የሉቃስ ወንጌል የጥናት መምሪያና ማብራሪያ
ምልከታ እና ትርጓሜ
የሉቃስ ወንጌል መግቢያ ወይም መቅድም (ሉቃስ 1፡1-4) በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ካሉ እጅግ ጥበባዊና ሥነ-ጽሑፋዊ ውበት ካላቸው ክፍሎች አንዱ ነው። በዚህ አጭር መግቢያ ውስጥ ሐኪሙ ሉቃስ ለምን ይህንን መጽሐፍ ለመጻፍ እንደተነሳና መረጃዎቹን እንዴት አቀናጅቶ እንደያዘ በግልጽ ያሳየናል። ይህም ወንጌል እንዲሁ በደመ ነፍስ የተጻፈ ሳይሆን በጥልቅ ምርምርና በታማኝ ምስክሮች ቃል ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያረጋግጥልናል።
የታሪክ ሂደትና የምርምር ጥራት
ሉቃስ በመጀመሪያው ጥቅስ ላይ እንደገለጸው በእነርሱ ዘንድ ስለተፈጸመው ነገር ብዙዎች ታሪክን በቅደም ተከተል ለመጻፍ ጥረት አድርገዋል። ይህም የሚያሳየው የኢየሱስ ክርስቶስ ታሪክ በወቅቱ በብዙዎች ዘንድ ትኩረት ተሰጥቶት የነበረና ሰነድ ይያዝለት የነበረ ጉዳይ መሆኑን ነው። ሉቃስ ራሱ ግን እነዚህን መረጃዎች እንዲሁ ከሰው ሰምቶ ብቻ አላሰፈራቸውም። ይልቁንም ከመጀመሪያው ጀምሮ ሁሉን በዝርዝር በጥንቃቄ ከመረመረ በኋላ በቅደም ተከተል ሊጽፍላቸው መወሰኑን ይነግረናል። ይህ የሉቃስ አካሄድ አንድ የታሪክ ተመራማሪ ወይም አንድ ጥንቁቅ ሐኪም መረጃዎችን አጣርቶ እውነቱን እንደሚለይ ዓይነት ጥራት ያለው ሥራ ነው።
የምስክሮቹ ታማኝነትና የቃሉ አገልጋዮች
ሉቃስ ለጽሑፉ መሠረት ያደረገው ከመጀመሪያው ጀምሮ በዓይናቸው ያዩትንና የቃሉ አገልጋዮች የነበሩት ያስተላለፉለትን መረጃ ነው። ይህም ወንጌሉ የፈጠራ ታሪክ ሳይሆን በዓይን ምስክሮች ፊት የተከናወነ እውነት መሆኑን ያረጋግጣል። ልክ አንድ ሰው በፍርድ ቤት ቀርቦ በዓይኑ ያየውን እንደሚመሰክር ሁሉ፣ የሉቃስ ወንጌልም በክርስቶስ ሕይወት ውስጥ አብረው በነበሩት ሐዋርያትና ደቀ መዛሙርት ምስክርነት ላይ የቆመ ነው። ሉቃስ እነዚህን ምስክሮች በማነጋገርና ታሪኩን በማመሳከር ለንባብ አብቅቶታል።
የመጻፉ ዋና ዓላማ፡ የእውነት እርግጠኝነት
የዚህ ሁሉ ጥረትና ድካም ዋናው ግብ ለተከበረው ቴዎፍሎስ የተማረውን ቃል እውነተኛነት እንዲረዳ ማድረግ ነው። ቴዎፍሎስ ቀደም ሲል ስለ ክርስቶስ ትምህርቱን አግኝቷል፤ ነገር ግን ሉቃስ የጻፈለት ዝርዝር ታሪክ ያመነበት ነገር በጽኑ መሠረት ላይ የቆመ መሆኑን እንዲያውቅ ይረዳዋል። እምነታችን እንዲሁ በስሜት ላይ ሳይሆን በተረጋገጠ የታሪክ እውነት ላይ መመሥረት እንዳለበት ይህ ክፍል ያስተምረናል። እግዚአብሔር እኛም የእርሱን ቃል ስንመረምር ልባችን በእውነት እንዲሞላና በልበ ሙሉነት እንድንቆም ይፈልጋል።
ትምህርታዊ ምሳሌ
ይህንን ሁኔታ በምሳሌ ለማስረዳት ያህል፦ አንድ ሰው ስለ አንድ መድኃኒት ፈዋሽነት በወሬ ብቻ ቢሰማና በሐኪም የታዘዘ ዝርዝር መመሪያና የምርምር ውጤት ቢሰጠው መካከል ትልቅ ልዩነት አለ። በወሬ ብቻ የሰማው ሰው ጥርጣሬ ሊገባው ይችላል። ነገር ግን ሐኪሙ ምርመራውን አድርጎ፣ መድኃኒቱ እንዴት እንደሚሠራና በሌሎች ላይ ያመጣውን ለውጥ በዝርዝር ሲያስረዳው በሙሉ ልብ መድኃኒቱን ይወስዳል። ሉቃስም ለቴዎፍሎስና ለእኛ ያደረገው ይህንን ነው፤ ያመንንበት ወንጌል ፍጹም እውነት መሆኑን በዝርዝር አስቀምጦልናል።
ተግባራዊ የውይይት ጥያቄዎች
👉ሉቃስ መረጃዎችን ያሰባሰበበት መንገድ ስለ መጽሐፍ ቅዱስ ታሪካዊነት ምን ያስተምረናል?
👉“የዓይን ምስክሮች” እና “የቃሉ አገልጋዮች” የሚሉት ቃላት ለወንጌሉ አስተማማኝነት ያላቸው ፋይዳ ምንድን ነው?
👉ሉቃስ ይህን ወንጌል ለቴዎፍሎስ ለመጻፍ የወሰነበት ዋና ዓላማ ምንድን ነው?
👉መረጃን በጥንቃቄ መመርመር ለእምነት ጥንካሬ ያለው አስተዋጽኦ ምንድን ነው?
👉በቁጥር 1 ላይ “ብዙዎች” ታሪክ ለመጻፍ መሞከራቸውን መጥቀሱ የሉቃስን ሥራ እንዴት ልዩ ያደርገዋል?
👉“በቅደም ተከተል መጻፍ” የሚለው አገላለጽ ለጥናታችን ምን ፋይዳ አለው?
👉ቴዎፍሎስ ቀደም ሲል የተማረውን ነገር “እርግጠኝነት” እንዲያውቅ መፈለጉ ዛሬ ላለን ክርስቲያናዊ ትምህርት ምን ትርጉም አለው?