የአርኪኦሎጂ ቁፋሮዎች የኢያሪኮ ቅጥር በኢያሱ ዘመን ስለመፍረሱ የሚያሳዩት ማስረጃ አለ? የታሪኩ እውነተኝነትስ በሳይንስ እንዴት ይታያል?

ይህ የኢያሪኮ ቅጥር መፍረስ ታሪክ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከሚገኙት ታላላቅ የእግዚአብሔር የማዳን ሥራዎች አንዱ ሲሆን፣ በአርኪኦሎጂ እና በሳይንስ ዓለምም ሰፊ ትኩረትና ጥናት የተደረገበት ርዕስ ነው። የእግዚአብሔር ቃል እውነት መሆኑን ሳይንሳዊና አርኪኦሎጂያዊ ግኝቶች እንዴት እንደሚደግፉት በሚከተሉት መሠረታዊ ነጥቦች እንመለከታለን።

1. የኢያሪኮ የአርኪኦሎጂ ቁፋሮ ታሪክ

በኢያሪኮ (በአሁኗ ቴል ኤስ-ሡልጣን) በተለያየ ጊዜ ቁፋሮዎች ተካሂደዋል። በ1930ዎቹ ጆን ጋርስታንግ (John Garstang) የተባለ አርኪኦሎጂስት ባደረገው ቁፋሮ፣ ከተማይቱ በከባድ እሳት መቃጠሏን እና ቅጥሯም መፍረሱን አረጋግጦ፣ ይህ የሆነው በኢያሱ ዘመን (በ1400 ዓ.ዓ. ገደማ) እንደሆነ ደምድሞ ነበር።

በኋላም በ1950ዎቹ ካትሊን ኬንየን (Kathleen Kenyon) የተባለች ተመራማሪ ቁፋሮ አድርጋ የከተማይቱን መፍረስ ብታረጋግጥም፣ የፈረሰችው ከኢያሱ ዘመን በፊት ነው በማለት ታሪኩን ተቃውማ ነበር። ነገር ግን በ1990ዎቹ ዶ/ር ብራያንት ውድ (Dr. Bryant Wood) የተባሉ አርኪኦሎጂስት የካትሊን ኬንየንን መረጃዎች እንደገና በጥልቀት ሲመረምሩ፣ የተገኙት የሸክላ ዕቃዎች እና የካርቦን ምርመራዎች ከተማይቱ የፈረሰችው ልክ መጽሐፍ ቅዱስ በሚናገረው የጊዜ ሰሌዳ (በ1400 ዓ.ዓ. ገደማ) በእስራኤላውያን መሆኑን አረጋግጠዋል።

2. ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር የሚስማሙ አስገራሚ የአርኪኦሎጂ ግኝቶች

አርኪኦሎጂስቶች በኢያሪኮ ካገኟቸው ግኝቶች መካከል የመጽሐፍ ቅዱስን ታሪክ ቃል በቃል የሚያረጋግጡ አስገራሚ ማስረጃዎች ይገኛሉ፡-

• የቅጥሩ ወደ ውጭ መውደቅ፡ የኢያሪኮ ቅጥር እጅግ ግዙፍ እና ድርብ ነበር። አርኪኦሎጂስቶች የላይኛው የጡብ ቅጥር ከሥሩ ፈርሶ ወደ ውጭ (ወደ ታችኛው ክፍል) መውደቁን አረጋግጠዋል። ይህ የፈረሰ ቅጥር ለእስራኤላውያን ወደ ከተማይቱ ለማቅናት እንደ መወጣጫ ድልድይ ሆኖ አገልግሏል። ሕዝቡም ወደ ከተማይቱ ወጣ (ኢያ 6:20)።
• የእህል ማከማቻዎች ሳይዘረፉ መቃጠላቸው፡ በቁፋሮው ከተገኙት እጅግ አስገራሚ ነገሮች አንዱ፣ በእህል የተሞሉ ትላልቅ ማሰሮዎች (ማከማቻዎች) ተቃጥለው መገኘታቸው ነው። በጥንት ዘመን አንድ ከተማ ሲሸነፍ አሸናፊው ሠራዊት በመጀመሪያ የሚዘርፈው እህልን ነበር። ነገር ግን እህሉ ሳይዘረፍ መገኘቱ ሁለት እውነታዎችን ያረጋግጣል፤ አንደኛ፣ ከበባው አጭር ጊዜ የፈጀ መሆኑን፣ ሁለተኛ ደግሞ እስራኤላውያን እግዚአብሔርን ታዘው ምንም ነገር አለመዝረፋቸውን ነው። ከተማይቱም በእርስዋም ያለ ሁሉ ለእግዚአብሔር እርም ይሆናል (ኢያ 6:17)።
• ከተማይቱ በእሳት መጋየቷ፡ አርኪኦሎጂስቶች በከተማይቱ ፍርስራሽ ላይ እጅግ በጣም ወፍራም የሆነ የአመድ ንብርብር አግኝተዋል። ይህም እስራኤላውያን ከተማይቱን በእሳት እንዳቃጠሏት ከሚናገረው የእግዚአብሔር ቃል ጋር ይስማማል። ከተማይቱንም በእርስዋም ያለውን ሁሉ በእሳት አቃጠሉ (ኢያ 6:24)።
• ያልፈረሰው የቅጥሩ ክፍል፡ አርኪኦሎጂስቶች በሰሜናዊው የከተማይቱ ክፍል ከቅጥሩ ጋር የተያያዙ ነገር ግን ሳይፈርሱ የቆሙ ቤቶችን አግኝተዋል። ይህ በቅጥሩ ላይ ቤት የነበራት የረዓብ ቤት አለመፍረሱንና ቤተሰቧም መትረፋቸውን ከሚናገረው ታሪክ ጋር ፍጹም ይስማማል። ረዓብንና የአባትዋን ቤተ ሰብ… አዳነ (ኢያ 6:25)።

ማጠቃለያ

የሳይንስ እና የአርኪኦሎጂ ግኝቶች በትክክል ሲመረመሩ እና ከቅድመ-ግምት ነጻ ሆነው ሲታዩ፣ የእግዚአብሔርን ቃል እውነተኝነት ያረጋግጣሉ እንጂ አይቃረኑም። የኢያሪኮ ታሪክ እግዚአብሔር የገባውን የተስፋ ቃል ለመፈጸም የቱንም ያህል የጠነከረ የጠላት ምሽግ ቢኖር በኃይሉ እንደሚያፈርስ የሚያሳይ ሕያው ምስክር ነው። የሰዎች ሳይንሳዊ መላምቶች በየጊዜው ሊለዋወጡ ይችላሉ፤ የእግዚአብሔር ቃል ግን ለዘላለም ጸንቶ ይኖራል።