁጥር በጭብጥ በመከፋፈል፣ ጥልቀት ያለው ምልከታና ትርጓሜን እንዲሁም ሁሉንም ነጥቦች የሚያካትቱ ተግባራዊ የውይይት ጥያቄዎችን አካቶ ይተነትናል፡፡
መግቢያ፡ የታሪክ ዳራ እና የጸሐፊው ማንነት
የሉቃስ ወንጌል የተጻፈበት ዘመን ምሁራን እንደሚስማሙበት ከ60 እስከ 80 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ ነው ፡፡ አንዳንድ ወግ አጥባቂ ምሁራን ግን የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ የጳውሎስን የሮም እስራት ውጤት ሳይገልጽ ድንገት መጠናቀቁን መሠረት በማድረግ፣ ወንጌሉ ከ61-63 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ ተጽፎ ሊሆን እንደሚችል ይገምታሉ ፡፡ ጸሐፊው ሉቃስ ሶርያዊ እንደሆነና በዘመኑ በነበረው የግሪክ ስነ-ጽሁፍና ሳይንሳዊ እውቀት የሰለጠነ እንደነበረ ይነገራል ፡፡ ይህ መጽሐፍ የተጻፈው ለተከበረው ቴዎፍሎስ ቢሆንም፣ ሰፊው የንባብ ታዳሚ ግን ከአይሁድ ውጭ ያሉ አሕዛብ እንደሆኑ ከመጽሐፉ ይዘት መረዳት ይቻላል ፡፡ ሉቃስ ወንጌሉን ሲጽፍ እንደ ማርቆስ ወንጌል ያሉ ቀደምት ሰነዶችንና የዓይን ምስክሮችን ምስክርነት ተጠቅሟል ፡፡ መጽሐፉ በስነ-ጽሁፍ ደረጃው እጅግ የላቀ ግሪክኛ የተጻፈ ሲሆን፣ ከሌሎቹ ወንጌላት በተለየ መልኩ የታሪክ ቅደም-ተከተልን ለመጠበቅ ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል፡፡ የሉቃስ ወንጌል ልዩ ትኩረት ከሚሰጣቸው ነጥቦች መካከል መንፈስ ቅዱስ፣ ጸሎት፣ ለሴቶች ያለው አክብሮት፣ ለደሆችና ለተገፉት ያለው ርኅራኄ እንዲሁም የምሥራቹ ዓለም አቀፋዊነት ተጠቃሾች ናቸው፡፡
የሉቃስ ወንጌል በታሪካዊ ጥራቱና በሥነ-ጽሑፍ ውበቱ ወደር የማይገኝለት ድንቅ የመጽሐፍ የቅዱስ ክፍል ሲሆን፥ የተጻፈውም በታማኝ የጳውሎስ የጉዞ ጓደኛና ባለሙያ ሐኪም በነበረው በሉቃስ አማካኝነት እንደሆነ ይታመናል፤ ይህም በ60 እና በ80 ዓ.ም መካከል (አንዳንዶች 63 ዓ.ም ይሉታል) ለክቡር ቴዎፍሎስና ለአሕዛብ አማኞች እንዲደርስ ተዘጋጅቷል። ይህ ወንጌል አንድ ትልቅና ልብን ደስ የሚያሰኝ ጭብጥን ይዞልናል፤ እርሱም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለአይሁድ ብቻ ሳይሆን ለሰው ዘር ሁሉና ለዓለም ሁሉ የቀረበ ብቸኛ አዳኝ መሆኑን ነው። ሉቃስ እንደ አንድ ጥንቁቅ የታሪክ ተመራማሪ እያንዳንዱን ክስተት በዝርዝርና በከፍተኛ የግሪክ ቋንቋ ጥራት ያቀረበ ሲሆን፥ ይህም እኛ ዛሬ የእምነታችንን መሠረት በተረጋገጠ እውነት ላይ እንድንመሠርት ትልቅ አቅም ይሆነናል፤ ልክ አንድ ሐኪም ለበሽተኛው ጥንቃቄ የተሞላበት መድኃኒት እንደሚሰጥ ሁሉ ሉቃስም የነፍሳችንን መድኃኒት የሆነውን የክርስቶስን ታሪክ በሥርዓት አቀናብሮ አቅርቦልናል።