የሰው ኃጢአት

የኃጢአ ትርጉም 

ይህ የቀረበው ጽሑፍ የኃጢአትን ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም፣ የውርስ ባሕርይዋን፣ በክርስቲያን ሕይወት ላይ የምታመጣውን ተጽዕኖና መለኮታዊ መፍትሔዋን በግልጽ የሚያስረዳ እጅግ ጥልቅ የትምህርት ስብስብ ነው። በጽሑፉ ውስጥ የነበሩትን የፊደል ግድፈቶች፣ የተሳሳቱ የቃላት አጻጻፎችንና የሥርዓተ-ነጥብ ክፍተቶችን ሙሉ በሙሉ አስተካክያለሁ።

ለማንበብና ለጥናት ይበልጥ ምቹ፣ ሥርዓታማና ማራኪ እንዲሆን በንዑስ አርዕስትና በደመቁ ነጥቦች ከፋፍዬ ያቀረብኩት የተስተካከለው ሙሉ ጽሑፍ የሚከተለው ነው፦

የኃጢአት ትርጉምና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ይዘት

ኃጢአት የሚለውን ቃል ለመተርጎም በየጊዜው ብዙ የተለያዩ አስተሳሰቦች ተሰጥተዋል፤ ትርጉሞቹም በግልጽ ክፍሎች ይመደባሉ፦

1. ቅዠት ነው የሚል አመለካከት፦ አንዳንዶች ኃጢአት ቅዠት ነው፥ ኃጢአት የሚባል ነገር የለም፤ በሰው ዘንድ ድክመት ቢኖርም በቂ ጊዜ ካገኘ በአዝጋሚ ለውጥ ሂደት የሚወገድ ነው ይላሉ። አንድ ሐኪም በቅርብ ጊዜ “በሥነ-አእምሮ ሕክምና ኃጢአት ለሚባል አሳብ ቦታ የለንም” ብሏል። ከዓመታት በፊት ብዙ ፈላስፎች ሰው ስለ ኃጢአት የሚያስበው ከእውቀት ማነስ የተነሳ ነው፤ በቂ እውቀት በሚያካብትበት ጊዜ ግን ኃጢአት የሚባለውን ቅዠት ከአእምሮው ይፍቃል ብለዋል።
2. ዱዋሊዝም (Dualism/ሁለትዮሽነት)፦ ኃጢአት ከእግዚአብሔር ቁጥጥር ውጭ እና ከእግዚአብሔር ነጻ የሆነ የክፋት ዘላለማዊ መመሪያ ነው የሚሉ አሉ። ይህ ሁለት አመለካከቶችን ያቀፈ ፍልስፍና ከጥንታዊው የሃይማኖት መሪ ከዘራቱስትራ (Zoroaster)፣ ከቻይናውያኑ የ“ያንግ” (Yang) እና “ይን” (Yin) አስተሳሰብ፥ እንዲሁም ከቀድሞዎቹ ግኖስቲኮች (Gnostics) እምነት ጋር የተያያዘ ነው።
3. ራስ ወዳድነት ነው የሚል አመለካከት፦ ኃጢአት ራስ ወዳድነት ነው። ይህ በብዙዎች ዘንድ የተለመደና በመጽሐፍ ቅዱስም የሚጠቀስ ቢሆንም፥ ሌሎቹን የኃጢአት ምንጮች ሁሉ ግን ያጠቃለለ አይደለም። በዚህ ትርጉም መሠረት ለምሳሌ ድሆችን ለመመገብ ከሀብታም የሚሰርቅ ሰው ድርጊት፥ ራሱን ከመውደድ የተነሳ ያልተፈጸመ ሊሆን ይችላል፤ ይሁን እንጂ ድርጊቱ ኃጢአት መሆኑ አያከራክርም። የአብዛኛው የኃጢአት ምንጭ ራስ ወዳድነት መሆኑ ግን አሌ የሚባል አይደለም።
4. ዓመፀኝነት (ከሕግ ውጭ መሆን)፦ በ1ኛ ዮሐንስ 3፡4 ላይ ለኃጢአት የተሰጠው ትርጉም ዓመፀኝነት (ከሕግ ውጭ መሆን) የሚል ነው። ይህ ቀላል ትርጉም ተጨማሪ ማብራሪያ ያስፈልገዋል። ኃጢአት ምን እንደሆነ ለማሳወቅ ሕግ ምን እንደሆነ መግለጥ አለብን። የሕግን ትርጉም ለማሳወቅ ደግሞ በየትኛው የታሪክ ዘመን ላይ ሆነን እንደምንነጋገር መገንዘባችን ወሳኝ ይሆናል። ሕግ በኤደን ገነት አንድ ነገር ማለት ሲሆን፥ ሕግ በአብርሃም ዘመን፥ እንዲሁም ሕግ በሙሴ ዘመን የተለየ ትርጉም ነበረው። ዛሬ ደግሞ ሕግ በአዲስ ኪዳን የተጻፉ ብዙ ትእዛዞች ናቸው። እንግዲህ ኃጢአት እነዚህን ትእዛዞች መጣስ ነው።

የኃጢአት አጠቃላይ መለኪያ፦ ቁልጭ ያለ ማብራሪያ በ1ኛ ቆሮንቶስ 10፡31 ላይ እናገኛለን። አማኞች የሚያደርጉትን ሁሉ ለእግዚአብሔር ክብር እንዲያደርጉ ታዘዋል። ስለዚህ የኃጢአት አጠቃላይ ትርጉም ከእግዚአብሔር ክብር የሚያንስ ማንኛውንም ነገር መፈጸም ማለት ነው። ይህ እርግጠኛው የኃጢአት መለኪያ ስለመሆኑ በሮሜ 3፡23 ላይ ተጽፏል።

የግል ኃጢአት

በብሉይ ኪዳን ኃጢአትን የሚገልጡ ስምንት መሠረታዊ ቃላት ሲኖሩ፥ በአዲስ ኪዳን ደግሞ ቢያንስ አሥራ ሁለት አሉ። እነርሱም የሚያመለክቱት፦

• ፩. በግልጽ የሚታወቅና ኃጢአት የተፈጸመበት መመዘኛ ሁልጊዜ ይኖራል።
• ፪. ክፋት የተለያዩ ቅርጾች ሊኖሩት ይችላል።
• ፫. የሰው ኃላፊነት ግልጽና የማያሻማ ነው።
• ፬. ኃጢአት በእግዚአብሔር ላይ ማመፅ ነው።

(ለዚህ የሚረዱ ጥቅሶች፦ ዘፍጥ. 38፡7፤ ሕዝ. 48፡11፤ 1ኛ ነገሥ. 8፡50፤ ማቴ. 5፡21፤ 1ኛ ቆሮ. 6፡9፤ ገላ. 6፡1፤ 1ኛ ጢሞ. 4፡2 ናቸው።)

የግል ኃጢአት ማለት ዒላማን መሳት ማለት ብቻ አይደለም፤ እግዚአብሔር ያቀደልንን ዓላማዎችና ግቦችን አለሟሟላት ማለትም ነው።

የኃጢአታዊ ተፈጥሮ ውርስና አጠቃላይ ጎዶሎነት

ከፍጥረታችን የቁጣ ልጆች እንደሆንን ሐዋርያው ጳውሎስ ይገልጣል (ኤፌ. 2፡3)። ይህ ኃጢአታዊ ተፈጥሮ፥ ሰዎች ሁሉ በትውልድ የወረሱት፥ በእግዚአብሔር ዘንድ የማያስመሰግን መልካም፥ ክፉ ወይም ገለልተኛ ነገር የማድረግ ዝንባሌ ነው። የሰው ባሕርይ በየአቅጣጫው እንደተበላሸ የሚነግሩን ብዙ ጥቅሶች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አሉ። አእምሮው (2ኛ ቆሮ. 4፡4፤ ሮሜ 1፡28)፥ ሕሊናው (1ኛ ጢሞ. 4፡2)፥ ፈቃዱ (ሮሜ 1፡28)፥ ልቦናው (ኤፌ. 4：18)፥ ሁለንተናው (ሮሜ 1፡18-3፡20) ሁሉ ተበላሽቷል።

ይህ የአጠቃላይ ጎዶሎነት (Total Depravity/ቶታል ዲፕራቪቲ) ትምህርት ይባላል። አጠቃላይ ጎዶሎነት ሲባል ሁሉም ሰው በድርጊቱ ፍጹም ክፉ ሆኗል፥ ወይም ሁሉም ሰው በማንኛውም ዓይነት ኃጢአት ውስጥ ሁልጊዜ ይዘፈቃል፥ ወይም አንድ ሰው በጎ ድርጊትን ፈጽሞ አይወድም እንዲሁም አያደርግም ማለት አይደለም። ለማለት የተፈለገው፦ ኃጢአት የሰዎችን ሁለንተና (አእምሮ፣ ስሜት፣ ፈቃድ) ሙሉ በሙሉ እንደሚበክልና በዚህም የተነሳ ተፈጥሯዊ ሰው በእግዚአብሔር ፊት በራሱ ጥረት የዘላለም ዋጋ የሚያስገኝለትን ነገር እንደሚያጣ ነው።

የኃጢአት ብክለትና ማስተላለፍ (Imputation)

የሥነ-መለኮት ምሁራን የኃጢአትን ብክለትና ፍርድ ማስተላለፍ (Imputation/ኢምፒውቴሽን) በተመለከተ ብዙ ተከራክረዋል። ብዙዎች የአዳም ኃጢአት ከእርሱ በኋላ በተወለዱት ሁሉ ላይ ተላልፏል ሲሉ፤ ሌሎች ደግሞ አዳም የሰውን ልጅ ወክሎ ቢያጠፋም፥ የእርሱ የግል በደል ፍርድ ወደ ሌሎቹ በቀጥታ አይተላለፍም ይላሉ። ይህ ሁሉ ክርክር የሮሜ 5፡12ን ትርጉም መነሻ በማድረግ ሲሆን፥ በተለይ “ሁሉ ኃጢአትን አደረጉ” የሚሉትን ቃላት በተመለከተ ነው። የቃላቱ ትርጉም «ሰዎች ሁሉ ኃጢአተኞች ናቸው (ኃጢአታዊ ተፈጥሮ አላቸው)» ማለት ነው? ወይስ «አዳም ኃጢአት በፈጸመ ጊዜ በአንዳች ተወካያዊ ሁኔታ የሰው ዘር ሁሉ አብሮ ኃጢአት ሠራ» ማለት? ሁለተኛው አስተሳሰብ እውነት ከሆነ የኃጢአትን ፍርድ ማስተላለፍ (Imputation) ያመለክታል።

ብዙዎች ይህን አሳብ ልክ አይደለም፥ ምክንያቱም «አንድ ሰው ገና ሳይወለድ ለተሠራው ኃጢአት እንዴት ጥፋተኛ ይሆናል?» ይላሉ። መደምደሚያው በሰዎች ፍትሕ ሚዛን ቀላል ባይሆንም፥ ይህ የጋራ ተጠያቂነት አሳብ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በግልጽ የሚገኝ ሐቅ ነው። (በመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ውስጥ 1ኛ ሳሙ. 22፡15፤ 2ኛ ቆሮ. 5፡21፤ ዕብ. 7：9-10ን እንደ ምሳሌ ይመልከቱ።)

ተግባራዊ ምሳሌ፦ የሌባ ወይም የነፍሰ ገዳይ ልጆች ምንም እንኳን ወላጃቸው ወንጀሉን በፈጸመበት ጊዜ ሕጻናት ቢሆኑና ስለ ወንጀሉም ምንም የማያውቁ ቢሆኑም፥ በወላጃቸው ስም ምክንያት ዕድሜ ልካቸውን በማኅበረሰቡ ዘንድ በእፍረትና በጭንቀት እንደሚኖሩ ይታወቃል። (በሌላ በኩል አንዳንድ ሰዎች ሌሎች በሠሩት መልካም ሥራ ሲጠቀሙና የማይገባቸውን ነገር ሲያገኙ ይታያል፤ ለምሳሌ ያህል ገና ያልተወለዱ ልጆች እንኳ ስለ ወላጆቻቸው የውርስ ጉዳይ በፍርድ ቤት በሚሰጡ ውሳኔዎች ምክንያት ብዙ ጊዜ በነጻ ጥቅም ያገኛሉ።)

በኃጢአት የመበከልና የመቆጠር አሳብ በመጽሐፍ ቅዱስ የተረጋገጠ ሲሆን፥ ከዚህ ጋር ሰው በግሉ የሚሠራው ኃጢአትና የተፈጥሮ ደካማነቱ (እነዚህ ሦስቱ) አንድ ላይ ተዳምረው ነው እግዚአብሔር በሰዎች ኃጢአት ላይ በጽድቅ እንዲፈርድ ምክንያት የሚሆኑት።

ኃጢአትና ክርስቲያን

፩. የኃጢአት እርግጠኛነት (የማያቋርጥ ውጊያ)

ክርስቲያን መሆን አንድን ሰው ኃጢአት ፈጽሞ ከመሥራት ነጻ አያደርገውም። እርግጥ በምድራዊ ሕይወትም ቢሆን ክርስቲያን ከኃጢአት ባሕርይ ሙሉ በሙሉ የነጻ ሊሆን ይችላል (Sinless Perfection) ብለው የሚያስተምሩ አሉ። የአዲስ ኪዳን ትምህርት ግን ከዚህ የተለየ ነው። ለማስረጃም ያህል ሐዋርያው ዮሐንስ በእርሱ ዘመን የነበሩ ሰዎች በሐሰት የሚናገሯቸው ሦስት ነገሮች እንዳሉ በ1ኛ ዮሐንስ 1፡8-10 አረጋግጧል፦

• ቁጥር 8፦ የኃጢአት ተፈጥሮ/መመሪያ በውስጣችን መኖሩን መካድ።
• ቁጥር 9፦ የተወሰኑ የተናገሯቸውንና ያደረጓቸውን ኃጢአቶች መካድ።
• ቁጥር 10፦ በሕይወት ዘመን ግልጽ ኃጢአት ማድረጋቸውን ፍጹም መካድ።

፪. የአማኝ ግዴታዎች (በብርሃን መመላለስ)

የአማኝ ዋና ግዴታው “በብርሃን መመላለስ” ነው (1ኛ ዮሐ. 1፡7)። ከእግዚአብሔር ጋር እውነተኛ ኅብረት የሚገኘው ይህ መለኮታዊ ብርሃን መልካምንና ክፉውን እንዲገልጥ በጸሎት በመማለድና ለዚህ ብርሃን ሳያቋርጡ ታዛዥ በመሆን ነው። ክርስቲያን በዚህ ምድራዊ አካል እስካለ ድረስ ራሱ የብርሃን ምንጭ መሆን አይችልም፤ ነገር ግን በብርሃን ውስጥ መመላለስ መቻል ይኖርበታል። ይህን ሲያደርግ ሁለት ነገሮች ይከናወናሉ፦ በመጀመሪያ ከሌሎች አማኞች ጋር እውነተኛ ኅብረት ይኖረዋል፥ ሁለተኛ በደሙ ይነጻል።

ይህ መንጻት በብርሃን የመመላለሱ ቀጣይነት ያለው ውበት እንጂ፥ የደረቀ ሥርዓታዊ ኑዛዜ ውጤት ብቻ ሊሆን አይችልም። በሌላ አነጋገር በብርሃን መመላለሳችን ድካምና ኃጢአታችንን ይበልጥ ስለሚያሳየን የማያቋርጥ መንጻት እንፈልጋለን። ይህ የሚገኘው ደግሞ በክርስቶስ መስቀል ሞት በኩል ነው። በብርሃን መመላለስ የሚያሰናክሉንን የሕይወት ጨለማ ጎኖች በመገንዘብ ወዲያው ንስሐ እንድንገባ ያደርገናል። በዚህ ብርሃን በበለጠ መመላለሳችንም በርቀት ያለውን ጨለማ በማስወገድ፥ ከበፊቱ የበለጠ መለኮታዊ ብርሃን ያስገኝልናል።

፫. የኃጢአት መከላከያ

ምንጊዜም ቢሆን በበሽታ ከመለከፍ አስቀድሞ መከላከያ ክትባት መውሰድ ይመረጣል። እግዚአብሔርም ለአማኞች የኃጢአት መከላከያ መንገዶችን አዘጋጅቷል፦

• የእግዚአብሔር ቃል፦ ኃጢአት እንዳንሠራ ቃሉን በልባችን ማከማቸት (መዝ. 119፡11)።
• የክርስቶስ ሊቀ-ካህናታዊ ምልጃ፦ ከክፉ እንዲጠብቀንና እንዳንወድቅ የሚጸልየው የኢየሱስ ምልጃ (ዮሐ. 17፡15)።
• የመንፈስ ቅዱስ አገልግሎት፦ የመንፈስ ቅዱስ በውስጣችን መኖርና የሚሰጠን የመቀደስ ኃይል (ዮሐ. 14፡16-17)።

፬. የኃጢአት ቅጣት

• ማንኛውም ኃጢአት በአማኙና በሰማያዊው አባቱ መካከል ያለውን የቅርብ ኅብረትና ደስታ ይቀንሳል (1ኛ ዮሐ. 1፡6)።
• አንዳንድ ግልጽ ኃጢአቶች፥ አጥቢያ ቤተ ክርስቲያን አጥፊውን ወንድም እስከማግለል (የቤተ ክርስቲያን ተግሣጽ) እርምጃ እንድትወስድ የሚያደርጉ ይሆናሉ። ያንን የሚያደርጉት ግን ያ ወንድም ተመትቶ ወደ ጌታ የሚመለስበትን ተስፋ በማሰብ ነው (1ኛ ቆሮ. 5፡4-5)።
• ለማያቋርጥና ለግትር ኃጢአት የእግዚአብሔር አባትነታዊ የወቀሳና የቅጣት እርምጃዎች (ተግሣጽ) ይኖራሉ (ዕብ. 12፡6)።
• በአንዳንድ ከባድ አጋጣሚዎች፥ ከኃጢአት ፈጽሞ ያልተላቀቀንና ቤተ ክርስቲያንን የሚያሰናክልን አማኝ ጌታ በሥጋዊ ሞት ቀድሞ ወደ ሰማይ ይወስደው ይሆናል (1ኛ ቆሮ. 11:30)።

፭. የኃጢአት መፍትሔ (ኑዛዜና ንስሐ)

ማንኛውም ጊዜ ኃጢአት ማድረጋችን ሲታወቀን በፈቃዳችን ለመናዘዝ የተዘጋጀን መሆን አለብን። በግሪክ “መናዘዝ” (Homologeo) የሚለው ቃል “አንድን ቃል አብሮ መልሶ መናገር” ወይም “መስማማት” ያመለክታል። አማኝ ኃጢአቱን ሲናዘዝ፥ እግዚአብሔር ስለዚያ ኃጢአት በተናገረው ፍርድ ላይ በሙሉ ልብ መስማማቱ ነው፤ ያለፈ ስሕተቱንና ጥፋቱን መገንዘቡን ያሳያል (1ኛ ዮሐ. 1፡9)።

መናዘዝ ፈጣን ይቅርታ ለማግኘት ብቻ የሚደረግ ከንፈር የማንቀሳቀስ ማነብነብ አይደለም። እውነተኛ ንስሐ መግባት ኑዛዜንና ኃጢአትን ፍጹም የመተው ጽኑ መሻትን ያጠቃልላል (ሐዋ. 19፡18)። ይሁን እንጂ አንድ አማኝ በተናዘዘበት ኃጢአት ላይ ደግሞ ደጋግሞ ቢወድቅ፥ ይህ ሁኔታ በኑዛዜው ላይ የግድ የጎደለ ነገር መኖሩን አያመለክትም፤ ምናልባት ከንስሐ በኋላ የተወሰዱት ተግባራዊ እርምጃዎች በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ላይ ያልተደገፉ በመሆኑ ሊሆን ይችላል።

በኃጢአት ምክንያት የተቋረጠው የእግዚአብሔር የቅርብ ኅብረት፥ በንስሐ ጊዜ ተመልሶ ይመሠረታል። ኃጢአት አንድን እውነተኛ አማኝ ከእግዚአብሔር ቤተሰብ አባልነቱ ፈጽሞ አይሰርዘውም (ልጅነቱ አይጠፋም)፤ ነገር ግን የቤተሰቡን ሙሉ ሰላምና ደስታ ተካፋይ እንዳይሆን ያግደዋል። መናዘዝ ግንኙነቱን ያድሰዋል። በዚህ መለኮታዊ ቤተሰብ ውስጥ ያለው ዘላለማዊ ድነት ጨርሶ ሊበላሽ አይችልም። ነገር ግን በኃጢአት ምክንያት የዕለት ተዕለት ደስታው ሊቋረጥ ይችላል። የአንድ ሰው ኃጢአት ሌሎቹን የቤተሰብ አባላትም ሊጎዳ ስለሚችል፥ ግንኙነቶቹን ለማስተካከል ተገቢው እርምጃ ሊወሰድ ይገባል። ኃጢአት እጅግ ከባድ ነገር ነው፤ እግዚአብሔርን ያሳዝናል፥ ሌሎችንና እኛንም ይጎዳል።

ምንጭ፦ “የመጽሐፍ ቅዱስ ሥርዓተ-ትምህርት ጥናት”፣ በዶክተር ቻርልስ ሲ. ራይሪ ተጽፎ፥ በሲሳይ ደሳለኝ የተተረጎመ እና በየላፕስሊ/ብሩክስ ፋውንዴሽን የታተመ ነው። ለዚህ ድንቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር ይባርካቸው። ይህን ጽሑፍ ኮፒ እና ፕሪንት አድርጎ መጠቀም ይቻላል፤ ሆኖም ጽሑፉን መለወጥና ለሽያጭ ማዋል በሕግ የተከለከለ ነው።