በዕዝራ መጽሐፍ (ምዕራፍ 4 እስከ 7) የተጠቀሱት የፋርስ ነገሥታት የዘመን ቅደም ተከተል፣ ለብዙ አንባቢዎች ግራ የሚያጋባ ቢመስልም፣ የጸሐፊውን የአጻጻፍ ስልት ስንረዳ ግን ከዓለማዊ ታሪክ ጋር ፍጹም ሆኖ ይስማማል።
1. በዓለማዊ ታሪክ መሠረት የነገሥታቱ ቅደም ተከተል
በታሪክ ተመራማሪዎች ዘንድ በግልጽ እንደሚታወቀው የፋርስ ነገሥታት ታሪካዊ ቅደም ተከተል እንደሚከተለው ነው፡-
- ታላቁ ቂሮስ (Cyrus the Great): ከ539 እስከ 530 ዓ.ዓ.
- ካምቢሴስ (Cambyses II): ከ530 እስከ 522 ዓ.ዓ.
- አንደኛው ዳርዮስ (Darius I): ከ522 እስከ 486 ዓ.ዓ.
- አሐሽዌሮስ / ጠረክሲስ (Xerxes I / Ahasuerus): ከ486 እስከ 465 ዓ.ዓ.
- አንደኛው አርጤክስስ (Artaxerxes I): ከ465 እስከ 424 ዓ.ዓ.
2. የዕዝራ ምዕራፍ 4 የአጻጻፍ ስልት
አብዛኛው ሰው በዕዝራ ምዕራፍ 4 ላይ ሲደርስ ነገሥታቱ በዘመን ቅደም ተከተል ያልተቀመጡ ይመስለዋል። ነገር ግን መንፈስ ቅዱስ ዕዝራን የመራው፣ የጠላትን ተቃውሞ በዘመን ቅደም ተከተል (Chronologically) ሳይሆን፣ በርዕሰ ጉዳይ (Thematically) አንድ ላይ አሰባስቦ እንዲጽፈው ነው።
- የመቅደሱ ሥራ መቃወም (ከቂሮስ እስከ ዳርዮስ)፡ ዕዝራ በመጀመሪያ መቅደሱን ለመሥራት የነበረውን ተቃውሞ ሲገልጽ፣ ከቂሮስ ዘመን ጀምሮ እስከ ፋርስ ንጉሥ እስከ ዳርዮስ ዘመን ድረስ አማካሪዎችን እየከፈሉ ያስተጓጉሉአቸው ነበር ይላል (ዕዝ 4:5)።
- ወደ ፊት መዝለል (የከተማይቱ ቅጥር መቃወም)፡ ከዚያም ዕዝራ ርዕሱን ከቤተመቅደስ ሥራ ወደ ከተማይቱ ቅጥር ሥራ ያዞርና፣ በኋለኞቹ ነገሥታት ዘመን የነበረውን ተቃውሞ በአንድ ላይ ያመጣዋል። ስለዚህ በአሐሽዌሮስ (ዕዝ 4:6) እና በአርጤክስስ (ዕዝ 4:7-23) ዘመን የተጻፉትን የክስ ደብዳቤዎች ይዘረዝራል። እዚህ ላይ ጠላቶች የሚቃወሙት ቤተመቅደሱን ሳይሆን የኢየሩሳሌምን ከተማና ቅጥር ነው።
- ወደ ኋላ መመለስ (የመቅደሱ ሥራ ፍጻሜ)፡ የጠላትን ተቃውሞ ታሪክ በአንድ ላይ አጠቃልሎ ከጨረሰ በኋላ፣ በቁጥር 24 ላይ ወደ መጀመሪያው ታሪክ ማለትም ወደ ዳርዮስ ዘመን ይመለሳል። በዚያን ጊዜም በኢየሩሳሌም ያለው የእግዚአብሔር ቤት ሥራ ተቋረጠ፤ እስከ ፋርስ ንጉሥ እስከ ዳርዮስ እስከ ሁለተኛው ዓመት ድረስ ተቋርጦ ነበር (ዕዝ 4:24)።
3. የመጽሐፍ ቅዱስ እና የታሪክ ፍጹም ስምምነት
ታሪካዊውን ዘገባ ወደ ቦታው ስንመልሰው፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ከዓለማዊ ታሪክ ጋር ምንም ዓይነት ግጭት እንደሌለው እናያለን፡-
- ቂሮስ፡ አይሁድ ወደ ምድራቸው እንዲመለሱና መቅደሱን እንዲሠሩ የመጀመሪያውን አዋጅ አወጣ (ዕዝ 1:1-3)።
- ዳርዮስ፡ በነቢያቱ በሐጌ እና በዘካርያስ ማበረታታት፣ መቅደሱ በዳርዮስ ስድስተኛ ዓመት ተሠርቶ አለቀ (ዕዝ 6:15)።
- አርጤክስስ፡ ቤተመቅደሱ ከተሠራ ከብዙ ዓመታት በኋላ፣ ዕዝራ የእግዚአብሔርን ሕግ ሊያስተምር በንጉሡ በአርጤክስስ ሰባተኛ ዓመት ወደ ኢየሩሳሌም መጣ (ዕዝ 7:1)። ቆየት ብሎም ነህምያ ቅጥሩን ለመሥራት የመጣው በዚሁ በአርጤክስስ ሃያኛ ዓመት ነው (ነህ 2:1)።
ማጠቃለያ
የመጽሐፍ ቅዱስ ጸሐፊዎች ታሪክን ሲዘግቡ ዓላማቸው መንፈሳዊ መልእክት ማስተላለፍ እንጂ የዓለምን የታሪክ መማሪያ መጽሐፍ ማዘጋጀት አልነበረም። የዕዝራ ምዕራፍ 4 አጻጻፍ፣ ጠላት የእግዚአብሔርን ሥራ በተለያየ ዘመን (በቂሮስ፣ በዳርዮስ፣ በአሐሽዌሮስና በአርጤክስስ) እንዴት በተከታታይ እንደተቃወመ በአንድ ላይ አጠቃልሎ ለማሳየት ነው። ዓለማዊ ታሪክ የፋርስን ግዛት ብርታት ሲያሳይ፣ የእግዚአብሔር ቃል ግን የነገሥታት ልብ በእግዚአብሔር እጅ እንደ ሆነና የጌታን ፈቃድ ብቻ እንደሚፈጽሙ ያረጋግጥልናል። የንጉሥ ልብ በእግዚአብሔር እጅ እንደ ውኃ ፈሳሽ ነው፤ ወደ ወደደውም ያዘነብለዋል (ምሳ 21:1)። አምላካችን ዛሬም በዘመናትና በታሪክ ላይ ፍጹም ሉዓላዊ ጌታ ነው። ጌታ አብዝቶ ይባርክዎት።