የማርቆስ ወንጌል ጥናት መግቢያ

የማርቆስ ወንጌል ጥልቅ ጥናት፡ ታሪካዊ፣ ዳራዊ እና ሥነ–መለኮታዊ ትንተና 

በአዲስ ኪዳን መጻሕፍት መካከል ቅዱስ ማርቆስ የጻፈው ወንጌል በዝርዝር አቀራረቡ፣ በድርጊት ፍጥነቱና በሥነ-መለኮታዊ ትኩረቱ ልዩ ቦታ ይይዛል። ይህ ወንጌል የኢየሱስ ክርስቶስን ሕይወትና አገልግሎት እንደ መከራን የሚቀበል አገልጋይና የእግዚአብሔር ልጅ አድርጎ በማቅረብ፣ የአንባቢውን ትኩረት ወደ መስቀሉ ጉዞ ይስባል። ይህ ጥናት የወንጌሉን ታሪካዊ አመጣጥ፣ የጸሐፊውን ማንነትና የመጽሐፉን ዳራዊ ዳራ ከመረመረ በኋላ፣ እያንዳንዱን ምዕራፍና ቁጥር በዝርዝር በመተንተን ተግባራዊ ትምህርቶችንና አካራካሪ ጥያቄዎችን በስፋት ይዳስሳል። 

የታሪካዊ እና ዳራዊ ዳሰሳ ትንተና 

የማርቆስ ወንጌል በቤተክርስቲያን ታሪክና በዘመናዊው የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ውስጥ እንደ መሠረታዊ ሰነድ ይታያል። አብዛኞቹ ምሁራን ይህ ወንጌል ከመጀመሪያዎቹ ወንጌላት ቀድሞ እንደተጻፈ (Markan Priority) እና ለማቴዎስና ለሉቃስ ወንጌላት እንደ መሠረታዊ ምንጭነት ያገለገለ መሆኑን ይስማማሉ። ወንጌሉ በተለይ በድርጊት ላይ ያተኮረ (Action oriented) በመሆኑ፣ የኢየሱስን ትምህርቶች ከማቅረብ ይልቅ ለተአምራቱና ለሥራዎቹ ቅድሚያ ይሰጣል። 

ጸሐፊውና የማንነት ጥያቄ 

ምንም እንኳ መጽሐፉ ራሱ የጸሐፊውን ስም በቀጥታ ባይጠቅስም፣ የቀደሙት የቤተክርስቲያን አባቶችና ትውፊቶች መጽሐፉን ለዮሐንስ ማርቆስ ይሰጡታል። ማርቆስ የሐዋርያው ጴጥሮስ የቅርብ ረዳትና አስተርጓሚ እንደነበረ በፓፒያስ (Papias) ምስክርነት ይታወቃል። ማርቆስ በሐዋርያት ሥራ ውስጥ እንደተጠቀሰው የማርያም ልጅና የበርናባስ ዘመድ ሲሆን፣ ከሐዋርያው ጳውሎስና ከጴጥሮስ ጋር በወንጌል አገልግሎት ተሳትፏል። የጴጥሮስ ትዝታዎችና ምስክርነቶች ለዚህ ወንጌል መሠረት እንደሆኑ በሰፊው ይታመናል። 

የመጻፊያ ዘመን፣ ቦታ እና ተደራሲያን 

የመጻፊያ ዘመኑ በምሁራን መካከል ክርክር ያለበት ቢሆንም፣ አብዛኞቹ በ65 እና 75 ዓ.ም መካከል እንደሆነ ይገምታሉ። አንዳንዶች ደግሞ ከዚያ ቀደም ብሎ በ50ዎቹ ዓ.ም እንደተጻፈ ይከራከራሉ። መጽሐፉ የተጻፈበት ቦታ ሮም እንደሆነ የሚጠቁሙ ጠንካራ ማስረጃዎች አሉ። ወንጌሉ ለአይሁድ ያልሆኑ (አሕዛብ) አንባቢዎች መጻፉን የሚያሳዩ ፍንጮች በመጽሐፉ ውስጥ ይገኛሉ፤ ለምሳሌ የአይሁድ ወጎች መብራራታቸውና የአረማይክ ቃላት ወደ ግሪክ መተርጎማቸው ለዚህ ማስረጃ ነው። 

የማርቆስ ወንጌል ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን እንደ ታላቅ አገልጋይና የሰው ልጆችን ለማዳን መከራን እንደተቀበለ አዳኝ አድርጎ በግልጽ የሚያሳይ ድንቅ የሕይወት መጽሐፍ ነው። ይህ ወንጌል በታሪኮቹ ፍጥነትና በድርጊቶቹ ጥንካሬ የሚታወቅ ሲሆን በተለይም ኢየሱስ የታመሙትን በመፈወስና በተአምራቱ መለኮታዊ ኃይሉን እንዴት እንደገለጠ በዝርዝር ይተርካል። ማርቆስ በጽሁፉ ውስጥ የጌታን የሥራ ትጋትና የእግዚአብሔር መንግሥት መቅረብን በትጋት እያበሰረ በመጨረሻም የሰው ልጅ የመጣው ሊያገለግልና ነፍሱንም ለብዙዎች ቤዛ አድርጎ ሊሰጥ እንደሆነ በማስተማር የመስቀሉን ምስጢርና የትንሳኤውን ብርሃን በልባችን ውስጥ ይስላል። ይህ መጽሐፍ እውነተኛ ደቀ መዝሙርነት ምን ማለት እንደሆነና ጌታን መከተል ያለውን ዋጋ የሚያስረዳ ታላቅ የሕይወት መመሪያ በመሆኑ ለሁላችንም መንፈሳዊ ጥንካሬንና እውቀትን ያካፍላል።