የሮሜ ምዕራፍ 10 ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ

መግቢያ

የሮሜ መልእክት በሐዲስ ኪዳን ውስጥ የክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮት የጀርባ አጥንት ተደርጎ የሚቆጠርና ወንጌልን በከፍተኛ ጥልቀት የሚያብራራ ጽሑፍ ነው። ታላቁ የሥነ-መለኮት ሊቅ ጆን ስቶት (John Stott) እንዳስገነዘቡት፣ የሮሜ መልእክት የክርስቶስን ወንጌል ኃይል እና የእግዚአብሔርን ጽድቅ ለመረዳት ለሚሹ ሁሉ ላለፉት ሁለት ሺህ ዓመታት እንደ ዋነኛ የመመዘኛ ድንጋይ (Touchstone) ሆኖ አገልግሏል። ከዚህ ታላቅ መልእክት ውስጥ የሮሜ ምዕራፍ 10 ልዩ ሥፍራ የሚይዝ ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን የማዳን ዕቅድ፣ የሰውን ልጅ የነጻ ፈቃድ ኃላፊነት፣ የሕግን የመጨረሻ ዓላማ እና በእምነት የሚገኘውን ጽድቅ በሚገባ ይተነትናል።

ይህ ሪፖርት የሮሜ ምዕራፍ 10ን አውድ፣ ምልከታ፣ ትርጓሜ እና ትግበራ በጥልቀት በመመርመር፣ ለዘመናችን አንባቢዎችና ለሥነ-መለኮት ተማሪዎች ሰፋ ያለ ማብራሪያ ያቀርባል። ጥናቱ የሐዋርያው ጳውሎስን ሥነ-መለኮታዊ አመክንዮ፣ የብሉይ ኪዳን ጥቅሶች በሐዲስ ኪዳን ውስጥ ያላቸውን ሄርሜኔውቲካዊ (Hermeneutical) አጠቃቀም፣ እና ጽሑፉ በዛሬው ዘመን ላለችው ቤተክርስቲያን ያለውን ተግባራዊ ጠቀሜታ በዝርዝር ይመረምራል።

የምዕራፉ አውድ

የሮሜ ምዕራፍ 10ን ሙሉ በሙሉ ለመረዳት፣ ምዕራፉ በመልእክቱ ውስጥ ያለውን ሥፍራና ታሪካዊ ዳራ መገንዘብ እጅግ አስፈላጊ ነው። ይህ ምዕራፍ በሮሜ 9 እና 11 መካከል የሚገኝ ሲሆን፣ እነዚህ ሦስት ምዕራፎች “የአይሁድ ጥያቄ” (The Jewish Question) በመባል የሚታወቀውን ዐቢይ ርዕሰ ጉዳይ በጥልቀት የሚዳስሱ ናቸው።

ሥነ-ጽሑፋዊ አውድ እና የሮሜ 9-11 ትስስር

በሮሜ ምዕራፍ 1 እስከ 8፣ ሐዋርያው ጳውሎስ የሰው ልጅን ሁሉ ኃጢአተኝነት፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ፣ የክርስቶስን ቤዛነት እና መንፈስ ቅዱስ በምእመናን ሕይወት ውስጥ ያለውን አሠራር በስፋት አብራርቷል። የሮሜ 8 ማጠቃለያ በክርስቶስ ኢየሱስ ካለው ከእግዚአብሔር ፍቅር ማንም ሊለየን እንደማይችል በድል አድራጊነት ያውጃል። ሆኖም፣ ይህ ታላቅ ተስፋ አንድ ከባድ ጥያቄ ያስነሳል፡ የእግዚአብሔር ምርጥ ሕዝብ የነበሩት እስራኤላውያን ወንጌልን ካልተቀበሉ፣ የእግዚአብሔር የተስፋ ቃል ወድቋል ማለት ነውን? በእግዚአብሔር ታማኝነት ላይ ጥያቄ ሊነሳ አይችልምን?

ለዚህ ጥያቄ ጳውሎስ በሮሜ 9 ላይ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ምርጫ (Sovereign Choice) እና ምሕረት በማስረዳት ምላሽ ይሰጣል። የእግዚአብሔር ቃል እንዳልወደቀና እግዚአብሔር በምሕረቱ አሕዛብን ወደ ራሱ እንዳቀረበ ያሳያል። ወደ ሮሜ 10 ስንመጣ ግን፣ ትኩረቱ ከእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ወደ ሰው ልጅ ኃላፊነት (Human Responsibility) ይሸጋገራል። እግዚአብሔር ፍትሐዊ መሆኑን፣ እስራኤላውያን የተሰናከሉት የራሳቸውን ጽድቅ ለመመሥረት በመሞከራቸው እንጂ እግዚአብሔር ስላላዘጋጀላቸው አለመሆኑን ምዕራፍ 10 በስፋት ያስረዳል። የሮሜ 11 ደግሞ ወደፊት በእግዚአብሔር ጸጋ እስራኤል ወደ እግዚአብሔር እንደምትመለስና አሕዛብም በዚህ የጸጋ የወይራ ዛፍ ላይ እንደተቀጠሉ በማብራራት የሦስቱን ምዕራፎች ሐሳብ በክብር ያጠቃልላል። የዚህ ክፍል ዋነኛ መልእክት፣ እውነተኛዋ እስራኤል በዘር ግንድ (Ethnicity) ላይ የተመሠረተች ሳትሆን፣ በክርስቶስ ኢየሱስ በማመን ላይ የተመሠረተች መሆኗን ማሳየት ነው።

ታሪካዊ እና ማኅበራዊ አውድ

በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን በሮም የነበረችው ቤተክርስቲያን ከአይሁድና ከአሕዛብ ከተውጣጡ ክርስቲያኖች የተመሠረተች ነበረች። በአይሁድ እና በአሕዛብ ክርስቲያኖች መካከል የነበረው ውጥረት፣ በተለይም የሙሴን ሕግ (Torah) ከመጠበቅና ከጽድቅ ጋር በተያያዘ፣ ለዚህ መልእክት መጻፍ ዋነኛ ምክንያት ነበር። አይሁዳውያን ክርስቲያኖች ግዝረትን ጨምሮ ሌሎች 613 የሕግ ድንጋጌዎችን የመጠበቅ ልማድ ስለነበራቸው፣ አሕዛብ ወንጌልን ሲቀበሉ ይህንኑ ሕግ ሊጠብቁ ይገባል የሚል ጠንካራ አቋም ነበራቸው።

ጳውሎስ ራሱ ከክርስቶስ ጋር ከመገናኘቱ በፊት በሕግ ጽድቅ ይመካ የነበረና ለሕግ ከፍተኛ ቅንዓት የነበረው ፈሪሳዊ በመሆኑ፣ የእስራኤላውያንን ልብ በሚገባ ይረዳ ነበር። በመሆኑም፣ አይሁዶች በታሪክ ያገኙትን የኪዳን መብት በክርስቶስ ከተገለጠው ጸጋ ጋር እንዴት እንደሚያስታርቁት ማሳየት አስፈልጎታል። የሮሜ 10 መልእክት፣ መዳን ከእንግዲህ በሕግ ሥራ ሳይሆን በእምነት ብቻ መሆኑን በማሳመን ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ ክርክር የሚያቀርብ የሽግግር ነጥብ ነው።

የጽሑፉ ምልከታ እና አወቃቀር

የሮሜ ምዕራፍ 10 አወቃቀር እጅግ የተዋጣለትና በብሉይ ኪዳን ጥቅሶች የበለጸገ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ መከራከሪያውን ለማስረገጥ የሙሴን ሕግ፣ የነቢያትን ቃል፣ እና የመዝሙርን መጻሕፍት በተደጋጋሚ ይጠቀማል። የዚህ ምዕራፍ ልዩ ባሕርይ፣ ጳውሎስ የብሉይ ኪዳን ጽሑፎችን ወስዶ በክርስቶስ ብርሃን (Christological reading) እንደገና መተርጎሙ ነው።

የብሉይ ኪዳን ምንጭ	በሮሜ 10 ያለው ሥፍራ	ጳውሎስ የተጠቀመበት ዐቢይ ጭብጥ (Theological Theme)
ዘሌዋውያን 18፡5	ሮሜ 10፡5	በሕግ ላይ የተመሠረተ ጽድቅ ፍጹም መታዘዝን እንደሚጠይቅ ለማሳየት
ዘዳግም 30፡12-14	ሮሜ 10፡6-8	በእምነት የሆነው ጽድቅ ቅርብና በክርስቶስ የተፈጸመ መሆኑን ለማብራራት
ኢሳይያስ 28፡16	ሮሜ 10፡11	በእርሱ የሚያምን ሁሉ እንደማያፍርና ድነት የተረጋገጠ መሆኑን ለመግለጽ
ኢዩኤል 2፡32	ሮሜ 10፡13	የጌታን ስም የሚጠራ (አይሁድም ሆነ አሕዛብ) ሁሉ እንደሚድን ለማረጋገጥ
ኢሳይያስ 52፡7	ሮሜ 10፡15	የምሥራች ሰባኪዎችን አስፈላጊነትና ውበት ለማጉላት
ኢሳይያስ 53፡1	ሮሜ 10፡16	ወንጌል ቢሰበክም ሁሉም እንዳላመነና የእስራኤልን አለመታዘዝ ለማሳየት
መዝሙር 19፡4	ሮሜ 10፡18	የእግዚአብሔር ቃል ለሁሉም የሰው ልጅ ያለ ገደብ መዳረሱን ለማሳየት
ዘዳግም 32፡21	ሮሜ 10፡19	እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ ቅናትን ለማስነሳት አሕዛብን መጠቀሙን ለማስረዳት
ኢሳይያስ 65፡1-2	ሮሜ 10፡20-21	አሕዛብ ወንጌልን ሲያገኙ፣ እስራኤል ግን የእግዚአብሔርን ጥሪ እምቢ ማለቷን ለማሳየት

በዚህ አወቃቀር መሠረት፣ የሮሜ 10 ይዘት ከእስራኤል አለማወቅና ከሕግ ፍጻሜነት ተነስቶ፣ በእምነት ወደሚገኘው ጽድቅ፣ ከዚያም ወደ ወንጌል ስብከት አስፈላጊነት፣ በመጨረሻም ወደ እግዚአብሔር ጸጋና የእስራኤል እምቢተኝነት ይጓዛል።

ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜ

የሮሜ 10 ትርጓሜ የጳውሎስን ሐዋርያዊ ልብ፣ የእግዚአብሔርን የማዳን ፍትሕ፣ የክርስቶስን ማዕከላዊ ማንነት፣ እና የሰውን ልጅ የግላዊ እምነት ድርሻ በጥልቀት የሚያብራራ ነው።

1. የእስራኤል ቅንዓት ያለ ዕውቀት (ሮሜ 10፡1-3)

ምዕራፉ የሚጀምረው ጳውሎስ ለወገኖቹ ለእስራኤላውያን ባለው ጥልቅ ፍቅር፣ ርኅራኄ እና ጸሎት ነው። ጳውሎስ በሮሜ 9 ላይ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነትና የእስራኤልን መሰናከል ካስረዳ በኋላ፣ አንባቢው “ጳውሎስ እስራኤላውያንን ጠልቷቸዋል” ብሎ እንዳያስብ በማሰብ የልቡን ምኞት ይገልጻል። “ወንድሞች ሆይ፤ ስለ እስራኤላውያን የልቤ ምኞት፣ እግዚአብሔርንም የምለምነው እንዲድኑ ነው” (ሮሜ 10፡1)። ጳውሎስ ለእስራኤል መዳን መመኘት ብቻ ሳይሆን፣ ወደ እግዚአብሔር አጥብቆ ይጸልይ ነበር፤ ይህም እውነተኛ መንፈሳዊ መሪ ለሕዝቡ ሊኖረው የሚገባውን ሸክም ያሳያል።

በቁጥር 2 እና 3 ላይ፣ ጳውሎስ የእስራኤላውያንን ዋነኛ ችግር ያብራራል። “ለእግዚአብሔር ቀናተኞች እንደ ሆኑ ስለ እነርሱ መመስከር እችላለሁና፤ ቅናታቸው ግን ከዕውቀት የተነሣ አይደለም”። እስራኤላውያን ሃይማኖታዊ ትጋት (Zeal) አልጎደላቸውም፤ የሕግን ሥርዓት ከመፈጸም አንጻር እጅግ ትጉሆች ነበሩ። ችግራቸው ትክክለኛ እውቀት (እውነተኛ መንፈሳዊ ግንዛቤ) ማጣታቸው ነው። ይህ እውቀት ማጣት ደግሞ ሞራላዊ ዓመፅን (Moral Rebellion) ወልዷል። “ከእግዚአብሔር የሚመጣውን ጽድቅ ስላላወቁና የራሳቸውን ጽድቅ ለመመሥረት ስለ ፈለጉ፣ ለእግዚአብሔር ጽድቅ አልተገዙም” (ሮሜ 10፡3)።

የራሳቸውን ጽድቅ ለመመሥረት መሞከር ማለት፣ በሕግ ሥራና በሥነ-ምግባር ብቃት በእግዚአብሔር ፊት ተቀባይነትን ለማግኘት መጣር ማለት ነው። ይህ አካሄድ የእግዚአብሔርን የጸጋ ስጦታ የሚክድና በሰው ልጅ ድካም ላይ የሚመረኮዝ ስለሆነ፣ ከእግዚአብሔር ጽድቅ ጋር በቀጥታ የሚጋጭ ነው። እስራኤላውያን የመሲሑን መንገድ በመተው በሕግ ጽድቅ ላይ ስለተደገፉ የመዳኛውን ዓለት (The Stumbling Stone) ተሰናክለውበታል።

2. ክርስቶስ የሕግ ፍጻሜ (ቴሎስ – Telos) ነው (ሮሜ 10፡4)

“ክርስቶስ ለሚያምን ሁሉ ጽድቅ ይሆን ዘንድ የሕግ ፍጻሜ ነውና።” (ሮሜ 10፡4) ይህ ቁጥር በሐዲስ ኪዳን ሥነ-መለኮት ውስጥ ከሚገኙት እጅግ ወሳኝ እና ከፍተኛ ክርክር ከሚያስነሱ ሐሳቦች አንዱን ይዟል። በግሪኩ “ቴሎስ” (Telos) የሚለው ቃል በቀጥታ ሲተረጎም በርካታ ትርጉሞችን ያጠቃልላል። ሊቃውንት ይህ ቃል “መደምደሚያ” (Termination) ወይስ “ግምብ/ዓላማ” (Goal/Climax/Consummation) የሚለውን በተመለከተ ሰፋ ያለ ጥናት አድርገዋል።

የጳውሎስ አጠቃቀም ሆን ተብሎ ሁለቱንም ትርጉሞች በአንድ ላይ አጣምሮ የያዘ (Deliberately vague/dual meaning) መሆኑን አብዛኛዎቹ ተንታኞች ይስማማሉ፡

1. ክርስቶስ የሕግ መደምደሚያ (Termination) ነው፡ ሕግን በመጠበቅ ጽድቅን ለማግኘት ለሚደረግ ማንኛውም ሙከራ፣ ክርስቶስ ማብቂያ ሆኗል። የሰው ልጅ በራሱ ብቃት ሕግን ፈጽሞ ሊያድን አይችልም፤ በመሆኑም ሕግ እንደ መዳኛ መንገድ (Means of salvation) ሆኖ ማገልገሉ በክርስቶስ መስቀል ላይ አብቅቷል። አማኞች አሁን የሚኖሩት ከሕግ በታች ሳይሆን ከጸጋ በታች ነው።
2. ክርስቶስ የሕግ ዓላማ (Goal/Climax) ነው፡ የብሉይ ኪዳን የሙሴ ሕግ በሙሉ የሚያመለክተውና የሚያልመው ወደ ክርስቶስ ነበር። ሕግ የጠየቀውን ፍጹም ቅድስና፣ ፍትሕ እና እውነተኛ ፍቅር በምድር ላይ በሥጋ የተገለጠው ቃል (The Word made flesh) ሆኖ የፈጸመው ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ ነው። ስለዚህ፣ ሕግ ያነጣጠረበት የመጨረሻ ግብ (Climactic goal) እርሱ ነው።

በዚህ መሠረት፣ አማኞች (አይሁድም ሆኑ አሕዛብ) ክርስቶስን በእምነት ሲቀበሉ፣ የሕግን ዓላማ በክርስቶስ በኩል ያገኛሉ። ሕግ ሊሰጥ ያልቻለውን ጽድቅ፣ ክርስቶስ ለሚያምኑት ሁሉ በነጻ ይሰጣል።

3. የሁለቱ ጽድቆች ንጽጽር፡ የሕግ ጽድቅ እና የእምነት ጽድቅ (ሮሜ 10፡5-8)

ጳውሎስ የሕግንና የእምነትን ጽድቅ ለማነጻጸር የሙሴን መጻሕፍት በመጠቀም አስደናቂ የሆነ የሄርሜኔውቲክስ (Hermeneutics) ችሎታውን ያሳያል። መጀመሪያ በዘሌዋውያን 18፡5 ላይ የተመሠረተውን የሕግ መርሕ ሲያስቀምጥ፣ “ሕግን የሚያደርገው ሰው በሕግ በኩል በሕይወት ይኖራል” (ሮሜ 10፡5) ይላል። ይህ የሚያሳየው የሕግ መንገድ ፍጹም አድራጊነትን (Perfect obedience) እንደሚጠይቅ ነው። አንድ ሰው በሕግ ለመጽደቅ ከፈለገ፣ አንዱንም ሳይስት ሙሉውን ሕግ መፈጸም አለበት፤ ይህ ደግሞ በኃጢአት ለወደቀው የሰው ልጅ የማይቻል ነው።

በተቃራኒው፣ በእምነት የሆነውን ጽድቅ ለማብራራት ዘዳግም 30፡12-14ን ይጠቀማል። በዘዳግም 30 ላይ ሙሴ ለእስራኤላውያን ቃል ኪዳኑን ሲያድስ፣ የእግዚአብሔር ቃል (ሕግ) ከባሕር ማዶ ወይም በሰማይ ያለ ሩቅ ነገር ሳይሆን፣ በአፋቸውና በልባቸው ውስጥ ያለ ቅርብ ነገር መሆኑን ነግሯቸው ነበር። ጳውሎስ ይህንን ጥቅስ በመውሰድ (Midrash-pesher interpretation በሚመስል አቀራረብ) “በእምነት የሆነው ጽድቅ” (Righteousness by Faith) ራሱ እንደሚናገር አድርጎ ያቀርበዋል።

“በልብህ፡— ማን ወደ ሰማይ ይወጣል? አትበል፤ ይህ ክርስቶስን ለማውረድ ነው፤ ወይም፡— ማን ወደ ጥልቁ ይወርዳል? አትበል፤ ይህ ክርስቶስን ከሙታን ለማውጣት ነው።” (ሮሜ 10፡6-7)። ይህ ዘይቤያዊ አነጋገር የሚያሳየው፣ ድነትን ለማግኘት የሰው ልጅ በራሱ ብርታት ወደ ሰማይ መውጣት (የማዳንን ሥራ ለመጀመር) ወይም ወደ ጥልቁ (Sheol) መውረድ (ኃጢአትን ለማሸነፍ) አያስፈልገውም።

ክርስቶስ ራሱ ከሰማይ ወርዶ ሰው ሆኗል (የሥጋዌ/Incarnation ምሥጢር)፣ እንዲሁም ስለ ኃጢአታችን ሞቶ ከጥልቁ ተነስቷል (የትንሣኤ ምሥጢር)። ስለዚህ የማዳን ሥራ ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር በኩል ተፈጽሟል። የተረፈው ነገር ቢኖር፣ ይህን ቅርብ የሆነውን የድነት ቃል በእምነት መቀበል ብቻ ነው። “ቃሉ በአጠገብህ ነው፤ በአፍህና በልብህም ውስጥ ነው፤ የምንሰብከውም የእምነት ቃል ይህ ነው” (ሮሜ 10፡8)። እግዚአብሔር ኪዳኑን ሲያድስ፣ ሕጉን በሰው ልብ እንደሚጽፍ የገባው ቃል ኪዳን አሁን በክርስቶስ በኩል ተፈጽሟል።

4. የድነት ዐምዶች፡ ማመንና መመስከር (ሮሜ 10፡9-13)

የሮሜ 10፡9-10 ሐሳብ የወንጌልን ጥሪ ግልጽነትና ቀላልነት ያሳያል። ጳውሎስ የዘዳግምን ቃል (አፍ እና ልብ) በመውሰድ ከወንጌል ጋር ያዋሕደዋል። “ኢየሱስ ጌታ ነው ብለህ በአፍህ ብትመሰክር፣ እግዚአብሔርም ከሙታን እንዳስነሣው በልብህ ብታምን፣ ትድናለህ። የምትጸድቀው በልብህ አምነህ ነው፤ የምትድነውም በአፍህ መስክረህ ነውና።”

ይህ አገላለጽ በሥነ-ጽሑፋዊ አወቃቀሩ አስደናቂ የሆነ መስተጋብራዊ ትይዩ (Chiastic Structure) የተከተለ ነው፡

• ሀ (A) – በአፍ መመስከር (Confess with your mouth)
• ለ (B) – በልብ ማመን (Believe in your heart)
• ለ (B’) – በልብ ማመን ወደ ጽድቅ ያመራል (With the heart a person believes, resulting in righteousness)
• ሀ (A’) – በአፍ መመስከር ወደ መዳን ያመራል (With the mouth he confesses, resulting in salvation)

“ኢየሱስ ጌታ ነው” (Jesus is Lord) ማለቱ ምን ማለት ነው? በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን ቤተክርስቲያን ይህች አጭር የምስክርነት ቃል እጅግ ጥልቅ የፖለቲካ እና የሥነ-መለኮት ትርጉም ነበራት። በሮም ግዛት “ቄሳር ጌታ ነው” (Caesar is Lord) የሚለውን ዐዋጅ መቃወምና ኢየሱስን የሕይወት ብቸኛ ጌታ አድርጎ መሾምን ያመለክታል፤ ይህ ደግሞ እስከ ሞት የሚያደርስ ዋጋ ያስከፍል ነበር። ከሥነ-መለኮት አንጻር፣ ኢየሱስ በብሉይ ኪዳን የነበረውን የያህዌን (YHWH) ሥልጣንና ክብር የተጎናጸፈ መሆኑን ማወጅ ነው። ይህ የጌትነት ዐዋጅ የሕይወት አቅጣጫን (Transfer of allegiance) ወደ ክርስቶስ መለወጥን ያሳያል።

“ከሙታን እንዳስነሣው በልብህ ብታምን”: የክርስትና እምነት ማዕከላዊ መሠረት የክርስቶስ ትንሣኤ ነው። ትንሣኤው ክርስቶስ ኃጢአትን፣ ሞትንና ዲያብሎስን ድል ማድረጉን የሚያረጋግጥ ታሪካዊና መንፈሳዊ እውነታ ነው። ትንሣኤውን ማመን ማለት የክርስቶስን አዳኝነት በተሟላ ሁኔታ መቀበል ማለት ነው። ድነት የሚሰጠው የኃጢአትን ቅጣት (Penalty of sin) ከማስወገድ ባለፈ፣ በዕለት ተዕለት ሕይወት የኃጢአትን ኃይል (Power of sin) በማሸነፍ ጽድቅን እንድንለማመድ ነው።

በቁጥር 11 እስከ 13 ጳውሎስ የዚህን ድነት አድማስ በማስፋት ዩኒቨርሳላዊ (Universal) መሆኑን ያውጃል። “በርሱ የሚያምን ሁሉ አያፍርም” በማለት ከኢሳይያስ 28፡16 ይጠቅሳል። የእግዚአብሔር ጸጋ ዘር፣ ቀለም፣ እና የሕግ ታሪክ አይመርጥም። “በአይሁድና በአሕዛብ መካከል ልዩነት የለም፤ አንዱ ጌታ የሁሉ ጌታ ነውና” (ሮሜ 10፡12)። ይህ አይሁዶች ጽድቅን በብቸኝነት ተቆጣጥረናል የሚለውን ትምክህት የሚሰብር ሲሆን፣ አሕዛብንም በእኩልነት ወደ እግዚአብሔር ቤተሰብ የሚያስገባ ነው። “የጌታን ስም የሚጠራ ሁሉ ይድናል” በማለት ከኢዩኤል 2፡32 የጠቀሰው ቃል፣ ድነት በማንም የሰው ልጅ ጥረት ሳይሆን በጌታ ምሕረት ላይ ብቻ የተመሠረተ መሆኑን ያትማል።

5. የወንጌል ተልእኮ እና የስብከት ሰንሰለት (ሮሜ 10፡14-17)

ድነት የጌታን ስም በመጥራት የሚገኝ ከሆነ፣ ሰዎች ስለማያውቁት ጌታ እንዴት ሊጠሩ ይችላሉ? ጳውሎስ ይህንን ጥያቄ በመመለስ፣ የድነትን ሰንሰለታዊ ሂደት ወደ ኋላ (Reverse progression) በሚያስደንቅ አምክንዮ ያብራራል፡

1. መጥራት (Calling): ሰዎች የጌታን ስም ሊጠሩና ሊድኑ የሚችሉት በጌታ ካመኑ ብቻ ነው።
2. ማመን (Believing): በጌታ ሊያምኑ የሚችሉት ደግሞ ስለ እርሱ (የክርስቶስን ወንጌል) ከሰሙ ብቻ ነው።
3. መስማት (Hearing): ወንጌልን ሊሰሙ የሚችሉት ሰባኪ ወይም አዋጅ ነጋሪ ካለ ብቻ ነው።
4. መስበክ (Preaching): ሰባኪዎች ሊሰብኩ የሚችሉት ደግሞ ከእግዚአብሔር ከተላኩ (Commissioned) ብቻ ነው።

በመሆኑም የወንጌል ስርጭት ለሰው ልጆች ድነት እጅግ ወሳኝ የሕይወትና የሞት ጉዳይ ነው። እግዚአብሔር ሰዎችን ለማዳን የመረጠው መንገድ፣ በቃሉ ስብከት በኩል ነው። ይህንን ለማጠናከር ጳውሎስ ኢሳይያስ 52፡7ን በመጥቀስ፣ “የምሥራች የሚሰብኩ እግሮቻቸው እንዴት ያማሩ ናቸው” በማለት የወንጌል መልእክተኞችን ክብር ያሳያል።

የዚህ ክፍል ማጠቃለያ በቁጥር 17 ላይ ይገኛል፡ “እንግዲያስ እምነት የሚገኘው መልእክቱን ከመስማት ነው፤ መልእክቱም በክርስቶስ ቃል ነው።” (ሮሜ 10፡17)። እውነተኛ አዳኝ እምነት (Saving Faith) የሚመነጨው የሰውን ፍልስፍና ወይም ምድራዊ ጥበብ ከመስማት ሳይሆን፣ የክርስቶስን ወንጌል (The Word of Christ) በተለይም ሞቱንና ትንሣኤውን ከመስማት ነው። መንፈስ ቅዱስ ይህንን ቃል ተጠቅሞ በሰዎች ልብ ውስጥ መንፈሳዊ መነቃቃትን ይፈጥራል፤ እግዚአብሔርም በቃሉ አማካኝነት የመስማትን ጆሮና የማመንን ልብ ይሰጣል።

6. የእስራኤል አለመታዘዝና የእግዚአብሔር የተዘረጉ እጆች (ሮሜ 10፡18-21)

ጳውሎስ በምዕራፉ ማጠቃለያ ላይ፣ “እስራኤላውያን ወንጌልን ሳይሰሙ ቀርተው ይሆንን?” ለሚለው ከባድ ጥያቄ ምላሽ ይሰጣል። መልሱ “አልሰሙም ማለት ፈጽሞ አይቻልም” የሚል ነው። መዝሙር 19፡4ን በመጥቀስ፣ የእግዚአብሔር ቃል (የተፈጥሮ መገለጥን ጨምሮ እስከ ወንጌል ስብከት) ወደ ምድር ሁሉ እንደደረሰ ያሳያል (ሮሜ 10፡18)። በተጨማሪም፣ ዘዳግም 32፡21ን በመጠቀም አሕዛብ በእግዚአብሔር ጸጋ ሲካፈሉ እስራኤል በቅናት (Jealousy) መነሳሳት እንደነበረባት ያስታውሳል።

የእስራኤል ዋነኛ ችግር የመረጃ እጥረት ወይም የወንጌል አለመዳረስ (Communication breakdown) አልነበረም። ችግሩ የልብ ድንዳኔና ሆን ተብሎ የተደረገ እምቢተኝነት ነበር። “እኔን ላልፈለጉኝ ተገኘሁ” (ኢሳይያስ 65፡1) በማለት አሕዛብ (Gentiles) ሳይገባቸው ወንጌልን እንደተቀበሉ ሲያሳይ፣ በእስራኤል ላይ ግን፣ “ቀኑን ሙሉ ወደማይታዘዝና ወደሚቃወም ሕዝብ እጆቼን ዘረጋሁ” (ኢሳይያስ 65፡2) በማለት የእግዚአብሔርን ታጋሽነትና የእስራኤልን ዓመጸኝነት አጉልቶ ያሳያል።

ይህ የእግዚአብሔር የተዘረጉ እጆች (Outstretched hands) ምስል፣ በብሉይ ኪዳንም ሆነ በሐዲስ ኪዳን የእግዚአብሔርን ርኅራኄና የሰውን ልጅ የነጻ ፈቃድ ኃላፊነት በሚገባ የሚያሳይ ነው። እግዚአብሔር ሰውን በግድ አያድንም፤ ይልቁንም ጸጋውን አቅርቦ ሰው በነጻ ፈቃዱ ምላሽ እንዲሰጥ (Obedience of faith) ይጠብቃል።

የህይወት ትግበራ

የሮሜ ምዕራፍ 10 ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ ብቻ ሳይሆን፣ ለዛሬዋ ቤተክርስቲያንና ለግለሰብ ክርስቲያኖች ጥልቅ የሕይወት ትግበራዎች አሉት። ጽሑፉ የክርስትናን እምነት መሠረት በማጽናት፣ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ ቃሉን መኖርን ያበረታታል።

1. ሃይማኖታዊ ቅንዓትንና የራስን ጽድቅ መመርመር

ልክ እንደ መጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን አይሁዶች፣ ዛሬም በቤተክርስቲያን ውስጥ ብዙ ክርስቲያኖችና ሃይማኖታዊ ሰዎች “ዕውቀት የጎደለው ቅንዓት” ሊኖራቸው ይችላል። በቤተክርስቲያን ውስጥ የሚደረግ ከፍተኛ እንቅስቃሴ፣ ጾም፣ ጸሎትና አገልግሎት ሁሉ በእግዚአብሔር ጸጋ እና በክርስቶስ ጽድቅ ላይ ካልተመሠረተ “የራስን ጽድቅ ለመመሥረት” (To establish one’s own righteousness) የሚደረግ ከንቱ ድካም ሊሆን ይችላል። የሮሜ 10 ትልቁ ትምህርት፣ ሰው በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነትን የሚያገኘው በራሱ ጥረትና መልካም ሥራ ሳይሆን፣ “የሕግ ፍጻሜ” በሆነው በክርስቶስ ኢየሱስ ብቻ መሆኑን አምኖ በመገዛት ነው።

2. የወንጌል ተልእኮ እና የስብከት አጣዳፊነት

“ያልሰሙትን እንዴት ያምናሉ? ሰባኪስ ከሌለ እንዴት ይሰማሉ?” የሚለው ጥያቄ፣ ዛሬም የቤተክርስቲያንን የወንጌል ስርጭት (Missions and Evangelism) አስፈላጊነት ያጎላል። እምነት የሚመጣው የእግዚአብሔርን ቃል ከመስማት በመሆኑ፣ እያንዳንዷ አጥቢያ ቤተክርስቲያን ንጹሑን የወንጌል ቃል (The message about Jesus) የማወጅና ሰባኪያንን የመላክ ታላቅ አደራ አለባት። ወንጌል ያልደረሰባቸው ማኅበረሰቦች ድነትን እንዲያገኙ፣ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ የሚመሰክሩ፣ በአፍና በልብ ያመኑ ክርስቲያኖች ሊኖሩ ግድ ነው። ወንጌልን መስበክ የጥቂት አገልጋዮች ብቻ ሳይሆን፣ “በክርስቶስ ጸጋ የዳንኩ ነኝ” የሚል የማንኛውም ክርስቲያን ተቀዳሚ ኃላፊነት ነው።

3. እውነተኛ እና ሕያው እምነትን መለማመድ

የክርስትና ድነት “ኢየሱስ ጌታ ነው” ብሎ በአፍ መመስከርንና በልብ ማመንን ይጠይቃል። ይህ ማለት በከንፈር ብቻ የሚደረግ ሃይማኖታዊ ዐዋጅ (Lip service) ሳይሆን፣ የሕይወትን ዙፋን ለክርስቶስ አሳልፎ መስጠት ማለት ነው። በእምነት የሆነው ጽድቅ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ ሲተገበር፣ ኃጢአትን በማሸነፍና ከእግዚአብሔር የቅድስና ዓላማ ጋር በመስማማት ሕያው ሆኖ ይታያል። ክርስቲያኖች ይህንን ጸጋ ተቀብለው ለሌሎችም የጸጋው ተካፋይነት (በዘር፣ በቋንቋ፣ ወዘተ ልዩነት እንደሌለ ሁሉ) ክፍት መሆኑን በተግባር ሊያሳዩ ይገባል። እውነተኛ የእግዚአብሔር ቤተሰብ (True Israel) አባላትነት የሚገኘው በሥጋዊ ዘር ሳይሆን፣ ጌታን በመጥራትና በእምነት መኖር ላይ የተመሠረተ ነው።

4. መዳንን በእርግጠኝነት መያዝ

“በርሱ የሚያምን ሁሉ አያፍርም” የሚለው የተስፋ ቃል፣ ለክርስቲያኖች ታላቅ የእምነት እርግጠኝነትን (Assurance of Salvation) ይሰጣል። መዳናችን የተመሠረተው በእኛ አቅም ሳይሆን እግዚአብሔር ኪዳኑን በማደስ በክርስቶስ በሠራው የቤዛነት ሥራ ላይ ስለሆነ፣ በእውነተኛ እምነት ወደ ክርስቶስ የመጣ ሁሉ በመጨረሻው ፍርድ ቀን በጭራሽ አያፍርም፣ አዋቂም አይሆንም።

ማጠቃለያ

የሮሜ ምዕራፍ 10 የእግዚአብሔርን የማዳን መንገድ በማያሻማ ሁኔታ ግልጽ የሚያደርግ የሐዲስ ኪዳን ሥነ-መለኮት ማዕከል ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በዚህ ምዕራፍ አማካኝነት፣ የእስራኤል አለመዳን የእግዚአብሔር ቃል ስለወደቀ ወይም እግዚአብሔር ስላዳላ ሳይሆን፣ እነርሱ የራሳቸውን የሕግ ጽድቅ ፈልገው የእግዚአብሔርን የጸጋ ጽድቅ ባለመቀበላቸው መሆኑን በስፋት አስረድቷል።

ክርስቶስ የሕግ ፍጻሜና የመጨረሻ ግብ በመሆኑ፣ ድነት አሁን ለሚጠሩት ሁሉ (ለአይሁድም ለአሕዛብም) ቅርብ ሆኗል። ቃሉ በአፋችንና በልባችን ነው፤ ይኸውም ኢየሱስ ክርስቶስን የሕይወት ጌታ አድርጎ መሾምና ትንሣኤውን በልብ በእርግጠኝነት ማመን ነው። ይህ የማዳን ጸጋ የሚደርሰው ደግሞ ቃሉ ሲሰበክና ሲሰማ በመሆኑ፣ የምሥራቹን አዋጅ ለዓለም ሁሉ ማድረስ የምእመናን ሁሉ ኃላፊነት መሆኑን ምዕራፉ አበክሮ ያስተምራል።

በመጨረሻም፣ ይህ ምዕራፍ እግዚአብሔር ለሰው ልጆች ያለውን ታላቅ ትዕግሥትና ምሕረት ያሳያል። ሕዝቡ እምቢተኛ ቢሆንም፣ እርሱ ግን ቀኑን ሙሉ እጆቹን ዘርግቶ በመጠባበቅ ላይ ያለ አፍቃሪ አምላክ መሆኑን በማሳየት፣ እያንዳንዱ የሰው ልጅ ዛሬም ቢሆን ለተዘረጉት የጸጋ እጆች ምላሽ እንዲሰጥ ጥሪ ያቀርባል። ይህ ጥልቅ መንፈሳዊ እውነት ዘመናትን ተሻግሮ ዛሬም ለሰው ልጆች ሁሉ የሕይወት ብርሃን ሆኖ ያገለግላል።