1. መግቢያ
የዚህ ጥናታዊ ሪፖርት ቀዳሚ ግብ በመጽሐፍ ቅዱሳዊው የሕግ (Torah) ጽንሰ-ሐሳብ ላይ ጥልቅ፣ ሥነ-መለኮታዊ እና ታሪካዊ ትንታኔ ማቅረብ ነው። ሕግ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚኖረው ትርጉም ከቀላል ደንቦችና መመሪያዎች ባለፈ፣ ከእግዚአብሔር ቅዱስ ባሕርይ እና ከቃል ኪዳን መዋቅር ጋር የተያያዘ ነው። ይህ ሞጁል ሕግን በጥንቱ የቅርብ ምስራቅ (Ancient Near East) እና በጥንታዊቷ እስራኤል የቃል ኪዳን አውድ ውስጥ ይተነትናል። ጥናቱ የሕጉን ሦስትዮሽ ክፍፍል ማለትም ሥነ-ምግባራዊ (Moral)፣ ሥነ-ሥርዓታዊ (Ceremonial) እና ፍትሐ-ብሔራዊ (Civil/Judicial) ሕጎችን በዝርዝር በመለየት፣ እያንዳንዳቸው ለብሉይ ኪዳን ማኅበረሰብ የነበራቸውን ሚና እና በአዲስ ኪዳን ያላቸውን ፋይዳ ይዳስሳል።
በሁለተኛው ክፍል ሕጉ የነበረው መለኮታዊ ዓላማ ይተነተናል። ሕጉ የእግዚአብሔርን ቅድስና ለመግለጥ፣ የሰውን ኃጢአተኝነት ለማጋለጥ (ሮሜ 3:20) እና እስራኤልን እንደ ቅዱስ ሕዝብ ለይቶ ለማቆየት የተሰጠ ነው። በተለይም በገላትያ 3:24 ላይ እንደተገለጸው ሕጉ ወደ ክርስቶስ የሚያደርስ “ሞግዚት” ወይም “አሳዳጊ” (Paidagōgos) ሆኖ ያገለገለበትን ትምህርታዊ ሚና በጥልቀት ይፈትሻል። በተጨማሪም ነቢያት ለውጫዊ ሥርዓት ብቻ ትኩረት በሚሰጥ እና ከልብ ታዛዥነት በራቀ አምልኮ ላይ ያቀረቡትን ትችት ይዳስሳል።
በሦስተኛው ክፍል የሕግ አተገባበር በአዲስ ኪዳን ያለውን ለውጥ (Paradigm Shift) ይተነትናል። ኢየሱስ ክርስቶስ ሕግን እንዴት እንደፈጸመው፣ ትርጉሙን እንዳጠናከረው እና “የክርስቶስን ሕግ” እንደመሠረተ በማቴዎስ 5:17-20 ላይ በመመርኮዝ ያብራራል። የኢየሩሳሌም ጉባኤ (የሐዋርያት ሥራ 15) በአሕዛብ አማኞች ላይ የነበረውን የሕግ ተፈጻሚነት የወሰነበትን ታሪካዊ ሂደት በመተንተን፣ ለዘመናዊው ክርስቲያን ሕግን የመረዳትና የመተግበር ማዕቀፎችን (Covenantal, Dispensational, and Theonomic views) ያቀርባል። ይህ ሪፖርት የአማኙን ሕይወት ከሕግና ከጸጋ ሚዛን አንጻር ለመምራት የሚያስችል ጥልቅ እውቀትና ግንዛቤን ለማስጨበጥ ያለመ ነው።
2. ክፍል 1፡ የሕግ ትርጉም
2.1. የሕግ (ቶራ) ትርጉም በታሪካዊ እና ቃል ኪዳናዊ አውድ
“ቶራ” (תּוֹרָה) የሚለው የዕብራይስጥ ቃል መሠረታዊ ትርጉሙ “መመሪያ”፣ “ትምህርት” ወይም “ምክር” ማለት ነው። ይህ ቃል የመነጨው “ያራህ” (ירה) ከተሰኘው የዕብራይስጥ ሥርወ-ቃል ሲሆን፣ ትርጉሙም “መወርወር” ወይም “አቅጣጫን ማመልከት” የሚል ነው። በጥንታዊቷ እስራኤል አውድ ሕግ ማለት እግዚአብሔር ለሕዝቡ የሰጠው የሕይወት መመሪያና ወደ ቅድስና የሚመራበት መንገድ ተደርጎ ይታያል። ሕጉ የተሰጠው እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብፅ ባርነት ካወጣቸው በኋላ በመሆኑ፣ ሕጉ የመዳን መንገድ ሳይሆን በጸጋ የዳነ ሕዝብ ለእግዚአብሔር ያለውን ታማኝነት የሚገልጽበት የቃል ኪዳን ሰነድ ነው።
የሙሴ ቃል ኪዳን በጥንቱ የቅርብ ምስራቅ ከነበሩት “የሱዘሬንቲ ስምምነቶች” (Suzerainty Treaties) ጋር ተመሳሳይ መዋቅር አለው። በዚህ መዋቅር ውስጥ ታላቁ ንጉሥ (እግዚአብሔር) ለተገዥው ሕዝብ (እስራኤል) ያደረገውን ውለታ ይዘረዝራል፣ ከዚያም ሕዝቡ ሊከተሏቸው የሚገቡ ግዴታዎችን (ሕግጋትን) ያስቀምጣል። ይህም ሕግ የነጻነት መግለጫ እንጂ የባርነት ቀንበር አለመሆኑን ያሳያል። የአይሁድ ሊቃውንት ሕጉን በሁለት ይከፍሉታል፦ የጽሑፍ ቶራ (Written Torah) እና የቃል ቶራ (Oral Torah)። የጽሑፍ ቶራ በሙሴ አምስቱ መጻሕፍት ላይ ያተኮረ ሲሆን፣ የቃል ቶራ ደግሞ እነዚህን ሕግጋት በተለያዩ የሕይወት ዘርፎች ለመተርጎም የሚያገለግሉ ትውፊታዊ ትምህርቶችን (ሚሽና እና ታልሙድን) ያጠቃልላል።
2.2. የሙሴ ሕግ ሦስትዮሽ ክፍፍል
ምንም እንኳን የብሉይ ኪዳን ሕግ እንደ አንድ ወጥ “የቃል ኪዳን ጥቅል” ቢታይም፣ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔን ለማቅለል በቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች የመከፈል ልምድ አለው።
| የሕግ ክፍል | ትርጉምና ይዘት | መጽሐፍ ቅዱሳዊ ምሳሌዎች | የዘመናዊነት ፋይዳ |
| ሥነ-ምግባራዊ ሕግ (Moral Law) | የእግዚአብሔርን ቅዱስ ባሕርይ የሚያንጸባርቁና ለማንኛውም ሰው በየትኛውም ዘመን የሚሠሩ ዘላለማዊ መርሆዎች። | አሥርቱ ትእዛዛት (ዘጸአት 20)፤ እግዚአብሔርንና ባልንጀራን መውደድ። | አሁንም ለአማኞችና ለሰው ልጆች ሁሉ የሥነ-ምግባር መለኪያ ሆኖ ያገለግላል። |
| ሥነ-ሥርዓታዊ ሕግ (Ceremonial Law) | የአይሁድን አምልኮ፣ መስዋዕት፣ የንጽሕና ሥርዓት እና በዓላትን የሚመለከቱ ሕጎች። | የመስዋዕት ሥርዓት (ዘሌዋውያን 1-7)፣ የምግብ ሕጎች፣ ግርዛት፣ የሰንበት በዓላት። | በክርስቶስ መስዋዕትነት የተፈጸሙና አሁን ለአማኙ እንደ ጥላ ብቻ የሚያገለግሉ (ዕብራውያን 10:1)። |
| ፍትሐ-ብሔራዊ ሕግ (Civil/Judicial Law) | እስራኤልን እንደ አንድ ብሔራዊ መንግሥት ለማስተዳደርና ማኅበራዊ ፍትሕን ለማስፈን የተሰጡ ሕጎች። | የባርነትና የካሳ ሕጎች፣ የግብርና የርስት ሕጎች (ዘጸአት 21-23)። | እስራኤል እንደ መንግሥት ስላበቃች ሕጉ ቢቆምም፣ በመርህ ደረጃ ግን ለማኅበራዊ ፍትሕ መመሪያ ይሆናሉ። |
ይህ ክፍፍል በተለይ በሪፎርምድ (Reformed) ሥነ-መለኮት ውስጥ ትልቅ ቦታ አለው። ሥነ-ምግባራዊ ሕጉ ከፍጥረት ጀምሮ በሰው ልብ ውስጥ የታተመ “የተፈጥሮ ሕግ” (Natural Law) መገለጫ ተደርጎ ይወሰዳል። ሥነ-ሥርዓታዊና ፍትሐ-ብሔራዊ ሕጎች ግን ለተወሰነ ጊዜና ለተወሰነ ሕዝብ የተሰጡ “ፖዘቲቭ ሕጎች” (Positive Laws) ናቸው።
2.3. የመጽሐፍ ቅዱስ ሕግ እና የሐሙራቢ ሕግ ንጽጽር
የእስራኤልን ሕግ ከጥንቱ የቅርብ ምስራቅ የሕግ ኮዶች (ለምሳሌ ከሐሙራቢ ሕግ) ጋር ማነጻጸር የእስራኤልን ልዩ ሥነ-መለኮታዊ ሥነ-ምግባር በግልጽ ያሳያል። ምንም እንኳን በሁለቱ መካከል መዋቅራዊ ተመሳሳይነቶች ቢኖሩም፣ በመሠረታዊ እሴቶቻቸው ላይ ከፍተኛ ልዩነት ይታያል።
| የንጽጽር ነጥብ | የሐሙራቢ ሕግ (Code of Hammurabi) | የሙሴ ሕግ (Mosaic Law) |
| የሥልጣን ምንጭ | ንጉሡ ሐሙራቢ ከፀሐይ አምላክ (ሻማሽ) እንደተቀበለው ቢገልጽም፣ ሕጉ የንጉሡን ሥልጣን ለማጽናት ያለመ ነው። | ምንጩ ቀጥታ እግዚአብሔር (ያህዌ) ሲሆን፣ ዓላማው ሕዝቡን ቅዱስ ማድረግ ነው። |
| የሕይወት ዋጋ | በሰውና በንብረት መካከል ልዩነት ያደርጋል፤ ለምሳሌ ንብረት የሰረቀ በሞት ሊቀጣ ይችላል። | የሰው ሕይወት ከንብረት በላይ ዋጋ ይሰጠዋል፤ በንብረት ስርቆት የሞት ቅጣት አይጣልም። |
| ማኅበራዊ እኩልነት | በደረጃና በሀብት ላይ የተመሰረተ ነው፤ ባለሀብቶችና ተራው ሕዝብ በተለያየ መስፈርት ይዳኛሉ። | በሁሉም እስራኤላዊ ላይ እኩል ተፈጻሚነት አለው፤ “ለባዕድ አገር ሰውና ለአገሬው ሰው አንድ ሕግ ይሁን” ይላል። |
| የቅጣት ዓላማ | ቅጣቱ በኃይልና በማስፈራራት ላይ የተመሰረተ ነው፤ የሰውነት ክፍሎችን የመቁረጥ ቅጣት በብዛት አለ። | ቅጣቱ መልሶ ማቋቋም ላይ ያተኩራል፤ ምሕረትና ፍትሕን ያመዛዝናል (Lex Talionis – ገደብ ያለው ቅጣት)። |
| ሐይማኖታዊ ፋይዳ | በዋናነት ዓለማዊ (Secular) እና አስተዳደራዊ ነው። | በሙሉ ሃይማኖታዊና ሥነ-ምግባራዊ ነው፤ ሕግ መጣስ በእግዚአብሔር ላይ የሚደረግ ኃጢአት ነው። |
የእስራኤል ሕግ ልዩ የሚያደርገው ለድሆች፣ ለባዕዳን፣ ለወላጅ አልባ ሕጻናትና ለባለ ባልቴቶች የሚሰጠው ልዩ ጥበቃ ነው። ይህም የእግዚአብሔርን ርኅሩኅና ፍትሐዊ ባሕርይ የሚያንጸባርቅ ነው።
3. ክፍል 2፡ የሕግ ዓላማ
3.1. የእግዚአብሔርን ቅዱስ ባሕርይ መግለጥ
የሕጉ ዋነኛ ተግባር የእግዚአብሔርን ቅድስና ለሕዝቡ ማሳየት ነው። “እኔ ቅዱስ ነኝና እናንተም ቅዱሳን ሁኑ” (ዘሌዋውያን 19:2) የሚለው ትእዛዝ ሕጉ የእግዚአብሔርን ባሕርይ በሰው ሕይወት ውስጥ ለመተርጎም የተሰጠ መሆኑን ያሳያል። ሕጉ እግዚአብሔር ምን እንደሚወድ እና ምን እንደሚጠላ የሚገልጽ መስታወት ነው። ለምሳሌ አሥርቱ ትእዛዛት የእግዚአብሔርን ታማኝነት፣ ፍትሐዊነትና ቅድስና በዝርዝር ያሳያሉ።
3.2. የሰውን ኃጢአተኝነት ማጋለጥ
በሥነ-መለኮት ውስጥ ሕጉ እንደ “መስታወት” (Mirror) ያገለግላል። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 3:20 ላይ “በሕግ ሥራ ሥጋ የለበሰ ሁሉ በእርሱ ፊት አይጸድቅም፤ ኃጢአት በሕግ ይታወቃልና” በማለት እንደገለጸው፣ ሕጉ የሰውን ውድቀትና ድካም የሚያጋልጥ መሣሪያ ነው። ሕጉ ፍጹም የሆነውን መለኮታዊ መስፈርት በማቅረብ፣ ሰው በገዛ ጥረቱ ወደ እግዚአብሔር መቅረብ እንደማይችል ያረጋግጣል። ይህም ሰውን ወደ ጸጋና ወደ ክርስቶስ እንዲሸሽ ያደርገዋል።
3.3. እስራኤልን ለይቶ መቀደስ
ሕጉ እስራኤልን ከአሕዛብ ጣዖት አምልኮና ርኩሰት ለይቶ ለመጠበቅ የተሰጠ ነው። እስራኤል “የካህናት መንግሥትና ቅዱስ ሕዝብ” እንድትሆን ሕጉ እንደ አጥር ሆኖ አገልግሏል። የምግብ ሕጎችና የንጽሕና ሥርዓቶች እስራኤላውያን ከሌሎች አሕዛብ ጋር እንዳይደባለቁና ማንነታቸውን እንዳያጡ በማድረግ፣ መሲሑ የሚመጣባትን መስመር ጠብቀው እንዲቆዩ ረድተዋል።
3.4. ሕጉ እንደ “ሞግዚት” (ገላቲያ 3:24)
በገላትያ 3:24 ላይ ሕጉ “ወደ ክርስቶስ የሚያመጣን ሞግዚታችን” ተብሏል። “ፓይዳጎጎስ” (παιδαγωγός) የሚለው የግሪክ ቃል በጥንቱ ዘመን አንድን ሕጻን ከቤት ወደ ትምህርት ቤት የሚያደርስ፣ ሥርዓት የሚያስተምርና የሚጠብቅ ባሪያን ያመለክታል። ሕጉም በተመሳሳይ፦
- ጥበቃ ሰጥቷል፦ እስራኤል በሕጻንነት ዘመኗ በሥነ-ምግባርና በአምልኮ እንድታድግ ረድቷል።
- ተግሣጽ ሰጥቷል፦ የሰውን ዓመፅ በመግታትና በማረም ሥርዓት እንዲይዙ አድርጓል።
- አመልክቷል፦ እውነተኛው ትምህርት (ክርስቶስ) እስኪመጣ ድረስ ሰውን አዘጋጅቷል። ክርስቶስ ከመጣ በኋላ ግን አማኞች ከዚህ “ሞግዚት” ስር ወጥተው በልጅነት መንፈስ የሚመሩበት ዘመን ደርሷል።
3.5. የነቢያት ትችትና የልብ ታዛዥነት
በብሉይ ኪዳን ዘመን የነበሩ ነቢያት ሕጉን በውጫዊ ሥርዓት ብቻ መፈጸምን አጥብቀው ተቃውመዋል። ኢሳይያስ 1 እና አሞጽ 5 እንደሚያሳዩት፣ እግዚአብሔር ፍትሕና ምሕረት በሌለበት ሁኔታ የሚቀርብን መስዋዕት አይቀበልም። ነቢያት ሕጉ ከውጫዊ አፈጻጸም ይልቅ በልብ ውስጥ ሊታተም የሚገባው “የፍቅር ሕግ” መሆኑን አጽንዖት ሰጥተዋል። ይህም በአዲስ ኪዳን የሚመጣውን “የልብ ግርዛት” እና “የአዲስ ኪዳን መንፈስ” የሚያመለክት ነበር።
4. ክፍል 3፡ የሕግ አተገባበር
4.1. የክርስቶስ የሕግ ፍጻሜ (ማቴዎስ 5:17-20)
ኢየሱስ ክርስቶስ ሕግን ሊሽር ሳይሆን ሊፈጽም እንደመጣ በግልጽ ተናግሯል። የክርስቶስ ፍጻሜ በሦስት ደረጃዎች ሊታይ ይችላል፦
- ፍጹም ታዛዥነት፦ ኢየሱስ ሕጉን ያለ አንዳች ጉድለት በመፈጸም፣ ሕጉ የሚጠይቀውን ጽድቅ ለሰው ልጆች አረጋግጧል።
- ትርጓሜያዊ ማጠናከሪያ (Intensification)፦ በተራራው ስብከት ላይ ኢየሱስ ሕጉ ከውጫዊ ተግባር (አትግደል) አልፎ እስከ ልብ ሐሳብ (አትቆጣ) ድረስ እንደሚዘልቅ በማስተማር የሕጉን መንፈሳዊ ጥልቀት ገልጧል።
- የጥላዎች መፈጸም፦ በሥነ-ሥርዓታዊ ሕግ ውስጥ የነበሩት መስዋዕቶችና በዓላት በክርስቶስ አካልና ሥራ ፍጻሜ አግኝተዋል። አሁን አማኞች የሚመሩት “በክርስቶስ ሕግ” (የፍቅር ሕግ) ነው።
4.2. የኢየሩሳሌም ጉባኤና የአሕዛብ አማኞች (ሐዋሪያት ሥራ 15)
በመጀመሪያዋ ቤተክርስቲያን ውስጥ የአሕዛብ አማኞች የሙሴን ሕግ (ግርዛትን ጨምሮ) የመጠበቅ ግዴታ አለባቸው ወይ? የሚለው ጥያቄ ትልቅ ክርክር አስነስተው ነበር። በሐዋርያት ሥራ 15 ላይ የተካሄደው ጉባኤ የሚከተሉትን ውሳኔዎች አስተላልፏል፦
- ደኅንነት በጸጋ ነው፦ አይሁድም ሆኑ አሕዛብ የሚድኑት በሕግ ሥራ ሳይሆን በክርስቶስ ጸጋ ብቻ ነው።
- አላስፈላጊ ሸክም አለመጫን፦ ግርዛትና ሌሎች አይሁዳዊ ሥርዓቶች በአሕዛብ ላይ መጫን የለባቸውም።
- የኅብረት መመሪያዎች፦ ከጣዖት መስዋዕት፣ ከደም፣ ከታነቀ ሥጋና ከዝሙት እንዲርቁ የተሰጠው ትእዛዝ አሕዛብ ከአይሁድ አማኞች ጋር በሰላምና በኅብረት እንዲኖሩ (በተለይ በማዕድ ኅብረት) የተሰጠ ተግባራዊ መመሪያ ነበር። ይህም በዘሌዋውያን 17-18 ላይ “በእስራኤል መካከል ለሚኖሩ ባዕዳን” ከተሰጡት መመሪያዎች ጋር የተገናኘ ነው።
4.3. ዘመናዊ ሥነ-መለኮታዊ አመለካከቶች
ክርስቲያኖች ለሕግ ያላቸውን አመለካከት በተለያዩ የሥነ-መለኮት ሥርዓቶች ይተረጉማሉ።
| አመለካከት | ዋና ትኩረት | ስለ ሕግ ያለው ግንዛቤ |
| ኮቨናንት ቲዎሎጂ (Covenant Theology) | በብሉይና በአዲስ ኪዳን መካከል ያለውን ቀጣይነት (Continuity) ያጎላል። | የሥነ-ምግባር ሕጉ (አሥርቱ ትእዛዛት) አሁንም ለአማኞች የቅድስና መመሪያ ሆኖ ይቀጥላል። |
| ዲስፔንሴሽናሊዝም (Dispensationalism) | በእስራኤልና በቤተክርስቲያን መካከል ያለውን ልዩነት (Discontinuity) ያጎላል። | የሙሴ ሕግ ለብሉይ ኪዳን ዘመን ብቻ የተሰጠ ነው፤ አሁን አማኞች “በክርስቶስ ሕግ” ስር እንጂ “በሙሴ ሕግ” ስር አይደሉም። |
| ቲኦኖሚ (Theonomy) | የብሉይ ኪዳን የፍትሐ-ብሔር ሕጎች ዛሬም ለመንግሥታት ተፈጻሚ መሆን አለባቸው ይላል። | የሙሴ የፍትሐ-ብሔር ሕጎችና ቅጣቶች ዛሬም በማኅበረሰብ ውስጥ ፍትሕን ለማስፈን መዋል አለባቸው ብሎ ያምናል። |
| ፕሮግሬሲቭ ኮቨናንታሊዝም (Progressive Covenantalism) | ሕጉ በክርስቶስ በኩል ተጣርቶና ተለውጦ እንደሚመጣ ያምናል። | ሁሉም የብሉይ ኪዳን ሕጎች በክርስቶስ ተፈጽመዋል፤ አማኙ የሚታዘዘው በክርስቶስ በኩል የታዘዘውን ብቻ ነው። |
አብዛኞቹ ወንጌላውያን አማኞች በሥነ-ምግባራዊ ሕጉ (በተለይ አሥርቱ ትእዛዛት) ዘላለማዊነት ላይ ቢስማሙም፣ በሰንበት አጠባበቅና በፍትሐ-ብሔር ሕጎች አተገባበር ላይ ልዩነት አላቸው።
5. ትምህርታዊ መሣሪያዎች (PEDAGOGICAL TOOLKIT)
5.1. ሶክራታዊ የውይይት ጥያቄዎች (Socratic Questions)
- በጸጋና በሕግ መካከል ያለ ውጥረት፦ “እግዚአብሔር ሕጉን ለእስራኤላውያን የሰጠው ከግብፅ ባርነት ካወጣቸው በኋላ (ከዳኑ በኋላ) መሆኑ፣ ስለ ደኅንነትና ስለ መልካም ሥራ ቅደም ተከተል ምን ያስተምረናል?”
- የሕጉ መንፈሳዊ ጥልቀት፦ “አንድ ሰው በውጫዊ ሁኔታ አሥርቱን ትእዛዛት ቢፈጽም ነገር ግን በልቡ ጥላቻና ምኞት ቢኖረው፣ ሕጉን እንደጠበቀ ሊቆጠር ይችላል? (የማቴዎስ 5:21-28 ሐሳብን በማካተት ይወያዩ)።”
- የክርስቲያን ነጻነት፦ “ሐዋርያው ጳውሎስ ‘ከሕግ በታች አይደላችሁም’ ሲል (ሮሜ 6:14)፣ ይህ ማለት አንድ ክርስቲያን የፈለገውን ኃጢአት የመሥራት ፈቃድ አለው ማለት ነው? በጸጋ ሥር መሆን ከሕግጋት ጋር ያለንን ግንኙነት እንዴት ይለውጠዋል?”
5.2. አነስተኛ የቡድን መጽሐፍ ቅዱስ ጥናት (Inductive Bible Study)
ርዕስ፦ የስርየት ቀን (The Day of Atonement) እና የክርስቶስ ፍጻሜ
የጥናት ክፍል፦ ዘሌዋውያን 16:1-22 እና ዕብራውያን 9:11-14
ሀ. ምልከታ (Observation)፦
- በዘሌዋውያን 16 መሠረት ሊቀ ካህናቱ ወደ ቅድስተ ቅዱሳኑ የሚገባው በዓመት ስንት ጊዜ ነው? ለምንስ?
- ስለ ሕዝቡ ኃጢአት የቀረቡት ሁለት ፍየሎች ምን እንዲሆኑ ታዘዘ? አንዱ የታረደበት ሌላው የተለቀቀበት ምክንያት ምንድን ነው?
ለ. ትርጓሜ (Interpretation)፦
- “የሚለቀቀው ፍየል” (Azazel) ኃጢአቱን ተሸክሞ ወደ በረሃ መሄዱ የእግዚአብሔርን ይቅርታ እንዴት ያሳያል?
- በዕብራውያን 9:11-14 መሠረት፣ የክርስቶስ ደም ከእንስሳት ደም የሚበልጠው በምን መንገድ ነው? የክርስቶስ መስዋዕትነት በሕሊናችን ላይ የሚያመጣው ለውጥ ምንድን ነው?
ሐ. አተገባበር (Application)፦
- ይህ ጥናት ስለ ኃጢአት ክብደትና ስለ እግዚአብሔር ስርየት ያለህን ግንዛቤ እንዴት ይለውጠዋል?
- ዛሬ በክርስቶስ ሙሉ ይቅርታ እንዳገኘህ በማመን የምትኖርበት ተግባራዊ መንገድ ምንድን ነው?
5.3. ሥነ-መለኮታዊ ፈተና (Theological Quiz)
- “ቶራ” (Torah) የሚለው ቃል ትክክለኛ መሠረታዊ ትርጉም ምንድን ነው?
ሀ) ከባድ ቀንበር
ለ) መመሪያ ወይም ትምህርት
ሐ) ቅጣት
መ) የአይሁድ መንግሥት ሕግ
መልስ፦ ለ። ቶራ ማለት እግዚአብሔር ለሕዝቡ የሰጠው የሕይወት መመሪያና ትምህርት ነው።
- በገላትያ 3:24 መሠረት ሕጉ እንደ “ሞግዚት” (Paidagōgos) የሚያገለግለው እንዴት ነው?
ሀ) ሰውን ለዘላለም በቁጥጥር ስር ለማዋል
ለ) ሰውን በመቅጣት እንዲፈራ ለማድረግ
ሐ) ሰውን አዘጋጅቶ ወደ ክርስቶስ ለማድረስ
መ) ኃጢአትን ከዓለም ለማጥፋት
መልስ፦ ሐ። ሞግዚት ሕጻኑ ለአቅመ አዳም እስኪደርስ እንደሚጠብቀው ሁሉ፣ ሕጉም ክርስቶስ እስኪመጣ ድረስ ሰውን አዘጋጅቷል።
- ከሚከተሉት ውስጥ “ሥነ-ሥርዓታዊ ሕግ” (Ceremonial Law) የሚባለው የትኛው ነው?
ሀ) ባልንጀራህን እንደ ራስህ ውደድ
ለ) አትስረቅ
ሐ) የመስዋዕት ሥርዓትና የንጽሕና ደንቦች
መ) ወላጆችህን አክብር
መልስ፦ ሐ። ሥነ-ሥርዓታዊ ሕጎች በአይሁድ አምልኮና በሥርዓተ ቅዳሴ ላይ ያተኮሩ ናቸው።
- በሐዋርያት ሥራ 15 የኢየሩሳሌም ጉባኤ ለአሕዛብ አማኞች ያስተላለፈው ዋና ውሳኔ ምንድን ነው?
ሀ) መገረዝ ግዴታ ነው
ለ) የሙሴን ሕግ ሁሉ መጠበቅ አለባቸው
ሐ) ደኅንነት በጸጋ ብቻ እንደሆነና አላስፈላጊ ሸክም መጫን እንደሌለባቸው
መ) ከአይሁድ ጋር መደባለቅ እንደሌለባቸው
መልስ፦ ሐ። ደኅንነት በጸጋ መሆኑንና አሕዛብ ግርዛትን እንዲፈጽሙ እንደማይገደዱ ተወስኗል።
- ኢየሱስ ሕግን “ፈጸመው” (Fulfilled) ሲባል ምን ማለት ነው?
ሀ) ሕጉን ሰረዘውና አጠፋው
ለ) ሕጉን ሙሉ በሙሉ ታዘዘው፣ ትርጉሙን ገለጠውና በመስዋዕትነቱ ፍጻሜ ሰጠው
ሐ) ሕጉ አስፈላጊ እንዳልሆነ ተናገረ
መ) ለአይሁድ ብቻ እንዲሆን አደረገ
መልስ፦ ለ። ኢየሱስ ሕጉን በፍጹም ታዛዥነትና በትክክለኛ ትርጓሜ ወደ ፍጻሜ አምጥቶታል።