ይህ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ እና በሥነ-መለኮት ጥናት ውስጥ እጅግ ማራኪ እና ብዙ ምርምር ሲደረግበት የቆየ ጥያቄ ነው። በሙሴ ዘመን የነበረውና ልቡ የጠነከረው የግብፅ ፈርዖን ማንነት በተመለከተ፣ የእግዚአብሔርን ቃል እና የታሪክን መዛግብት በማጣመር የሚከተለውን ምላሽ አቀርብልዎታለሁ፡-
1. መጽሐፍ ቅዱስ ስሙን በግልጽ አልጠራውም
በመጀመሪያ ልንረዳው የሚገባው ታላቅ እውነት፣ መጽሐፍ ቅዱስ የዚህን ጨካኝ ንጉሥ የግል ስም ፈጽሞ አለመጥቀሱን ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የሚጠራው “ፈርዖን” በሚለው የግብፅ ነገሥታት የማዕረግ ስም ብቻ ነው። እግዚአብሔር ሙሴን ሲጠራው፣ ሕዝቤን የእስራኤልን ልጆች ከግብፅ ታወጣ ዘንድ ወደ ፈርዖን እልክሃለሁ ብሎታል (ዘፀ 3:10)።
መጽሐፍ ቅዱስ የንጉሡን ስም ያልጠቀሰበት ዋናው ምክንያት መንፈሳዊ ነው፤ የእግዚአብሔር ቃል ትኩረት በአምላካችን ሉዓላዊ የማዳን ኃይል ላይ እንጂ፣ ራሱን አምላክ አድርጎ በሾመውና በጠፋው ጨቋኝ ንጉሥ ማንነትና ዝና ላይ አልነበረም።
2. የሥነ-መለኮትና የታሪክ ምሁራን አመለካከት
መጽሐፍ ቅዱስ ስሙን ባይጠቅስም፣ አርኪኦሎጂስቶችና የታሪክ ምሁራን እስራኤላውያን ከግብፅ በወጡበት ዘመን (Exodus Date) ላይ ተመሥርተው በዋናነት ሁለት ነገሥታትን በግንባር ቀደምትነት ያስቀምጣሉ፡-
ሀ. የቀደመው ዘመን አቆጣጠር (1446 ዓ.ዓ) – ቱትሞስ 3ኛ እና አሜንሆቴፕ 2ኛ ብዙ ወንጌላውያን የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ይህንን የዘመን አቆጣጠር ይደግፋሉ። ይህ አቆጣጠር የሚነሳው ከመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ነው፤ ሰሎሞን የእግዚአብሔርን ቤት መሥራት የጀመረው እስራኤላውያን ከግብፅ ከወጡ ከአራት መቶ ሰማንያ ዓመት በኋላ እንደሆነ ቃሉ ይነግረናል (1ኛ ነገ 6:1)።
- በዚህ ስሌት መሠረት፣ እስራኤላውያንን በጽኑ ባርነት የጨቆናቸውና ሙሴን ወደ ምድያም እንዲሸሽ ያደረገው ንጉሥ ቱትሞስ 3ኛ (Thutmose III) ነበር።
- ሙሴ በምድያም እያለ ይህ ንጉሥ ሞተ፤ ከብዙ ቀንም በኋላ የግብፅ ንጉሥ ሞተ፥ የእስራኤልም ልጆች ከባርነት የተነሣ አለቀሱ ይላል (ዘፀ 2:23)።
- ስለዚህ ሙሴ ተመልሶ ሲመጣ በእግዚአብሔር ፊት ልቡን ያደነደነው እና በአሥሩ መቅሰፍቶች የተመታው የቱትሞስ 3ኛ ልጅ የሆነው አሜንሆቴፕ 2ኛ (Amenhotep II) ነው ብለው ምሁራኑ ያምናሉ።
ለ. የዘገየው ዘመን አቆጣጠር (1290 ዓ.ዓ) – ራምሴስ 2ኛ ሌላኛውና በብዛት በዓለማዊ የታሪክ ምሁራንና በአንዳንድ የሥነ-መለኮት አጥኚዎች ዘንድ ተቀባይነት ያለው አመለካከት፣ የጥፋቱ ንጉሥ ራምሴስ 2ኛ (Ramses II) ነው የሚለው ነው።
- ይህ አመለካከት የተመሠረተው እስራኤላውያን በባርነት በሠሯቸው ከተሞች ስም ላይ ነው። ቃሉም ሲናገር፣ ለፈርዖንም ፊቶምና ራምሴስ የተባሉትን የዕቃ ቤት ከተሞች ሠሩ ይላል (ዘፀ 1:11)።
- ራምሴስ 2ኛ በግብፅ ታሪክ ውስጥ እጅግ ግዙፍ ሕንፃዎችን በማሠራትና በጨካኝነቱ የሚታወቅ ንጉሥ በመሆኑ፣ ልቡን ያደነደነው እርሱ ነው የሚል ጠንካራ መላምት አለ።
3. ዋነኛው መንፈሳዊ ትምህርት
ስሙ ቱትሞስ፣ አሜንሆቴፕ ወይም ራምሴስ ይሁን፣ ከዚህ ታሪክ የምንወስደው ዋነኛው ትምህርት የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት ነው። ፈርዖን በጊዜው የዓለም ኃያል ንጉሥ የነበረ ቢሆንም፣ ለእግዚአብሔር ግን የክብሩ መገለጫ መሣሪያ ብቻ ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ፈርዖን ሲናገር፣ ኃይሌን በአንተ አሳይ ዘንድ ስሜም በምድር ሁሉ ይነገር ዘንድ ለዚህ አስነሣሁህ ይላል (ሮሜ 9:17)።
ማጠቃለያ
የታሪክ ምሁራን ራምሴስ 2ኛ እና ቱትሞስ 3ኛን (ከአሜንሆቴፕ 2ኛ ጋር) በዋናነት ቢጠረጥሩም፣ የትኛውም ምድራዊ ንጉሥ ቢሆን የእግዚአብሔርን ሕዝብ ከመውጣት ሊያስቆመው አልቻለም! የቱንም ያህል ልቡ ቢጠነክር፣ የግብፅ አምላክ የተባለው ፈርዖን በሕያዉና ሁሉን ቻይ በሆነው በእስራኤል አምላክ ፊት ተዋርዷል። ዛሬም በሕይወታችን የሚያጋጥመን የትኛውም “ፈርዖን” ወይም ጠንካራ ተግዳሮት፣ ከእግዚአብሔር የማዳን ኃይል በታች ነው!