የትንቢተ ኢሳይያስ መግቢያ

የውይይት ጥያቄ፥ እግዚአብሔር የነገሮች ሁሉ የበላይ ተቈጣጣሪ ነው፡- እርሱም በሕዝብ መሪዎች ላይ፥ ወደ ክርስቲያን ሕይወት በሚመጣ በረከት ላይ፥ በምድር በሚመጡ ፍርዶች ላይ፥ በምድር በሚፈጸሙ ነገሮች ሁሉ ላይ የበላይ ተቆጣጣሪ ነው። አንድ ክርስቲያን ይህን እውነት ከተረዳ በክርስትና ሕይወቱ የሚያበረታታው እንዴት ነው?

በብሉይ ኪዳን ከሚገኙ ታላላቅ የትንቢት መጻሕፍት አንዱ ትንቢተ ኢሳይያስ ነው። ታላቅ የተባለባቸው በርካታ ምክንያቶች አሉ፤ በመጀመሪያ፥ ትንቢተ ኢሳይያስ ስለ እግዚኣብሔር ግርማ፥ ቅድስናና በነገሮች ሁሉ ላይ ስላለው ሉዓላዊ ሥልጣን ግልጽ የሆነ ትምህርት ይሰጣል። ስለ እግዚአብሔር ባሕርይ የማያሻማ ገለጻ ያቀርባል። አንድ ክርስቲያን የእግዚአብሔርን ባሕርይ የበለጠ በተረዳ ቍጥር፥ በሕይወቱ በሚገጥሙት አስቸጋሪና አጠራጣሪ ጉዳዮች ውስጥ በእግዚአብሔር በመተማመን በእርግጠኝነት መጓዙን ይቀጥላል። ሁለተኛ፥ ትንቢተ ኢሳይያስ ከመዝሙረ ዳዊት በቀር ከማንኛቸውም የብሉይ ኪዳን መጽሐፍ ይልቅ በአዲስ ኪዳን ተጠቅሶአል፤ ይህም 80 ጊዜ ያህል ነው። በሦስተኛ ደረጃ፥ ትንቢተ ኢሳይያስን ታላቅ ያሰኘው በርካታ የወንጌል መመሪያዎችን መያዙ ነው። በመሠረቱ አንዳንዶች ትንቢተ ኢሳይያስን «አምስተኛው ወንጌል» በማለት ይጠሩታል። ይህም የሆነው፥ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ክርስቶስን የሚያሳዩ ብዙ ተምሳሌቶች ስላሉና ሰው በእግዚአብሔር ፊት ጻድቅ የሚሆንበት መንገድ በግልጽ ስለቀረበ ነው (ለምሳሌ፡-1፡18፤ 44፡22፥ 55፤ 64፡6)።

2ኛ ጥያቄ፥ በትንቢተ ኢሳይያስ ውስጥ የሚገኙ ከዚህ ቀደም ያበረታቱህ አንዳንድ ክፍሎችን ጥቀስ።

ትንቢተ ኢሳይያስ ከታላላቅ የነቢያት መጻሕፍት መካከል የመጀመሪያው ነው። ካለፈው ሳምንት ትምህርት እንደምታስታውሰው ከትንቢተ ኢሳይያስ ጀምሮ እስከ ኤርምያስ ድረስ ያሉት መጻሕፍት ስም ከታላላቅ ነቢያት ክፍል የሚመደቡ ናቸው። የታላላቅ ነቢያት መጻሕፍት ስለ እግዚአብሔር ፈቃድና ወደ ፊት ስለሚፈጸሙ ነገሮች የነበረንን እውቀት የሚያጐለብቱ ናቸው። 

ትንቢተ ኢሳይያስ በይሁዳ ምድር ባሉት በአይሁድ ሕዝብ ላይ የሚመጣውን የእግዚአብሔርን ጥፋት አስቀድሞ ተንብዮ ነበር፤ ዳሩ ግን የመጽሐፉ የመጨረሻ ግማሽ ክፍል፥ በምርኮ የተወሰደው ሕዝብ የሚለቀቅበትንና አይሁድ ወደ ምድራቸው የሚመለሱበትን ጊዜ ያመለክታል። ኢሳይያስ እግዚአብሔር በሕዝቦች ሁሉ ላይ ያለውን ሉዓላዊ ሥልጣን በማመልከት በምርኮ ይኖሩ የነበሩት ሕዝብ በእግዚአብሔር ላይ ያላቸውን እምነት እንዳይተው ለማጽናናትና ለመምከር ፈልጎ ነበር። 

የትንቢተ ኢሳይያስ ጸሐፊ

ትንቢተ ኢሳይያስ ስያሜውን ያገኘው መጽሐፉን ከጻፈው ነቢይ ስም ነው። በኢሳይያስ 1፡1 እንደተገለጸው፥ መጽሐፉ የአሞጽ ልጅ ኢሳይያስ የተቀበለው ራእይ ነው።

ሰዎች ከብዙ መቶ ዓመታት ጀምሮ የትንቢተ ኢሳይያስ ጸሐፊ ኢሳይያስ ራሱ እንደሆነ ያምኑ ነበር። የመጽሐፉ የመጀመሪያ ቍጥር የሚናገረው ይህንኑ ስለሆነ የምንጠራጠርበት አንዳችም ምክንያት የለም። ሆኖም ባለፉት መቶ ዓመታት ውስጥ፥ ምሁራን ሙሉ መጽሐፉን የጻፈው ኢሳይያስ ስለ መሆኑ ጥያቄ ማንሣት ጀምረዋል። የመጽሐፉን የመጀመሪያ ግማሽ ክፍል (ከምዕራፍ 1-39) ከመጽሐፉ ሁለተኛ ክፍል (ከምዕራፍ 40-66) ጋር ሲያወዳድሩ በርካታ ልዩነቶችን አዩ። ከዚህ የተነሣ፥ ትንቢተ ኢሳይያስን የጻፈው ማን ነው? ለሚለው ጥያቄ መልስ የሚሰጡ የተለዩ ጽንሰ አሳቦች ተፈጠሩ፡፡ 

1. የትንቢተ ኢሳያይስ ጸሐፊዎች ሁለት ናቸው፤ የመጀመሪያው፥ ኢሳይያስ በመባል የሚታወቅና የእስራኤል መንግሥት ለሁለት ተከፍሎ በቆየባቸው ዘመናት የኖረ ሲሆን፥ የጻፈውም ከምዕራፍ 1-32 ያለውን ከፍል ነው። ሁለተኛው ጸሐፊ ግን አይሁድ ከባቢሎን ምርኮ ከተመለሱ በኋላ የኖረና ከምዕራፍ 33-66 ያለውን ክፍል የጻፈ ሰው ነው። (አንዳንዶች የመጀመሪያው ጸሐፊ ከምዕራፍ 1-39 ያለውን ሁለተኛው ጸሐፊ ደግሞ ከምዕራፍ 40-66 ያለውን ክፍል ጽፏል ይላሉ)። ዛሬ ብዙ ምሁራን፥ በተለይም ደግሞ መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው የጻፉት መጽሐፍ መሆኑን የማያምኑ ሰዎች የሚቀበሉት ይህን አመለካከት ነው። 

2. ትንቢተ ኢሳይያስን የጻፉት ሦስት ሰዎች ናቸው። የመጀመሪያው ጸሐፊ የእስራኤል መንግሥት ለሁለት ተከፍሎ በቆየበት ዘመን የኖረ ሲሆን፥ ከኢሳይያስ 1-39 ያለውን ክፍል ጽፏል። ከ580 ዓ.ዓ. በኋላ ሁለተኛው ጸሐፊ ከኢሳይያስ 40-55 ያለውን ክፍል የጻፈ ሲሆን፥ በ444 ዓ.ዓ. በነህምያ ዘመን አካባቢ ይኖር የነበረ ሌላ ምስተኛ ጸሐፊ ከኢሳይያስ 56-66 ያለውን ጽፏል።

3. ትንቢተ ኢሳይያስን በሙሉ የጻፈው ኢሳይያስ ነው። አይሁድና ክስርቲያኖች በዘመናት ሁሉ ውስጥ የያዙት አቋም ይህ ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ጻፉት መጽሐፍ መሆንን በሚያምኑ ክርስቲያኖች ዘንድ አሁንም ከፍተኛ ደረጃ ተቀባይነት ያለው አቋም ይህ ነው። 

በምሁራን መካከል ይህ ልዩነት የሚታየው ለምንድን ነው? ቢያንስ ሁለት ጸሐፊዎች ነበሩ የሚል አቋም ያላቸው ጸሐፊዎች የሚያቀርቡት ምክንያት እንደሚከተለው ነው፡-

ሀ. በርካታ ምሁራን ትንቢተ ኢሳይያስ ውስጥ የምንመለከተው ዓይነት ዝርዝርና ስሕተት የሌለበት ትንበያ ድርጊቱ ከተፈጸመ በኋላ የተመለከተ አንድ ሰው ካልጻፈው በስተቀር ሌላ ሊሆን አይችልም ብለው ያምናሉ። በትንቢተ ኢሳይያስ ውስጥ የምንመለከታቸው አብዛኛዎቹ ትንቢቶች ግልጽና ጥርት ያሉ ሆነው ያለ አንዳች ስሕተት የተፈጸሙ ስለሆኑ፥ መጽሐፉ የተጻፈው ድርጊቶቹ ከተፈጸሙ በኋላ ነው ይላሉ። ለምሳሌ፡- ከ740-700 ዓ.ዓ. የኖረው ኢሳይያስ እስራኤላውያንን ከባቢሎን ምርኮ ነፃ የሚያወጣው የአሕዛብ ንጉሥ ቂሮስ ተብሎ እንደሚጠራ ተንብዮ ነበር (ኢሳይያስ 44፡28፤ 45፡1)። እንደምታውቀው፥ ይህ ትንቢት የተፈጸመው የፋርስ ንጉሥ የሆነው ቂሮስ ከ200 ዓመታት በኋላ የባቢሎንን መንግሥት በማሸነፉ እስራኤላውያን ወደ ምድራቸው እንዲመለሱ በፈቀደ ጊዜ ነበር።

ለ. እነዚህ ምሁራን በትንቢተ ኢሳይያስ ውስጥ የሚገኙ ትንቢቶች በሌሎች መጻሕፍት ከሚገኙ ትንቢቶች ሁሉ የተለዩ ናቸው ይላሉ። ሊመጣ ስላለው ምርኮ ሰፊና ግልጽ ያልሆኑ ጥቅሶች ከመሆን ይልቅ፥ ትንቢቶች እጅግ ዝርዝር ወደሆነ ነገር በመግባት ነፃ የመውጣቱን ጉዳይ የሚያስፈጽመውን ሰው ስም እስከ መጥቀስ ድረስ እንኳ ዘልቅዋል።

ሐ. እነዚህ ምሁራን፥ የመጽሐፉን የመጀመሪያ ግማሽ ከሁለተኛው ግማሽ ክፍል ጋር በምናወዳድርበት ጊዜ የቋንቋ አጠቃቀማቸው ፍጹም የተለያየ ስለሆነ የተጻፉት በሁለት የተለያዩ ሰዎች መሆን አለበት ይላሉ። የትንቢተ ኢሳይያስ የመጀመሪያ ግማሽ ክፍል ስለ ፍርድና ጥፋት የሚናገር ሲሆን፥ በሰቆቃ ትንበያዎች የተሞላ ነው። ሁለተኛው ግማሽ ክፍል ግን በይበልጥ ሥነ-ግጥማዊና ሥነመለኮታዊ ትምህርት የያዘ ነው። የሚያተኩረው በማበረታቻ መልእክት ላይ ሲሆን፥ የተጻፈውም ሕዝቡ በምርኮ ውስጥ እንዳለ እንጂ ምርኮው ገና ከ150 ዓመታት በኋላ እንደሚፈጸም ተደርጎ አይደለም። የትንቢተ ኢሳይያስ መጽሐፍ የመጀመሪያ ግማሽ የሚያተኩረው በነገሥታትና እግዚአብሔር በሕዝቡ ላይ ከሚያመጣው ፍርድ በኋላ በሚኖሩ ቅሬታዎች ላይ ሲሆን፥ ሁለተኛው ግማሽ ክፍል ግን ሊመጣ ባለው የእግዚአብሔር አገልጋይና እግዚአብሔር ለሕዝቡ በሚያመጣው ደኅንነት ላይ ነው።

መ. ለነቢያትና ለትንቢታቸው ህልውና ዐበይት ከሆኑት ምክንያቶች አንዱ፥ በዘመናቸው ለነበሩ ሰዎች አስፈላጊ የሆነ መልእክት መስጠት እንደነበረ ተመልክተናል። የትንቢተ ኢሳይያስ የመጨረሻ ግማሽ ክፍል ግን በነቢዩ ዘመን በጊዜው የነበሩትን ሰዎች የሚመለከት አይመስልም። ይልቁንም የይሁዳ ሕዝብ በምርኮ እንዳሉ አድርጎ የሚናገር ይመስላል። ስለዚህ ይህ ትንቢት የተሰጠው እስራኤል በምርኮ እንዳለች እንጂ በምርኮ ከመወሰዳቸው ከብዙ መቶ ዓመታት በፊት እንዳልሆነ የሚያመለክት ይመስላል።

የውይይት ጥያቄ፥ አንድ ሰው ስለ ትንቢትና እግዚአብሔር የወደፊቱን ጉዳይ አስቀድሞ ለማመልከት ስላለው ችሎታ የሚኖረው አመለካከት በአቋም ላይ ተጽዕኖ እንደሚያሳድር፥ እነዚህ አመለካከቶች እንዴት ያሳዩናል?

ይህ መጽሐፍ የተጻፈው በአንድ ጸሐፊ ብቻ ነበር የሚል አመለካከት ያላቸው ሰዎች ይህን አመለካከት የሚቀበሉት በሚከተሉት ምክንያቶች ነው፡-

1. የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች ትንቢቱ እንዴት እንደተፈጸመ ለማሳየት ከትንቢተ ኢሳይያስ የጠቀሱት ከመጀመሪያውም ከሁለተኛውም ግማሽ ሲሆን፥ ሁለቱንም ክፍል የጻፈው ኢሳይያስ እንደሆነ ተናግረዋል (ለምሳሌ፡- ማቴዎስ 3፡3፤ 12፡17-21፤ ሉቃስ 3፡4-6፤ ዮሐንስ 12፡38-41፤ የሐዋርያት ሥራ 8፡28-33)። አዲስ ኪዳንን በመንፈስ ቅዱስ ምሪት የጻፉት ሰዎች ትንቢተ ኢሳይያስን በሙሉ የጻፈው ኢሳይያስ ነው ብለው እንደነበር ግልጽ ነው። 

2. ከትንቢተ ኢሳይያስ ዐበይት መልእክቶች አንዱ፥ እግዚአብሔር የመጪውን ጊዜ ሁኔታ በመተንበይ በዘመናት ውስጥ የተለያዩ ድርጊቶች ይፈጸሙ ዘንድ ታሪክን ሁሉ የሚመራ መሆኑ ነው (ኢሳይያስ 42፡9፤ 46፡8-10)። ስለዚህ ክርስቲያኖች መጪውን ጊዜ በሚመለከት ስለተነገሩትና በትክክል ስለተፈጸሙት ትንቢቶች መደነቅ አይኖርባቸውም። 

3. አንድ ሰው፥ በእግዚአብሔር የወደፊት ሁኔታዎችን መቆጣጠር ችሎታ የሚያምን ከሆነ፥ እንዲሁም ምንም ያህል የዓመታት ገደብ ይኑር፥ እግዚአብሔር የሚፈጸመውን ነገር ከመሆኑ አስቀድሞ የሚያውቅና መልእክቱን ለቀድሞዎቹ ነቢያት መስጠቱን የሚቀበል ከሆነ፥ እግዚአብሔር የቂሮስን ስም የመሳሰሉትን ግልጽ ትንቢቶች ለመስጠት እንደሚችል የሚጠራጠርበት ምክንያት የለም። እግዚአብሔር በዚህ መልክ ሊሠራ እንደሚችል እስካመንን ድረስ ሌሎች ጸሐፊዎችን የምንፈልግበት ምክንያት የለም። 

4. የመጽሐፉ የመጀመሪያና ሁለተኛ ግማሽ ክፍል ቋንቋው በእጅጉ የተለያየው፥ የባቢሎን ምርኮ የማይቀር መሆኑን እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ለኢሳይያስ ከገለጸለት በኋላ፥ ምርኮው ገና ያልተፈጸመ ቢሆንም እንኳ የማበረታቻ ቃላት እንዲጽፍ ስለመራው ነው። የመጽሐፉ የመጀመሪያና ሁለተኛ ክፍል ዓላማዎች ፍጹም የተለያዩ ናቸው። የመጽሐፉ የመጀመሪያ ግማሽ፥ እግዚአብሐር ስል ኢየሩሳሌምና የይሁዳን ከተሞች መደምሰስ አስቀድሞ የተናገረበትና ይህ ጥፋት የሚሆነው በምን ምክንያት እንደሆነ የገለጠበት ክፍል ነው። እነዚህ ድርጊቶች መፈጸማቸው የማይቀርና እርግጠኞች ስለነበሩ ኢሳይያስ ገና ከ150 ዓመታት በኋላ የሚፈጸመውን ነገር ልክ እንደተፈጸመ በመቍጠር ይናገራል። በመጽሐፉ ሁለተኛ ተሽ ክፍል ደግሞ ኢሳይያስ ምርኮው የማይቀር መሆኑን በማወቅ የሚፈጸመው ገና ከ150 ዓመታት በኋላ ቢሆንም እንኳ አይሁድ ልክ በምርኮው ውስጥ እንዳሉ አድርጎ ይናገራል። ይህ የተጻፈው እግዚአብሔር በአሕዛብ ሁሉ ላይ ሉዓላዊ ባለሥልጣን እንደሆነ ታሪክን ወደሚጠቃለልበት ወደ መጨረሻው ዘላለማዊ መንግሥት እንደሚመራ በማሳየት አይሁድን ለማበረታታት ነበር። 

5. በትንቢተ ኢሳይያስ የመጀመሪያና ሁለተኛ ግማሽ ክፍል መካከል ተመሳሳይነት ያላቸው በርካታ ነገሮች ይገኛሉ። በትንቢተ ኢሳይያስ የመጀመሪያ ግማሽ ክፍል ውስጥ ሳይቀር፥ ኢሳይያስ ሊመጣ ስላለው ዘላለማዊ የእግዚአብሔር መንግሥት የገለጠበትን የማበረታቻ ቃላት እናገኛለን፤ (ለምሳሌ፡- ኢሳይያስ 2፡1-5)። በሁለቱም ክፍሎች ውስጥ ኢሳይያስ እግዚአብሔርን ለመጥራት የተጠቀመበት «የእስራኤል ቅዱስ» የሚለው ልዩ ስም ይገኛል፤ (ለምሳሌ፡ኢሳይያስ 1፡2፤ 1፡5-6፤ 5፡27፤ 52፡13፤ 53፡4-5፤ 57፡15 ወዘተ.)። 

ስለዚህ የትንቢተ ኢሳይያስን መጽሐፍ የጻፉት ሁለት ወይም ከዚያ የሚበልጡ ሰዎች ናቸው ብለን የምናምንበት አንዳችም ምክንያት የለም። ትንቢተ ኢሳይያስን በሙሉ የጻፈው ኢሳይያስ እንደሆነና እግዚአብሔር አንዳንድ አስደናቂ የሆኑ ትንቢቶችን እንዲጽፍ እንዳደረገው ማመን ለእኛ ከሁሉም የተሻለ ነገር ነው።

የውይይት ጥያቄ፦ ሀ) ለእግዚአብሔር የወደፊቱን ነገር ማወቅና ይህንንም በዝርዝር መግለጥ አስቸጋሪ ያልሆነው ለምንድን ነው? ለ) እግዚአብሔር መጪውን ጊዜ እንደሚቀጣጠር አጥብቆ ማመን፥ ትንቢተ ኢሳይያስን ለመጻፍ እግዚአብሔር ይህን ነቢይ እንደመራው ለማመን እንዴት ይረዳናል? ሐ) ምን እንደሚሆን በማናውቀው በራሳችንና በአገራችን የወደፊት ሁኔታ ላይ ታምነን እንድንኖር ይህ አመለካከት የሚረጻን እንዴት ነው?

(ማብራሪያው የተወሰደው በ ኤስ.አይ.ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ እግዚአብሔር አገልግሎታቸውን ይባርክ፡፡)

Leave a Reply