በተደጋጋሚ የሚነሱ ጥያቄዎች (FAQs)

አማላጅነት፦ ትርጉሙ፣ የክርስቶስ ዘላለማዊ ምልጃ እና የአማኞች ድርሻ “አማላጅነት” (Intercession/Mediation) በክርስትና አስተምህሮ ውስጥ በቅዱሱ አምላክና በደካማው ሰው መካከል ያለውን ግንኙነት የሚቀጥልና የሚያጸና ታላቅ መለኮታዊ ሥርዓት ነው፡፡ ይህ ቃል በሁለት ወገኖች መካከል በመቆም ሰላምን መፍጠርን፣ ስለ ሌላው ወገን መጸለይንና ፍርድን በምሕረት መተካትን ያጠቃልላል፡፡ ይህ ትምህርት የአማላጅነትን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም፣ የክርስቶስን ልዩ ምልጃ፣ የመንፈስ ቅዱስንና የአማኞችን ድርሻ በመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች አስደግፎ ያብራራል፡፡ 1. የአማላጅነት መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አማላጅነት ወይም ምልጃ ማለት በአጭሩ ስለ ሌላ ሰው ፍላጎት፣ ደኅንነትና ይቅርታ በእግዚአብሔር ፊት መቆም ማለት ነው፡፡ በብሉይ ኪዳን ዘመን እንደ ሙሴ፣ ሳሙኤልና ነቢያት ያሉ የእግዚአብሔር ሰዎች ስለ ሕዝቡ እግዚአብሔርን በመለመንና በመማለድ የእግዚአብሔር ቁጣ እንዲመለስ ያደርጉ ነበር፡፡ በአዲስ ኪዳን ግን ይህ ሥርዓት በክርስቶስ ፍጻሜውን አግኝቷል፡፡ 2. የኢየሱስ ክርስቶስ ልዩና ዘላለማዊ አማላጅነት (መካከለኛነት) መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ እንደሚያስተምረው በአምላክና በሰው መካከል ያለው ፍጹምና ብቸኛው አስታራቂ (መካከለኛ) ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ ነው፡፡ እርሱ በመስቀል ላይ ባፈሰሰው ደም የሰውን ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ስላስታረቀ፣ ዛሬም በሰማያዊው ስፍራ በእግዚአብሔር አብ ቀኝ ሆኖ ስለ አማኞች ዘወትር ያማልዳል፡፡ የክርስቶስ አማላጅነት በደሙ ዋጋ ላይ የተመሠረተ በመሆኑ የማይሻርና ዘላለማዊ ነው፡፡ 3. የመንፈስ ቅዱስ መለኮታዊ ምልጃ የአማላጅነት ምስጢር በክርስቶስ ብቻ የሚያበቃ ሳይሆን፣ ሦስተኛው አካል የሆነው መንፈስ ቅዱስም በአማኞች ሕይወት ውስጥ ታላቅ የምልጃ ሥራን ይሠራል፡፡ አማኞች እንዴት መጸለይ እንዳለባቸው በማያውቁበትና በሚደክሙበት ጊዜ፣ መንፈስ ቅዱስ በእነርሱ ውስጥ ሆኖ በእግዚአብሔር ፈቃድ ይማልዳል፡፡ “እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል፤” — ሮሜ 8:26 4. የአማኞች የእርስ በርስ ምልጃ (የጸሎት አደራ) አዲስ ኪዳን እያንዳንዱ አማኝ ለሌላው ወገን፣ ለቤተክርስቲያን፣ ለአገር መሪዎችና ገና ላልዳኑ ሰዎች በእግዚአብሔር ፊት በጸሎት እንዲማልድ ታላቅ አደራ ሰጥቷል፡፡ ይህ ዓይነቱ አማላጅነት የአማኞች የፍቅርና የእምነት መግለጫ መለኮታዊ ግዴታ ነው፡፡ ማጠቃለያ አማላጅነት እግዚአብሔር ሰውን ለመርዳትና ከእርሱ ጋር ለማገናኘት የተጠቀመበት ድንቅ የጸጋ መንገድ ነው፡፡ የኢየሱስ ክርስቶስና የመንፈስ ቅዱስ ምልጃ ለአማኞች ዘላለማዊ ዋስትናና ብርታት ሲሆን፥ አማኞች እርስ በርሳቸው የሚያደርጉት ምልጃ ደግሞ በምድር ላይ የእግዚአብሔርን መንግሥትና ፍቅር የሚያሰፋ ታላቅ መሣሪያ ነው፡፡ አማኝ ይህንን እውነት ተረድቶ በክርስቶስ ምልጃ ሊተማመንና ለሌሎችም በጸሎት ሊማልድ ይገባል፡፡

መጽሐፍ ቅዱስ፦ መለኮታዊ መነሻው፣ መዋቅሩና በአማኝ ሕይወት ውስጥ ያለው ኃይል “መጽሐፍ ቅዱስ” የሚለው ቃል “መጽሐፍ” እና “ቅዱስ” ከሚሉ ሁለት ቃላት የተዋቀረ ሲሆን፥ ፍቺውም “የከበሩ ወይም የተቀደሱ መጻሕፍት” ማለት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ሕያው ቃል መግለጫ፥ የክርስትና እምነትና ሥነ-ምግባር ብቸኛ መለኪያ እንዲሁም እግዚአብሔር ለሰው ልጅ የገለጠው ዘላለማዊ የፍቅርና የማዳን መልእክት ነው። ይህ ትምህርት የመጽሐፍ ቅዱስን መለኮታዊ መነሻ፥ መዋቅራዊ ክፍሎቹንና በአማኝ ሕይወት ውስጥ ያለውን መንፈሳዊ ኃይል ያብራራል። 1. መለኮታዊ መንፈስ ያለበት መሆኑ (Divine Inspiration) መጽሐፍ ቅዱስ ዝም ብሎ በሰዎች ጥበብ፥ ፍልስፍና ወይም ታሪክ ላይ የተመሠረተ ምድራዊ መጽሐፍ አይደለም። ምንም እንኳ በተለያዩ ዘመናትና ስፍራዎች በኖሩ ከ40 በላይ በሚሆኑ ሰዎች እጅ በታሪክ ሂደት ውስጥ ቢጻፍም፥ መጻሕፍቱን የመራውና ትክክለኛውን መለኮታዊ ሐሳብ ያለ ስህተት ያስነገረው ግን መንፈስ ቅዱስ ነው። 2. የመጽሐፍ ቅዱስ መዋቅርና ክፍሎች መጽሐፍ ቅዱስ በሁለት ታላላቅ ኪዳናትና ክፍሎች የተዋቀረ ነው። ይዘቱም በክርስቶስ ኢየሱስ የማዳን ሥራ ላይ የተሳሰረ ፍጹም አንድነት አለው፦ 3. የመጽሐፍ ቅዱስ ዋና ዋና ዓላማዎች እግዚአብሔር ቃሉን ለሰው ልጅ የሰጠበት ምክንያት ግልጽና ዘላለማዊ የሆኑ መለኮታዊ ዓላማዎችን ለመፈጸም ነው፦ 4. የመጽሐፍ ቅዱስ ኃይልና ጥቅሞች በአማኝ ሕይወት የእግዚአብሔር ቃል ዝም ብሎ የሚነበብ ፊደል ሳይሆን፥ በሰዎች ሕይወት ውስጥ የሚሠራ ሕያውና የሚለወጥ መለኮታዊ ኃይል አለው። “የእግዚአብሔር ቃል ሕያው ነውና፥ የሚሠራም፥ ሁለትም አፍ ካለው ሰይፍ ሁሉ ይልቅ የተሳለ ነው፥ ነፍስንና መንፈስንም ጅማትንና ቅልጥምንም እስኪለይ ድረስ ይወጋል፥ የልብንም ስሜትና አሳብ ይመረምራል፤” — ዕብራውያን 4:12 ማጠቃለያ መጽሐፍ ቅዱስ በጊዜያት የማይሻር፥ በባሕል የማይገደብና በምድር ላይ ያለ እጅግ ተጽዕኖ ፈጣሪና ቅዱስ መጽሐፍ ነው። አማኝ መጽሐፍ ቅዱስን ዝም ብሎ መደርደሪያ ላይ ከማስቀመጥ ወይም እንደ ታሪክ ከመመልከት ባለፈ፥ በየቀኑ ሊያጠናው፥ ሊያሰላስለውና በሕይወቱ ሊተገብረው ይገባል። “የዚህ ሕግ መጽሐፍ ከአፍህ አይለይ፥ ነገር ግን የተጻፈበትን ሁሉ ትጠብቅና ታደርግ ዘንድ በቀንም በሌሊትም አስበው፤ የዚያን ጊዜም መንገድህ ይቀናልሃል ይከናወንልሃልም፤” (ኢያሱ 1:8)

“ቅዱሳን” የሚለው ቃል በክርስትና አስተምህሮ ውስጥ እጅግ የከበረና ሰፊ ትርጉም ያለው ፅንሰ-ሀሳብ ነው። ይህ ቃል “ቅዱስ” ከሚለው መለኮታዊ ባሕርይ የሚቀዳ ሲሆን፥ ፍቺውም “ለእግዚአብሔር ክብርና አገልግሎት የተለየ” ወይም “ከዓለም ርኩሰትና ከኃጢአት ጎዳና የወጣ” ማለት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ቅዱሳን ማንነት፥ ስላላቸው መብትና ሊመላለሱበት ስለሚገባው የሕይወት ዘይቤ ግልጽ የሆነ መመሪያ ይሰጣል። ይህ ትምህርት የቅዱሳንን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም፥ የቅድስናን ምንጭና የቅዱሳንን አኗኗር ያብራራል። 1. የ«ቅዱሳን» መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም በአዲስ ኪዳን መጻሕፍት ውስጥ “ቅዱሳን” የሚለው ቃል የተለየ መንፈሳዊ ማዕረግ ወይም ከሞቱ በኋላ በሰዎች ውሳኔ የሚሰጥ ስም አይደለም። ይልቁኑ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ አምነው፥ በደሙ ነጽተውና በመንፈስ ቅዱስ ተለይተው ለእግዚአብሔር የሆኑትን አማኞች ሁሉ የሚያመለክት አጠቃላይ ስም ነው። 2. የቅድስና ምንጭና መሠረት የሰው ልጅ ቅዱስ ሊሆን የሚችለው በራሱ በጎነት፥ በሃይማኖታዊ ትጋት ወይም በስብዕና ጥንካሬ አይደለም። የቅድስና ብቸኛው ምንጭና መሠረት እግዚአብሔር ሲሆን፥ አማኞች ቅዱሳን የሚባሉት በኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም የማዳን ሥራ ላይ ስላመኑ ነው። “ዳሩ ግን፦ እኔ ቅዱስ ነኝና ቅዱሳን ሁኑ ተብሎ ስለ ተጻፈ የጠራችሁ ቅዱስ እንደ ሆነ እናንተ ደግሞ በኑሮአችሁ ሁሉ ቅዱሳን ሁኑ።” — 1 ጴጥሮስ 1:15-16 3. የቅዱሳን መለያዎችና የዕለት ተዕለት አኗኗር አማኞች በክርስቶስ ያገኙት የቅዱሳንነት ማዕረግ (Positional Holiness) በተግባራዊ ሕይወታቸውና በዕለት ተዕለት ምልልሳቸው ሊገለጥ ይገባል (Progressive Holiness)። እውነተኛ ቅዱሳን በሕይወታቸው የሚከተሉት መለያዎች ይታዩባቸዋል፦ 4. የቅዱሳን ኅብረትና ዘላለማዊ ክብር መጽሐፍ ቅዱስ በምድር ያሉትንና በሰማይ ያሉትን ቅዱሳን በአንድ ሰማያዊ ቤተሰብነት ያገናኛቸዋል። በምድር የእምነታቸውን ሩጫ በድል አጠናቀው ያለፉት ቅዱሳን ለአማኞች ትልቅ አርአያና ምስክሮች ናቸው። ማጠቃለያ ቅዱሳን ማለት ፍጹም የሆኑና ስህተት የማይሠሩ ሰዎች ሳይሆኑ፥ ፍጹም በሆነው በኢየሱስ ክርስቶስ ደም ተቀድሰው ለእግዚአብሔር የተለዩ አማኞች ናቸው። ይህ ስም ታላቅ መብትን የሚያጎናጽፍ ከመሆኑም በላይ፥ አማኙ በምድር ላይ በሚኖርበት ዘመን ሁሉ እግዚአብሔርን በሚያስደስት ቅዱስ አኗኗር እንዲመላለስ የሚያሳስብ ታላቅ ሰማያዊ አደራ ነው።

“ዲያብሎስ” የሚለው ቃል በክርስትና አስተምህሮ ውስጥ የእግዚአብሔርና የሰዎች ዋና ጠላት የሆነውን የክፉውን መንፈስ መሪ ያመለክታል። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ዲያብሎስ አፈጣጠር፣ ስለ ውድቀቱ ምክንያት፣ ስለሚጠቀምባቸው ስልቶችና ስለ መጨረሻው ፍርዱ ግልጽ የሆነ ትምህርት ይሰጣል። የጠላትን ማንነትና ስልት ማወቅ አማኞች በመንፈሳዊ ተጋድሎአቸው ነቅተው እንዲቆሙና በክርስቶስ የተሰጣቸውን ድል እንዲለማመዱ ይረዳቸዋል። ይህ ትምህርት የዲያብሎስን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማንነት፣ የውድቀቱን ታሪክና በላዩ የተገኘውን ፍጹም ድል ያብራራል። 1. የስሙ ትርጉምና አመጣጡ “ዲያብሎስ” የሚለው ቃል “ዲያቦሎስ” (Diabolos) ከሚለው የግሪክ ቃል የተገኘ ሲሆን፥ ቀጥተኛ ትርጉሙ “ከሳሽ” ወይም “ሐሜተኛ/ስም አጥፊ” ማለት ነው። “ሰይጣን” የሚለው ስም ደግሞ የዕብራይስጥ ቃል ሲሆን ትርጉሙ “ተቃዋሚ” ወይም “ባላጋራ” ማለት ነው። እነዚህ ስሞች የእርሱን ዋና ተግባርና ጠባይ በግልጽ ያሳያሉ። 2. አፈጣጠሩና የውድቀቱ ምስጢር ዲያብሎስ ከመጀመሪያው ክፉ ሆኖ አልተፈጠረም። እግዚአብሔር በክብር፣ በጥበብና በውበት ፍጹም አድርጎ የፈጠረው ከፍተኛ የቅብዓት ኪሩብ (መልአክ) ነበረ። ነገር ግን በልቡ ውስጥ በገባው የትዕቢት ኃጢአት ምክንያት ራሱን ከአምላክ ጋር ለማስተካከል በመመኘቱ ከሰማያዊ ክብሩ ተጥሏል። 3. የዲያብሎስ ዋና ዋና ስልቶችና ውሸቶች ዲያብሎስ በምድር ላይ ያለውን አጥፊ ዓላማ ለመፈጸም በኃይል ከመዋጋት ይልቅ በተንኮልና በሐሰት ስልቶች መጠቀምን ይመርጣል። ዋና ዋና የውጊያ ስልቶቹ የሚከተሉት ናቸው፦ “ይህም ድንቅ አይደለም፤ ሰይጣን ራሱ የብርሃንን መልአክ እንዲመስል ራሱን ይለውጣልና።” — 2 ቆሮንቶስ 11:14 4. በዲያብሎስ ላይ የተገኘው ፍጹም ድልና የመጨረሻው ዕጣ ፈንታው ዲያብሎስ ምንም እንኳ በምድር ላይ ተጽዕኖ ለማሳደር ቢሞክርም፣ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ የማዳን ሥራ ሙሉ በሙሉ የተሸነፈና ሥልጣኑ የተሻረ ጠላት ነው። ጌታችን በመስቀል ላይ በከፈለው ዋጋ የሰይጣንን የሞትና የኩነኔ ኃይል አጥፍቶታል። የዲያብሎስ የመጨረሻ ፍጻሜ አስቀድሞ የተወሰነ ነው። አሁን ያለው ጊዜ ጥቂት መሆኑን አውቆ በታላቅ ቁጣ ቢንቀሳቀስም፣ በመጨረሻ ግን ወደ ዘላለማዊው የእሳት ባሕር ይጣላል። (ራእይ 20:10) ማጠቃለያ ዲያብሎስ የተሸነፈና ኃይሉ የተገፈፈ ጠላት በመሆኑ አማኞች ሊፈሩት አይገባም። ነገር ግን በንቃት በመኖር፣ በእግዚአብሔር ቃል በመታጠቅና በእምነት በመጽናት የተገኘውን ድል በተግባር ማረጋገጥ ይኖርባቸዋል። “እንግዲህ ለእግዚአብሔር ተገዙ፤ ዲያብሎስን ግን ተቃወሙ ከእናንተም ይሸሻል።” (ያዕቆብ 4:7)

መላእክት የሚለው ቃል «መልአክ» ከሚለው የግዕዝ ቃል የወጣ ሲሆን፣ ቀጥተኛ ትርጉሙ «መልእክተኛ» ወይም «አገልጋይ» ማለት ነው። ቃሉ እግዚአብሔር ለአገልግሎቱና ለክብሩ የፈጠራቸውን ረቂቃን መናፍስት ይመለከታል። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ መላእክት አፈጣጠር፥ ባሕርይና አገልግሎት ሰፊ ማብራሪያ ይሰጣል። መላእክትን ማወቅ እግዚአብሔር ፍጥረትንና አማኞችን የሚያስተዳድርበትን መለኮታዊ ሥርዓት ለመረዳት በእጅጉ ይረዳል። ይህ ትምህርት የመላእክትን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማንነት፥ የተሰጣቸውን ተግባራትና መዋቅራዊ ሥልጣናቸውን ያብራራል። 1. የመላእክት ባሕርይና አፈጣጠር መላእክት ከሰው ልጅ የተለየ ተፈጥሮና የሕልውና ደረጃ ያላቸው ሰማያዊ ፍጥረታት ናቸው። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ባሕርያቸው የሚከተሉትን መሠረታዊ እውነቶች ያስተምራል፦ 2. የመላእክት ዋና ዋና አገልግሎቶች እግዚአብሔር ለመላእክት በሰማይም ሆነ በምድር በርካታ መለኮታዊ ኃላፊነቶችን ሰጥቷቸዋል። ዋና ዋናዎቹ አገልግሎቶች የሚከተሉት ናቸው፦ “የእግዚአብሔር መልአክ በሚፈሩት ሰዎች ዙሪያ ይሰፍራል፥ ያድናቸውማል።” — መዝሙር 34:7 3. የመላእክት መዋቅርና የሥልጣን ደረጃዎች መጽሐፍ ቅዱስ መላእክት የተለያየ የሥልጣን ደረጃ፥ ተግባርና መዋቅር እንዳላቸው ይጠቁማል። ከእነዚህም መካከል ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፦ 4. መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስጠንቀቂያ፦ መላእክት መመለክ የለባቸውም መላእክት ምንም እንኳ ታላቅ ኃይል፥ ጥበብና ክብር ያላቸው ፍጥረታት ቢሆኑም፥ አማኞች ሊያመልኳቸው ወይም ከአምላክ እኩል ሊሰግዱላቸው አይገባም። መጽሐፍ ቅዱስ የመላእክትን አምልኮ በጥብቅ ይከለክላል። ማጠቃለያ መላእክት የእግዚአብሔርን ታላቅነትና አሠራር የሚያሳዩ የሰማይ ሠራዊት ናቸው። አማኞች መላእክት ለእኛ ዕገዛና ጥበቃ የተላኩ የእግዚአብሔር አገልጋዮች መሆናቸውን መረዳት ይኖርባቸዋል፤ ነገር ግን ሙሉ እምነትና አምልኮ መቅረብ ያለበት ሁሉን ለፈጠረውና መላእክትንም ለሚያዘው ለብቸኛው አምላክ ለእግዚአብሔር ብቻ ነው።

“ኢየሱስ” የሚለው ስም በክርስትና እምነትና ሥነ-መለኮት ውስጥ የማዕዘን ድንጋይ፣ የታሪክ መለወጫና የሰው ልጅ የመዳን ምስጢር ሁሉ ማጠቃለያ ነው። እርሱ ዝም ብሎ ታላቅ መምህር፣ ነቢይ ወይም በጎ አድራጊ ብቻ ሳይሆን፤ የሰው ልጅን ከኃጢአትና ከዘላለም ጥፋት ለማዳን የመጣው ሥጋ የለበሰ እውነተኛ አምላክ ነው። ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማወቅ የእውነተኛ ክርስትና ሕይወት መጀመሪያና ፍጻሜ ነው። ይህ ጥልቅ የኢየሱስ ክርስቶስን ማንነት፣ ስሞቹንና መለኮታዊ የማዳን ሥራውን በመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች አስደግፎ ያብራራል። 1. የኢየሱስ ክርስቶስ ማንነት (እውነተኛ አምላክና እውነተኛ ሰው) መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚያስተምረው ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምላክነትና ፍጹም ሰውነት በአንድ አካል የተዋሃዱበት (ምስጢረ ሥጋዌ) ድንቅ ማንነት አለው። “መጀመሪያው ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ። … ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ” — ዮሐንስ 1:1፣ 14 2. የስሙና የማዕረጉ ትርጉም “ኢየሱስ ክርስቶስ” የሚለው መጠሪያ ሁለት ታላላቅ መንፈሳዊ ትርጉሞችን የያዘ መለኮታዊ ስም ነው፦ 3. የኢየሱስ ክርስቶስ የማዳን ሥራ የኢየሱስ ወደ ምድር የመምጣት ዋና ዓላማ በኃጢአት ምክንያት የጠፋውን የሰው ልጅ መፈለግና ማዳን ነው። ይህንንም ታላቅ ሥራ የፈጸመው በምድራዊ ሕይወቱ፣ በመስቀል ላይ በከፈለው መስዋዕትነትና በትንሣኤው ነው። 4. ብቸኛው መንገድና ዘላለማዊ አማላጅ መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ እንደሚያስተምረው፣ ወደ ቅዱሱ እግዚአብሔር አብ ለመድረስና የዘላለም ሕይወትን ለማግኘት ከኢየሱስ ክርስቶስ ውጭ ሌላ ምንም ዓይነት መንገድ ወይም አማራጭ የለም። እርሱ በአምላክና በሰው መካከል ያለ ብቸኛ አስታራቂ ድልድይ ነው። ማጠቃለያ ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ፍቅር ለሰው ልጅ የተገለጠበት ፍጹም ማሳያ ነው። እርሱን ማወቅና በጌትነቱ ማመን ሰውን ከኩነኔ ነጻ ያወጣል፣ የኃጢአት ስርየትን ይሰጣል፣ እንዲሁም አዲስ ፍጥረት አድርጎ ወደ ዘላለም መንግሥት ያሻግራል። እርሱ ትናንትም፣ ዛሬም፣ እስከ ዘላለምም ያው ሕያው አምላክ ነው።

እምነት በክርስቲያን ሕይወት ውስጥ መሠረት፣ ጉልበትና ከመለኮታዊው ዓለም ጋር የሚያገናኝ ብቸኛ መንፈሳዊ መስመር ነው። መጽሐፍ ቅዱስ እምነትን ዝም ብሎ በአእምሮ ደረጃ የሚሆን ስምምነት አድርጎ አይገልጸውም፤ ይልቁንም የማይታየውን የእግዚአብሔርን እውነትና ተስፋ እንደ ጨበጡት አድርጎ የሚኖር ሕያው ሕይወት ነው። ያለ እምነት ወደ እግዚአብሔር መቅረብም ሆነ እርሱን ደስ ማሰኘት አይቻልም። ይህ ትምህርት የእምነትን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም፣ እውነተኛ ምንጩን፣ ከሥራ ጋር ያለውን ትስስርና የሚያስገኘውን መለኮታዊ ኃይል ያብራራል። 1. የእምነት መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉምና አስፈላጊነት መጽሐፍ ቅዱስ ስለ እምነት ትርጉም በግልጽና በጥልቀት ሲያስቀምጥ፣ እምነት በዓይን ከማየትና በእጅ ከመጨበጥ በላይ የሆነ መንፈሳዊ እርግጠኝነት እንደሆነ ያስተምረናል። 2. የእውነተኛ እምነት ምንጭ እምነት በሰው የውስጥ ፍላጎት ወይም በራስ መተማመን ላይ የሚመሠረት ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ሕያው ቃል የሚፈልቅ ሰማያዊ ስጦታ ነው። የሰው ልጅ እውነተኛ እምነት እንዲኖረው የእግዚአብሔርን ቃል በቅንነት መስማትና በክርስቶስ ላይ መደገፍ ይኖርበታል። 3. የእምነትና የሥራ ትስስር እውነተኛ እምነት በአንደበት መናገር ብቻ ሳይሆን በተግባራዊ ሕይወትና በመታዘዝ የሚገለጥ ፍሬ አለው። መጽሐፍ ቅዱስ ፍሬ የሌለውንና በሥራ የማይገለጥን እምነት ሕይወት እንደሌለው በድን አካል ይቆጥረዋል። “ከነፍስ የተለየ ሥጋ የሞተ እንደ ሆነ እንዲሁ ደግሞ ከሥራ የተለየ እምነት የሞተ ነው።” — ያዕቆብ 2:26 4. የእምነት ፍሬዎችና መለኮታዊ ድል አማኝ በእግዚአብሔር ላይ ያለውን እምነት በተግባር ሲለማመድ፣ በምድራዊ ሕይወቱና በመንፈሳዊው ዓለም ውስጥ የሚከተሉትን ታላላቅ በረከቶች ይወርሳል፦ ማጠቃለያ እምነት ክርስቲያኑ በምድር ላይ የሚራመድበት እውነተኛ ዓይኑ ነው። እምነት ሰውን ከተፈጥሯዊ ውስንነት አውጥቶ ወደ እግዚአብሔር ሁሉን ቻይነት የሚያስገባ በመሆኑ፣ በየቀኑ በቃሉ ጥናት፣ በጸሎትና በመታዘዝ ሊያድግና ሊጠነክር የሚገባው የሕይወት ክፍል ነው።

“አማኑኤል” የሚለው ስም በክርስትና አስተምህሮ ውስጥ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ያለውን ጥልቅ ፍቅር፣ ቅርበትና የማዳን እቅድ ሙሉ በሙሉ የሚገልጽ እጅግ ታላቅና ክቡር ስም ነው። ይህ ስም ዝም ብሎ መለያ መጠሪያ ሳይሆን፣ የፈጣሪና የፍጡርን መገናኘት፣ የእግዚአብሔርን ሰው መሆን (ምስጢረ ሥጋዌ) የሚያበስር መለኮታዊ እውነት ነው። ይህ ትምህርት የአማኑኤልን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጉም፣ ትንቢታዊ ፍጻሜውንና በአማኝ ሕይወት ውስጥ ያለውን መንፈሳዊ ምስጢር ያብራራል። 1. የስሙ ትርጉምና ትንቢታዊ መሠረቱ “አማኑኤል” የዕብራይስጥ ቃል ሲሆን ቀጥተኛ ትርጉሙ “እግዚአብሔር ከእኛ ጋር ነው” ማለት ነው። ይህ ስም መጀመሪያ በብሉይ ኪዳን በነቢዩ ኢሳይያስ ዘመን፣ የእስራኤል ሕዝብ በጠላቶቻቸው ተከበውና በታላቅ ፍርሃት ውስጥ በነበሩበት ወቅት፣ እግዚአብሔር ተስፋና ምልክት አድርጎ የሰጠው ስም ነው። 2. የትንቢቱ ፍጻሜ በኢየሱስ ክርስቶስ በብሉይ ኪዳን የተነገረው ይህ ታላቅ ትንቢት ፍጻሜውን ያገኘው በጌታችን በመድኃኒታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ልደት ነው። ረቂቁና በሰማያት የሚኖረው አምላክ ሰውን ለማዳን ሲል የሰውን ሥጋ ለብሶ፣ በምድር ላይ ከሰዎች ጋር አብሮ በመኖር እውነተኛ “አማኑኤል” ሆኖ ተገልጧል። “በነቢይ ከጌታ ዘንድ፦ እነሆ፥ ድንግል ትፀንሳለች ልጅም ትወልዳለች፥ ስሙንም አማኑኤል ይሉታል የተባለው ይፈጸም ዘንድ ይህ ሁሉ ሆኖአል፥ ትርጓሜውም፦ እግዚአብሔር ከእኛ ጋር የሚል ነው።” — ማቴዎስ 1:22-23 3. “እግዚአብሔር ከእኛ ጋር ነው” የሚለው እውነት መንፈሳዊ በረከቶች እግዚአብሔር በክርስቶስ በኩል “ከእኛ ጋር” መሆኑ ለሰው ልጅ የሚከተሉትን ታላላቅ ማጽናኛዎችና ኃይሎች ሰጥቷል፦ 4. የአማኑኤል ዘላለማዊ ህልውና በአማኝ ሕይወት የአማኑኤል ምስጢር ኢየሱስ በምድር ላይ በነበረበት ዘመን ብቻ አብቅቶ የተጠናቀቀ አይደለም። ጌታችን ወደ ሰማይ ከመሄዱ በፊት ለአማኞች የሰጠው ዘላለማዊ ተስፋ ዛሬም ሕያው ነው። እርሱ በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ ከአማኞች ጋር ይኖራል፣ በልባቸውም ያድራል። ማጠቃለያ አማኑኤል ማለት እግዚአብሔር ከሰማያት ሆኖ የሚመለከተን አምላክ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ እኛ ወርዶ፣ ድካማችንን ተካፍሎ፣ በሕይወታችን ውስጥ አብሮን የሚጓዝ የቅርብ አምላክ መሆኑን የሚያበስር የምሥራች ነው። አማኝ ይህንን እውነት ሲረዳ በሕይወቱ ሙሉ ሰላም፣ እረፍትና ድፍረትን ያገኛል።

ወንጌል በክርስትና አስተምህሮ ውስጥ የሰው ልጅ የዘላለም ተስፋ፣ የምሥራችና የእግዚአብሔር የማዳን እቅድ ሙሉ በሙሉ የተገለጠበት መለኮታዊ መልእክት ነው። ይህ ቃል ዝም ብሎ ሃይማኖታዊ መጽሐፍ ወይም ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ከኃጢአት፣ ከኩነኔና ከሞት ባርነት ነጻ የሚያወጣ ሕያው ኃይል ነው። ይህ ትምህርት የወንጌልን መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነት፣ ዋና ማዕከሉንና መንፈሳዊ ኃይሉን ያብራራል። 1. የወንጌል ትርጉምና ምንነት “ወንጌል” የሚለው ቃል “ኤዋንጌሊዮን” (Evangelion) ከሚለው የግሪክ ቃል የተወሰደ ሲሆን፣ ቀጥተኛ ትርጉሙም “የምሥራች” ወይም “መልካም ዜና” ማለት ነው። በኃጢአት ምክንያት በፍርድ ሥር ለነበረው የሰው ልጅ፣ እግዚአብሔር በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል ያዘጋጀውን የዘላለም ሕይወት፣ የይቅርታና የሰላም መንገድ የሚያበስር ታላቅ መለኮታዊ ዜና ነው። 2. የወንጌል ማዕከላዊ ሐሳብ የወንጌል ዋና ማዕከል፣ ልብና ይዘት ኢየሱስ ክርስቶስ ነው። ወንጌል ስለ ሰው ፍልስፍና ወይም ስለ ምድራዊ ሥነ-ምግባር መሻሻል የሚናገር ሳይሆን፣ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማንነት፣ ስለ መስቀል ላይ ሞቱ፣ ስለ መቀበሩና በሦስተኛው ቀን በኃይል ስለ መነሣቱ የሚናገር ታሪካዊና መንፈሳዊ እውነት ነው። “እኔ ደግሞ የተቀበልሁትን ከሁሉ ፊት አሳልፌ ሰጠኋችሁ እንዲህ ብዬ፦ መጽሐፍ እንደሚል ክርስቶስ ስለ ኃጢአታችን ሞተ፥ ተቀበረም፥ መጽሐፍም እንደሚል በሦስተኛው ቀን ተነሣ፥” — 1 ቆሮንቶስ 15:3-4 3. የወንጌል መለኮታዊ ኃይል ወንጌል ተራ የሰው ንግግር ወይም ሃሳብ አይደለም፤ ነገር ግን የሰውን ልብ የመለወጥ፣ ከሰይጣን እስራት የማውጣትና የሚያምኑትን ሁሉ የማዳን ፍጹም መለኮታዊ ኃይል አለው። ወንጌል የእግዚአብሔርን ጽድቅ ለሰው ልጅ የሚገልጥ ብቸኛ መንገድ ነው። 4. የወንጌል ጥሪና የሰው ልጅ ምላሽ የወንጌል የምሥራች ለዓለም ሁሉ የቀረበ ነጻ የእግዚአብሔር ስጦታ ቢሆንም፣ ይህ ስጦታ በግል ሕይወት ውስጥ ፍሬ እንዲያፈራ ሰው ወንጌልን ሰምቶ በእውነተኛ ልብ ምላሽ መስጠት አለበት። ይህ ምላሽ በሁለት መሠረታዊ ነገሮች ይገለጣል፦ ንስሐና እምነት። ማጠቃለያ ወንጌል እግዚአብሔር ለጠፋው የሰው ልጅ የዘረጋው ፍጹም የፍቅርና የምሕረት ድልድይ ነው። የወንጌልን እውነት ሰምቶ በእምነት የተቀበለ ሰው ከኩነኔ ነጻ ይወጣል፣ አዲስ ፍጥረት ይሆናል፣ እንዲሁም የዘላለም ሕይወትን ይወርሳል። ይህንን ሕያው የምሥራች በሕይወት መኖርና ለሌሎች ማካፈል ደግሞ የእያንዳንዱ አማኝ ታላቅ አደራና ተልዕኮ ነው።

“እግዚአብሔር” የሚለው ስም በክርስትና እምነትና ሥነ-መለኮት ውስጥ የሁሉ ነገር ፈጣሪ፣ አስገኚ፣ ደጋፊና ገዥ የሆነውን ብቸኛና ዘላለማዊ አምላክ የሚያመለክት ታላቅ ስም ነው። ስለ እግዚአብሔር ማወቅ የክርስትና ሕይወትና የእውነተኛ አምልኮ መሠረት ነው። የሰው ልጅ አእምሮ የእግዚአብሔርን ታላቅነት ሙሉ በሙሉ መርምሮ መጨረስ ባይችልም፣ እግዚአብሔር ግን በቃሉ (በመጽሐፍ ቅዱስ) እና በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል ማንነቱን ገልጦልናል። ይህ ትምህርት የእግዚአብሔርን ማንነት፣ መለኮታዊ ባሕርያቱንና ምስጢረ ሥላሴን በመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች አስደግፎ ያብራራል። 1. የስሙ ትርጉም በግዕዝና በአማርኛ ቋንቋ “እግዚአብሔር” የሚለው ቃል “እግዚእ” (ጌታ/ገዥ) እና “ብሔር” (ዓለም/ምድር) ከሚሉ ሁለት ቃላት የተዋቀረ ሲሆን፣ ትርጉሙም የዓለም ጌታ ወይም የፍጥረት ሁሉ ገዥ ማለት ነው። እግዚአብሔር ማንም ሳይፈጥረው ራሱ በራሱ ያለና የሚኖር (Self-existent) ብቸኛ አምላክ ነው። 2. የማይጋራቸው (ፍጹም መለኮታዊ) ባሕርያቱ እግዚአብሔር ብቻ የሚገለጥባቸውና ከፍጡራን ጋር የማይጋራቸው ፍጹም መለኮታዊ ባሕርያት አሉት፦ 3. የሥነ-ምግባር (የፍቅርና የቅድስና) ባሕርያቱ እነዚህ፣ እግዚአብሔር ፍጡራኑ (በተለይም የሰው ልጅ) እንዲመስሉትና በሕይወታቸው እንዲያንጸባርቁት የሚፈልጋቸው ሊጋሩ የሚችሉ ባሕርያት ናቸው፦ “ያልጠፋነው ከእግዚአብሔር ምሕረት የተነሣ ነው፤ ርኅራኄው አያልቅምና። ማለዳ ማለዳ አዲስ ነው፤ ታማኝነትህ ብዙ ነው፡፡” — ሰቆቃው ኤርምያስ 3:22-23 4. ምስጢረ ሥላሴ (አንድነትና ሦስትነት) መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር በአንድነትና በሦስትነት የሚኖር አምላክ እንደሆነ ያስተምራል። እግዚአብሔር በባሕርይ፣ በህልውና፣ በፈቃድና በመለኮት አንድ ሲሆን፤ በስም፣ በአካልና በግብር ግን ሦስት (አብ፣ ወልድ፣ መንፈስ ቅዱስ) ነው። ይህ ሰብአዊ አእምሮ ሊደርስበት የማይችል ጥልቅ መለኮታዊ ምስጢር ነው። ማጠቃለያ እግዚአብሔርን ማወቅ ዝም ብሎ የአእምሮ እውቀት መሰብሰብ ሳይሆን፣ ከእርሱ ጋር ሕያው ግንኙነት መፍጠር ነው። እርሱ ፍጹም ጻድቅና ቅዱስ አምላክ በመሆኑ አምልኮና መፈራት ይገባዋል፤ በተመሳሳይ ጊዜ ደግሞ አፍቃሪና መሐሪ አባት በመሆኑ ክብርና ፍቅር ይገባዋል።